Ceza Hukukunda Basit Yargılama Usulü: 2026 Hukuki Değerlendirme

Basit Yargılama Usulü Nedir? 

Basit yargılama usulü, iddianamenin kabulünden sonra, kanunda öngörülen cezası adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yılı geçmeyen hapis cezası olan suçlarda, mahkemenin takdiriyle duruşma yapılmadan evrak üzerinden yürütülen bir ceza muhakemesi yöntemidir. Hakkında iddianame tebliğ edilen birçok kişi, duruşmasız bir sürecin sonuçlarını ve sahip oldukları hakları tam olarak değerlendiremeden karar vermek zorunda kalmaktadır. Bu usul, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 251. maddesinde düzenlenmiş olup, sürecin hızı kadar mahkûmiyet halinde uygulanan indirim ve itiraz yolunun hukuki sonuçları da dikkatli bir değerlendirme gerektirir. Aşağıda, yürürlükteki düzenleme ve Yargıtay’ın yerleşik içtihadı ışığında usulün tüm boyutları ele alınmaktadır.

Ceza Hukukunda Basit Yargılama Usulü Aşamaları

• Mahkeme basit yargılama usulüne karar verir.
• Mahkeme, toplanması gereken bilgi ve belgeleri ilgili yerlerden talep eder.
• Beyan ve savunmalar verildikten sonra sürenin dolmasıyla birlikte mahkeme, klasik yargılama usulüne dönmezse kararını dosya üzerinden verir. Karar verilirken cumhuriyet savcısının talebi veya görüşü alınmaz.
• Mahkumiyet kararı çıkması halinde TCK m. 62'deki takdiri indirimler de uygulandıktan sonra cezanın 1/4'ini indirmek zorundadır. Yapılan son indirimle birlikte HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması), kısa süreli hapis cezası veya cezanın ertelenmesine karar verilebilir. Savunma dilekçesinde sanık, HAGB'yi kabul etmeyeceğini açık bir şekilde belirtiyorsa o zaman mahkeme HAGB kararı veremez.
• Mahkeme basit yargılama usulüne karar verdikten sonra iddianameyi sanığa, şikayetçiye ve/veya mağdura tebliğ eder. Tebliğde;

  15 gün içinde beyan ve savunmalarının yazılı olarak mahkemeye bildirilmesi ve duruşma yapılmadan karar verileceği belirtilir.

Basit Yargılama Usulü Koşulları 

• Asliye ceza mahkemesinin iddianameyi kabul etmiş olması
• Duruşma gününün belirlenmemiş olması. Mahkeme duruşma gününü belirledikten sonra basit yargılamaya karar veremez.( CMK 175/2)
• Suçun kanunda öngörülen cezanın adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yılı geçmeyen hapis cezası olması gereklidir.
• Şüphelinin, çocuk, akıl hastası veya sağır dilsiz olmaması gereklidir.
• Soruşturma  veya kovuşturma yapılması izne veya talebe bağlı suçlarda uygulanması mümkün değildir.
• Basit yargılama usulüne tabi bir suçun bu usule tabi olmayan bir suçla birlikte işlenmemiş olması gereklidir.

Basit Yargılama Usulü Nasıl Uygulanır? Süreç Adımları

Mahkeme, iddianameyi kabul ettikten sonra usulü uygulamaya karar verirse, kabul edilen iddianameyi sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ eder. Tebligatta, ilgililerin beyan ve savunmalarını on beş gün içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir ve duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği belirtilir. Süre dolduktan sonra mahkeme, dosya üzerinden ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan kararını verir. Sürecin başlıca aşamaları aşağıdaki gibidir:

1. Mahkeme, iddianamenin kabulünün ardından basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verir.
2. İddianame; sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilir, on beş günlük yazılı beyan süresi başlar.
3. Toplanması gereken bilgi ve belgeler ilgili kurum ve kuruluşlardan müzekkere ile talep edilir.
4. Süre dolduğunda mahkeme, duruşma açmadan ve savcı görüşü almadan dosya üzerinden hükmünü kurar.
5. Mahkeme gerekli görürse her aşamada bu usulden vazgeçip duruşma açarak olağan yargılamaya geçebilir.

