Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Davası: CMK 141-144 Kapsamında 2026 Rehberi

Ceza yargılamasının doğası gereği, soruşturma veya kovuşturma süreci tamamlanmadan kişilerin özgürlüğüne ve malvarlığına müdahale eden bazı tedbirler uygulanabilmektedir. Hukuk devleti ilkesi, bu tedbirlerin haksız çıkması veya hukuka aykırı uygulanması durumunda bireyin uğradığı zararın devletçe karşılanmasını zorunlu kılmaktadır. Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davası, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141 ila 144. maddeleri arasında düzenlenmiş; 2024 yılında yürürlüğe giren 7499 sayılı Kanun ile yapısı önemli ölçüde değiştirilmiştir. 2026 itibarıyla başvuru mercii artık her durumda ağır ceza mahkemesi değildir; bazı haller için doğrudan Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonu görevlendirilmiştir. Bu rehberde, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat hakkının kapsamı, hak düşürücü süreler ve güncel uygulama tüm yönleriyle ele alınmaktadır.

Koruma Tedbiri Nedir?

Delil elde edebilmek amacıyla şüpheli veya sanığın, yani suç isnadı yüklenen kişilerin özgürlüklerinin ve hareketlerinin kısıtlandığı bir uygulamadır. Koruma tedbirlerine hem soruşturmada hem de kovuşturmada başvurulabilir. Peki Koruma Tedbirleri nelerdir?

• Durdurma, Yakalama ve Gözaltı
• Tutuklama
• Adli Kontrol
• Arama ve El Koyma
• İletişimin Denetlenmesi
• Teknik Araçlarla İzlenme

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat

CMK m.141/3'e göre suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk halleri de dahil olmak üzere hakimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir. Yani bu dava "Hazineye" karşı açılacaktır.

Devlet de ödediği tazminattan dolayı görevlerinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan hakimlere veya cumhuriyet savcılarına 1 yıl içinde rücu eder. (CMK m. 141/4)

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat İsteyebilecek Kişiler

• Kanuna uygun olarak kişi tutuklandığı halde makul sürede yargılanmayan veya kişi hakkında hüküm verilmeyen durumlarda,
• Kişilerin yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen durumlarda,
• Kanunda belirtilen yakalama koşulları dışında yakalanan veya tutuklandığında,
• Yakalama veya tutuklamaya karşı kanunda öngörülen başvuru imkanlarından yararlandırılamayan kişiler,
• Kanuni hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırma isteği yerine getirilmeden tutuklanan kişiler,
• Eşyasına veya diğer malvarlığına koşullar oluşmadan el konulan, gerekli tedbirler alınmayan, eşyaları amaç dışı kullanılan kişiler,
• Kanuni gözaltı süresinde hakim önüne çıkarılmayan kişiler,
• Haklarındaki arama kararı ölçüsüz şekilde gerçekleştirilen kişiler,
• Yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilen kişiler,
• Mahkum olup da tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya sözle açıklanmayan kişiler,
• Yakalanma veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen kişiler açabileceklerdir.

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Davası Açamayacak Kişiler

Kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan kişilerden aşağıda belirtilenler tazminat isteyemezler:

• Tazminata hak kazanmadığı halde, sonradan yürürlüğe giren ve lehte düzenlemeler getiren kanun gereği, durumları tazminat istemeye uygun hâle dönüşenler.
• Genel veya özel af, şikayetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen veya kamu davası geçici olarak durdurulan veya kamu davası ertelenen veya düşürülenler.
• Kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler.
• Adli makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini veya suça katıldığını bildirerek gözaltına  alınmasına veya tutuklanmasına neden olanlar.

01.06.2024 Sonrası Başvuru Sistemi: Komisyon mu, Mahkeme mi?

12.03.2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (8. Yargı Paketi), koruma tedbirleri nedeniyle tazminat sisteminde köklü bir reform getirmiştir. 6384 sayılı Kanun’a eklenen Geçici Madde 3/4 hükmü uyarınca, CMK m. 142/2 kapsamındaki istemler bakımından 01.06.2024 tarihinden sonra Adalet Bakanlığı bünyesindeki İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı’na müracaat edilebilmektedir.