Beyan ve savunma dilekçesi nereye verilir? Yazılı beyan ve savunmalar, iddianameyi tebliğ eden ve dosyayı gören asliye ceza mahkemesine, tebligatta belirtilen on beş günlük süre içinde sunulur. Bu sürenin kaçırılması, sanığın savunma hakkını kullanmadan dosya üzerinden karar verilmesi sonucunu doğurabileceğinden, dilekçenin içeriği ve zamanında verilmesi büyük önem taşır.

Mahkûmiyet Halinde Dörtte Bir (1/4) Oranındaki İndirim

Basit yargılama usulünün en belirgin sonuçlarından biri, mahkûmiyet kararı verilmesi halinde sonuç cezadan dörtte bir (1/4) oranında indirim yapılmasıdır. Mahkeme, TCK m. 61 çerçevesinde temel cezayı belirler, varsa diğer artırım ve indirimleri uygular ve son aşamada bu 1/4 oranındaki indirimi gerçekleştirir. İndirim sonrasında koşulları varsa kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, cezanın ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilebilir. Ancak sanık, yazılı savunmasında HAGB uygulanmasına açıkça karşı çıkmışsa mahkeme HAGB kararı veremez. Bu nedenle savunma dilekçesinde HAGB’ye ilişkin iradenin bilinçli biçimde ortaya konması, hukuki sonuçları açısından önemlidir.

Basit Yargılama Usulüne İtiraz

Basit yargılama usulü uygulanarak verilen hükümlere karşı kanun yolu itirazdır; bu kararlar doğrudan istinaf veya temyize tabi değildir. Yürürlükteki düzenleme uyarınca itiraz, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır; süresinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir. İtiraz üzerine dosya, itirazı incelemeye yetkili mercie gönderilir ve bu merci duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam eder. Mevzuat metninin son güncel hali için profesyonel hukuki destek alınması önerilir.

İtirazın Sonuca Etkisi: 1/4 İndirimin Korunması veya Kaybı

İtirazın kim tarafından yapıldığı, sonuç açısından belirleyicidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadı ve yürürlükteki düzenleme doğrultusunda; itiraz sanık dışındaki kişiler (mağdur, şikâyetçi) tarafından yapılmışsa, sanık lehine uygulanan 1/4 oranındaki indirim korunur. Buna karşılık itiraz sanık tarafından yapılmış ve yeniden yapılan yargılama sonunda yine mahkûmiyet kararı verilmişse, 1/4 oranındaki indirim uygulanmaz. Bu nedenle itiraz kararı, somut dosyanın özellikleri değerlendirilerek alınması gereken stratejik bir hukuki tercihtir.

Basit Yargılamaya Tabi Suçlar

Basit yargılama usulü kapsamındaki suçlar aşağıdaki gibidir:

• Basit kasten yaralama suçu (TCK m.86/2, 86/3),
• Taksirle yaralama suçu (TCK m.89/1, 89/2),
• Terk suçu (TCK 97),
• Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi (TCK m.98),
• Tehdit suçu (TCK m.106/1),
• Basit cinsel taciz suçu (TCK m.105/1),
• Konut dokunulmazlığının ihlali suçu (TCK m.116/1,2,3),
• İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu (TCK m.117/1),
• Hakaret suçu (TCK m.125),
• Kişinin hatırasına hakaret suçu (TCK m.130).
• İbadethane ve mezarlıklara zarar verme suçu (TCK m.153/2),
• Güveni kötüye kullanma suçu (TCK m.155/1),
• Bedelsiz senedi kullanma suçu (TCK m.156),
• Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçu (TCK m.160),
• Taksirli iflas suçu (TCK m.162),
• Karşılıksız yararlanma (TCK m.163),
• Bilgi vermeme (TCK m.166),
• Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (TCK m.170/2),
• Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması (TCK m.171),
• Akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihlali (TCK m.175),
• İnşaat veya yıkımla ilgili emniyet kurallarına uymama (TCK m.176),
• Hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması (TCK m.177),
• İşaret ve engel koymama (TCK m.178),
• Trafik güvenliğini kasten tehlikeye sokma (TCK m.179/2,3),
• Trafik güvenliğini taksirle tehlikeye sokma (TCK m.180),
• Çevrenin kasten kirletilmesi (TCK m.181),
• Çevrenin taksirle kirletilmesi (TCK m.182),
• Gürültüye neden olma (TCK m.183),
• Zehirli madde imal ve ticareti (TCK m.193),
• Sağlık için tehlikeli madde temini (TCK m.194),
• Bulaşıcı hastalıklara ilişkin tedbirlere aykırı davranma (TCK m.195),
• Usulsüz ölü gömülmesi (TCK m.196),
• Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (TCK m.206),
• Açığa imzanın kötüye kullanılması (TCK m.209),
• Suçu ve suçluyu övme (TCK m.215),
• Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (TCK m.216/2,3),
• Kanunlara uymamaya tahrik (TCK m.217),
• Görev sırasında din hizmetlerini kötüye kullanma (TCK m.219),
• Hayasızca hareketler (TCK m.225),
• Müstehcenlik suçu (TCK m.226/1),
• Birden çok evlilik, hileli evlenme, dinsel tören (TCK m.230),
• Kötü muamele (TCK m.232),
• Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali (TCK m.233),
• Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (TCK m.234),
• Fiyatları etkileme (TCK m. 237),
• Mal veya hizmet satımından kaçınma (TCK m.240),
• Bilişim sistemine girme (TCK m.243/1,2,3),
• Kamu görevlisinin ticareti (TCK m.259),
• Kamu görevinin terki veya yapılmaması (TCK m.260),
• Kişilerin malları üzerinde usulsüz tasarruf (TCK m.261),
• Kamu görevinin usulsüz olarak üstlenilmesi (TCK m.262),
• Özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma (TCK m.264),
• Suç üstlenme (TCK m.270),
• Yalan tanıklık (TCK m.272/1),
• Suçu bildirmeme (TCK m.278),
• Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi (TCK m.279) (Adli görevden doğan suçu bildirmeme),
• Tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme (TCK m.284),
• Ses veya görüntülerin kayda alınması (TCK m.286),
• Genital muayene (TCK m.287),
• Adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs (TCK m.288),
• Muhafaza görevini kötüye kullanma (TCK m.289),
• Resmen teslim olunan mala el konulması ve bozulması (TCK m.290),
• Başkası yerine ceza infaz kurumuna veya tutukevine girme (TCK m.291),
• Hükümlü veya tutuklunun kaçması (TCK m.292/1),
• Muhafızın görevini kötüye kullanması (TCK m.295)

Basit Yargılama Usulü ile Seri Muhakeme Usulü Arasındaki Fark

Uygulamada sıkça karıştırılan bu iki kurum, ceza muhakemesine birlikte girmiş olsa da farklı aşama ve mantıklara dayanır. Seri muhakeme usulü soruşturma aşamasında, Cumhuriyet savcısının teklifi ve şüphelinin müdafii huzurunda kabulü ile işler. Basit yargılama usulü ise kovuşturma aşamasında, iddianamenin kabulünden sonra ve mahkemenin takdiriyle uygulanır. Aşağıdaki tablo, iki kurumun temel ayrımını ve okuyucunun kendi dosyası bakımından hangi usulün gündeme geldiğini değerlendirmesini kolaylaştırmak için hazırlanmıştır.

Basit Yargılamada Duruşma Olur mu?

Ceza hukukunda basit yargılama usulüne itirazın kabulü üzerine mahkeme itirazı kabul ederse duruşma açılır. Bu duruşma tarihi ve gerekli diğer bilgiler mağdur, şikayetçi ve sanığa tebliğ edilir.

Ceza Basit Yargılamada Görevli Mahkeme

Basit yargılama usulüne tabi suçlarda görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir.

Ceza Hukukunda Basit Yargılama Usulü Vekalet Ücreti

Müvekkilinizin beraat etmesi veya mağdur/şikayetçi vekiliyseniz sanığın ceza alması durumunda avukat olarak tarafınızca vekalet ücretine hak kazanırsınız. Bu ücret miktarı Asliye Ceza Mahkemesi için belirlenen maktu vekalet ücretidir.