2026 itibarıyla geçerli uygulamada başvuru mercii, hangi CMK 141 bendine dayanıldığına göre belirlenmektedir. Bu ayrım kritik öneme sahiptir; çünkü doğru mercii belirleyememek başvurunun reddedilmesine veya gecikmesine neden olabilmektedir. Yerinde tespit edilen ayrım aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Ağır ceza mahkemesi yolu bakımından yetkili merci, zarara uğrayan kişinin (davacının) oturduğu yer ağır ceza mahkemesidir. Eğer davacının ikametgâhındaki ağır ceza mahkemesi tazminata konu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, dava en yakın yer ağır ceza mahkemesinde görülmektedir (CMK m. 142/2). Yetki kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, mahkeme yetkili olup olmadığını yargılamanın her aşamasında re’sen gözetmektedir.

Tazminat Komisyonu yolu bakımından başvurular, Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı’na, ilgili kanunda öngörülen şekilde elektronik başvuru formu doldurularak ve kanıtlayıcı belgeler eklenerek yapılmaktadır. Komisyon başvurusu yargı yolu değil, idari yoldur; ancak Komisyon kararlarına karşı kanun yolları öngörülmüştür.

Yerleşik içtihat doğrultusunda hem ağır ceza mahkemesi hem de Tazminat Komisyonu için süreler aynıdır: Kararın veya hükmün kesinleştiğinin ilgiliye veya vekiline tebliğinden itibaren 3 ay ve her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde dava açılmalı veya başvuru yapılmalıdır (CMK m. 142/1). Bu süreler hak düşürücü olup mahkeme veya Komisyon tarafından re’sen dikkate alınmaktadır. Kesinleşme şerhi ilgiliye tebliğ edilmemişse 3 aylık süre işlemez; ancak 1 yıllık üst süre her hâlükârda işler ve uzamaz.

Süreç Adımları (Özet)

• Kovuşturmaya yer olmadığına veya beraat kararı verilmesi
• Kararın istinaf ve/veya Yargıtay denetimi sonrası kesinleşmesi
• Kesinleşme şerhinin alınması ve tebliği
• CMK 141 bendinin doğru tespit edilmesi (Komisyon mu? Ağır Ceza Mahkemesi mi?)
• 3 aylık süre içinde dilekçenin/başvuru formunun hazırlanması
• Maddi zarar belgelerinin (maaş bordroları, vergi kayıtları, ticari defterler vb.) toplanması
• Başvurunun ilgili merciye sunulması ve süreçlerin takibi

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Dava Açma Süresi Hak Düşürücü Süre

Kararın kesinleşmesinden itibaren 3 ay ve her halde 1 yıl içerisinde dava açılabilir. Süre, karar veya hükmün kesinleştiğinin ilgilisine veya vekiline tebliğinden itibaren başlayacaktır.

Bunun yanı sıra kararın, ilgiliye tazminat isteme hakkının bulunduğuna dair şerh içermesi gerekmektedir. Bu şerhi içermeyen kararlarla ilgili 3 aylık süre başlamayacaktır ve dolayısıyla 1 yıllık hak düşürücü süre işleyecektir.

Dosya temyiz incelemesine girdi ise kesinleşme tarihi, onama tarihidir.

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Dava Dilekçesi

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davası dilekçesi uzman bir avukat tarafından ayrıntılı bir biçimde oluşturulmalı ve dosya ile ilgili her detay önem arz etmektedir. Zira tazminat dilekçesindeki bilgi ve belgelerin yetersizliği durumunda mahkeme, eksikliğin 1 ay içinde giderilmesi gerektiğini aksi takdirde istemin reddedileceğini ilgiliye duyurur.

Bu süre zarfında eksikleri giderilmeyen dilekçeler CMK m.142/4'e göre itiraz yolu açık olmak üzere mahkemece reddolunur.

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Vekalet Ücreti

Koruma tedbirleri nedeniyle açılacak tazminat davaları, herhangi bir harç veya gidere tabi değildir.

Bunun dışında koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davalarında Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan nisbi avukatlık ücreti ödenir. Ancak CMK m.142/9'a göre ödenecek miktar Tarifede Sulh Ceza Hakimliklerinde takip edilen işler için belirlenen maktu ücretten az, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için belirlenen maktu ücretten fazla olamaz.

Ayrıca CMK m.142/10'a göre tazminata ilişkin mahkeme kararları kesinleşmeden ve idari başvuru süreci tamamlanmadan icra takibine konulamaz. kesinleşen mahkeme kararında hükmedilen tazminat ile vekalet ücreti, davacı veya vekilin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirimin yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içinde ödenir. Bu süre içerisinde ödeme yapılmaması halinde, karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminatın Tahsili 

Mahkemece hükmedilen tazminatın tahsili için, tazminat kararının kesinleşmesi ve alacaklı kişinin davalı idareye ödeme talebini yazılı şekilde bildirmesi gerekir. Hükmedilen tazminatın 30 gün içinde zarara uğrayan kişiye ödenmemesi halinde, davalı idareye karşı cebri icra yoluna başvurulabilir.

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Miktarı Belirlenmesi ve Hesaplama 

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davalarında maddi ve manevi tazminat olmak üzere iki tazminat kalemi söz konusudur. Maddi tazminat, koruma tedbirinin uygulandığı süre boyunca davacının uğradığı somut malvarlığı azalmasını ve kazanç kaybını; manevi tazminat ise kişinin özgürlüğünden mahrum kalması, sosyal çevresinde itibarının sarsılması, ailesinin yaşadığı zorluklar nedeniyle duyduğu elem ve ıstırabı karşılamak amacındadır.

Maddi tazminat hesabında mahkeme veya Komisyon, bilirkişi atayarak davacının gelirini, mesleğini ve sosyal durumunu araştırmaktadır. Davacının somut kazanç belgesi sunamaması hâlinde, ilgili dönemde yürürlükteki net asgari ücret esas alınarak hesaplama yapılmaktadır. Yerleşik Yargıtay 12. Ceza Dairesi içtihadına göre, salt vergi dairesi beyanına bağlı kalınmayıp, gerçek gelirin araştırılması; bunun mümkün olmaması hâlinde insanca yaşamayı sağlayan asgari ücret üzerinden hesaplama yoluna gidilmektedir.

Manevi tazminatta objektif bir hesap formülü bulunmamakla birlikte; davacının sosyal ve ekonomik durumu, üzerine atılı suçun niteliği, tutuklama veya gözaltına alınma şekli, koruma tedbirinin süresi gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Hâkimin takdir yetkisi, hak ve nesafet kurallarına uygun ve zenginleşme sonucu doğurmayacak şekilde kullanılmaktadır. Mahkemece taleple bağlılık ilkesi gereğince, davacının talebinden daha yüksek bir tazminata hükmedilememektedir.

Maddi Tazminat Kapsamına Giren Kalemler

• Tutukluluk süresince çalışamamaktan kaynaklanan kazanç kayıpları
• İşten çıkarılma hâlinde alınamayan ücret, ikramiye, sosyal yardımlar ve kıdem tazminatı
• İşi olmayanlar için tutukluluk süresine isabet eden net asgari ücret
• El konulan araçtan kaynaklı değer kaybı, yediemin ücreti, vergi ve gecikme zamları
• Tutukluluğa bağlı olarak işyerinin kapalı kalmasından doğan kazanç kayıpları

Mahkemece "taleple bağlılık ilkesi" gereğince, davacının talebinden daha yüksek bir tazminata hükmedilemez.

Zarar Kapsamı Dışında Tutulan Kalemler (Yerleşik İçtihat)

Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatları doğrultusunda; davacının müvekkili olduğu avukatlık ücreti (maktu vekalet ücretini aşan kısmı), cezaevinde yapılan harcamalar, ailenin ziyaret amaçlı yol harcamaları, eşin işten istifa etmesi nedeniyle ortak aile bütçesinde oluşan kayıplar, çocukların eğitimine ilişkin dolaylı kayıplar gibi kalemler koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davasının zarar kapsamına dahil edilmemektedir. Bu kalemlerin genel hükümlere göre ayrıca dava konusu yapılması mümkün ise de, CMK m. 141 davası kapsamında talep edilmesi reddedilmektedir.

Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat Yargıtay Kararı

Konu ile ilgili Yargıtay 12.Ceza Dairesi 2021/3292 Esas,  2021/8994 Karar sayılı kararı şu şekildedir:

"Davacının tazminat talebinin kısmen kabülü ile 1.000,00 TL maddi, 5.000,00 TL manevi tazminatın davalı Hazineden alınarak davacıya verilmesine davacının Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Ticareti Yapma veya Sağlama suçundan 153 gün tutuklu kaldığı, yapılan yargılama sonunda beraatine hükmedildiği, beraat hükmünün ....tarihinde kesinleştiği, tutuklama tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5271 sayılı CMK'nın 142. maddesinde öngörülen süre içinde yetkili ve görevli mahkemeye davanın açıldığı ve kanunda öngörülen yasal şartların oluştuğu anlaşılmakla Dairemizce yapılan incelemede, davacı lehine belirlenen ölçütlere uymayacak miktarda fazla manevi tazminata hükmolunması, gerekçesi ile hükmün bozulması üzerine yerel mahkemece duruşma açılıp, 1.000,00 TL maddi, 5.000,00 TL manevi tazminatın tutuklama tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile davalı Hazineden alınarak davacıya ödenmesine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir."

Sıkça Sorulan Sorular

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Kararın kesinleştiğinin ilgiliye veya vekiline tebliğinden itibaren 3 ay ve her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde dava veya Tazminat Komisyonu başvurusu yapılmalıdır (CMK m. 142/1). Bu süreler hak düşürücü olup re’sen dikkate alınmaktadır. Kesinleşme şerhi tebliğ edilmemişse 3 aylık süre işlemez; ancak 1 yıllık üst süre her hâlükârda işler.

2026 itibarıyla başvuru ağır ceza mahkemesine mi, Tazminat Komisyonu’na mı yapılıyor?

01.06.2024 sonrası uygulamada başvuru mercii, dayanılan CMK 141 bendine göre belirlenmektedir. Kanuna uygun yakalama/tutuklama sonrası beraat veya KYOK kararı (m. 141/1-e), tutukluluk süresinin mahkumiyet süresinden fazla olması (m. 141/1-f) ve ev hapsi/tedavi yükümlülüğü sonrası beraat (m. 141/1-l) hâllerinde Tazminat Komisyonu; diğer bentlerde ağır ceza mahkemesi yetkilidir.

Tutuklu kaldığım dönemde çalışmıyordum, yine tazminat alabilir miyim?

Evet. Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, davacının somut kazanç belgesi sunamaması veya hiçbir gelirinin olmaması hâlinde, tutukluluk süresince yürürlükte bulunan net asgari ücret esas alınarak maddi tazminat hesaplanmaktadır. Bunun yanında manevi tazminat hakkı, gelir durumundan bağımsız olarak doğmaktadır.

Avukatlık ücretini koruma tedbiri tazminat davasında talep edebilir miyim?

Yargıtay 12. Ceza Dairesi içtihadı doğrultusunda yalnızca maktu vekalet ücreti zarar kapsamında değerlendirilmektedir. Müvekkil ile avukat arasındaki serbest meslek makbuzu ile ispatlanan ücretin maktu vekalet ücretini aşan kısmı, davanın zarar kapsamına dahil edilmemektedir; zira bu kısım müvekkil ile avukat arasındaki hukuki ilişkiye dayanmaktadır (CMK m. 142/9).

HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) kararı verildiyse tazminat alabilir miyim?

HAGB kararıyla birlikte 5 yıllık denetim süresinin usulüne uygun geçirilmesi sonrasında düşme kararı verilen ve tutuklulukta geçirilen sürenin HAGB kararındaki ceza miktarından fazla olduğu hâllerde, fazla geçirilen süre yönünden tazminat hakkı doğmaktadır (CMK m. 231/10). Denetim süresi sonunda yeniden yargılama ile beraat kararı verilmesi hâlinde ise tutuklulukta geçirilen tüm süre için tazminat hakkı söz konusudur.

Tazminat ödemesi karar kesinleştikten sonra ne kadar sürede yapılır?

Kesinleşen mahkeme veya Komisyon kararı sonrasında, davacının veya vekilinin Maliye Hazinesi’ne (Defterdarlık veya Mal Müdürlüğü) yazılı şekilde bildirdiği banka hesabına 30 gün içinde ödeme yapılması gerekir (CMK m. 142/10). Bu süre içinde ödeme yapılmazsa karar genel hükümler dairesinde icra yoluyla tahsil edilebilmektedir. Uygulamada bu süre, idari işlemler ve ödenek temini nedeniyle uzayabilmektedir.

Bakırköy’de ikamet ediyorum; davayı hangi mahkemede açacağım?

Ağır ceza mahkemesi yolu söz konusu ise davacının ikametgâhı yetkili olup, Bakırköy’de ikamet eden davacılar için kural olarak Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi’dir. Ancak söz konusu mahkeme tazminata konu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesi yetkili olmaktadır. Tazminat Komisyonu yolu söz konusu ise başvuru, ikametgâhtan bağımsız olarak doğrudan Adalet Bakanlığı bünyesindeki Komisyon’a yapılmaktadır.

Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davası, hukuk devleti ilkesinin somutlaşmış bir yansıması olup; bireyin haksız yere uğradığı özgürlük kısıtlamaları ve malvarlığı zararları karşılığında devletin sorumluluğunu tesis etmektedir. Ancak 01.06.2024 sonrası getirilen ikili başvuru sistemi, CMK 141 bentlerinin doğru sınıflandırılmasını zorunlu kılmakta; mercii hatası, hak düşürücü sürelerle birleştiğinde ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir. Aynı şekilde Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin yerleşik içtihatları doğrultusunda zarar kapsamına giren ve girmeyen kalemlerin titizlikle ayrıştırılması; maddi tazminat hesabı için belge toplama sürecinin profesyonelce yürütülmesi sonuca doğrudan etki etmektedir.

Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararın kesinleşmesinin ardından, hak düşürücü sürelerin işlemeye başlamasıyla birlikte 3 aylık kritik bir pencere açılmaktadır. Bu süreçte doğru başvuru mercinin belirlenmesi, dilekçenin teknik unsurları, talep edilen tazminat kalemlerinin hukuken doğru biçimde tanımlanması ve kanıtlayıcı belgelerin eksiksiz toplanması; davanın sonuçlarını doğrudan belirlemektedir.

Bakırköy ve İstanbul genelinde haksız tutuklama, gözaltı, el koyma, arama ve adli kontrol gibi koruma tedbirlerinden kaynaklanan tazminat davalarında hukuki temsil ihtiyacı bulunan kişiler, Öner Hukuk ve Danışmanlık bünyesinde profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti alabilmektedir. Hak düşürücü sürelerin titizlikle korunması ve dosyanın hukuki olarak doğru zeminde değerlendirilmesi açısından kararın kesinleşmesinin akabinde hukuki destek alınması önerilmektedir.

Hukuki Uyarı: İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.