İhtiyari Arabuluculuk Nedir? Başvuru, Süreç ve Ücreti (2026)

İhtiyari arabuluculuk, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşımadan, tarafların gönüllü iradesiyle ve uzman bir arabulucu eşliğinde çözmenin hukuken tanınmış yoludur. Dava şartı (zorunlu) arabuluculuktan farkı, başvurunun bir mecburiyete değil tamamen tarafların tercihine dayanmasıdır. Süreç; başvuru, arabulucunun belirlenmesi, görüşmeler ve tutanakla sonuçlanma aşamalarından oluşur. Çoğu durumda davaya göre daha hızlı, daha düşük maliyetli ve gizlilik içinde yürür. Buna karşılık hangi uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olduğu, anlaşma belgesinin icra gücü ve sürelere etkisi gibi noktalar, sonucu doğrudan etkileyen teknik ayrıntılar içerir; bu nedenle sürecin bir avukatın değerlendirmesiyle yürütülmesi hak kaybını önler.

İhtiyari Arabuluculuk Nedir?

İhtiyari arabuluculuk, tarafların tamamen kendi iradeleriyle arabulucuya başvurduğu bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Yani taraflar arasında bir dava açılmadan önce veya dava devam ederken, zorunluluk olmaksızın uyuşmazlığı uzlaşarak çözmek için arabuluculuk yoluna gitmeleri anlamına gelir.

İhtiyari arabulucu nedir? İhtiyari arabulucu, Adalet Bakanlığı Arabulucular Siciline kayıtlı, tarafların kendi rızasıyla seçtiği veya arabuluculuk bürosu tarafından atanan kişidir.

Hangi Uyuşmazlıklarda İhtiyari Arabuluculuğa Başvurulabilir?

İhtiyari arabuluculuğa, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarında başvurulabilir; yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar da bu kapsamdadır (HUAK m.1/2). "Serbestçe tasarruf", kamu düzenini ilgilendirmeyen ve üçüncü kişilerin haklarını doğrudan etkilemeyen konuları ifade eder.

Elverişli (başvurulabilen) uyuşmazlıklara örnekler

• Maddi ve manevi tazminat talepleri
• Boşanmanın eki niteliğindeki mal paylaşımı / mal rejimi uyuşmazlıkları ve nafaka miktarı gibi tasarruf edilebilir kalemler
• Sözleşmeden doğan alacak ve borç uyuşmazlıkları
• Kira, ticari ve işçi-işveren uyuşmazlıkları (dava şartı kapsamı dışında ihtiyari olarak da görüşülebilir)
• Miras paylaşımına ilişkin, tasarruf edilebilir talepler

Elverişsiz (başvurulamayan) konular

• Boşanmanın kendisi ve velayet gibi kamu düzenini ilgilendiren, hâkim kararı gereken konular
• Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar (HUAK gereği açıkça hariç)
• İdari ve vergi yargısının alanına giren uyuşmazlıklar
• Ceza uyuşmazlıkları — bunlar için arabuluculuk değil, ayrı bir kurum olan uzlaştırma söz konusudur

İhtiyari Arabuluculuk Dosyası Nedir?

İhtiyari arabuluculuk başvurusu yapıldığında UYAP Arabulucu Portal sistemi üzerinden açılan resmi arabuluculuk dosyasına denir. Açılan bu dosya üzerinden arabuluculuk süreci yürütülür; görüşmeler, tutanaklar ve sonuç kayıt altına alınır.

İhtiyari Arabuluculuk Dosya Açma

Taraflardan biri, Arabulucular Siciline kayıtlı bir arabulucuya veya Arabuluculuk Bürosuna başvurarak ihtiyari arabuluculuk dosyası açabilir. Kendisine başvurulan Kendisine başvurulan Arabulucu da portal üzerinden ihtiyari arabuluculuk dosyası açabilir.

Arabulucu ihtiyari dosya açma için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

İhtiyari Arabulucu Belirleme Tutanağı

İhtiyari arabulucu belirleme tutanağı, tarafların kendi iradeleriyle belirli bir arabulucu üzerinde anlaştıklarını ve onun görevlendirilmesini kabul ettiklerini gösteren yazılı belgedir. Taraflar ortak bir arabulucu üzerinde anlaşamazsa, arabuluculuk bürosu sistem üzerinden atama yapabilir.

İhtiyari Arabuluculuk Ücreti

İhtiyari arabulucu ücreti, İhtiyari arabuluculukta, arabulucuya yapılan hizmet karşılığı ödenen ücrettir. İhtiyarı arabuluculukta arabulucu ücreti belirlenirken taraflar ve arabulucu arasında ücret sözleşmesi düzenlenebilir.

İhtiyari arabuluculuk ücretini kim öder? İhtiyari arabuluculukta arabulucu ücretini taraflar eşit şekilde ödemektedir. Taraflar aralarında farklı bir ödeme düzeni de kararlaştırabilirler. Örneğin:

• “Ücretin tamamını davet eden taraf ödesin.”
• “Anlaşma sağlanırsa masraflar karşı tarafça ödensin.”
• “Anlaşma olursa taraflar %80 - %20 paylaşsın.”

Bu gibi anlaşmalar yazılı şekilde tutanağa geçirilirse geçerlidir.

İhtiyari Arabuluculuk Anlaşamama Ücreti 

İhtiyari arabuluculukta anlaşmaya varılamadıysa, o ana kadar yapılan görüşmelere ait ücret ve masraflar yine taraflarca eşit ödenir. Tarife gereği Arabulucu, en az iki saatlik ücreti hak eder.

İhtiyari Arabuluculuk Ücreti Hesaplama

İhtiyari arabuluculuk ücreti, görüşmeler başlamadan önce belirlenir veya ücret sözleşmesi düzenlenir. Taraflar anlaşırsa, ücretin tümünü bir taraf da üstlenebilir.

İhtiyari arabulucu ücreti hesaplama için 2026 yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi dikkate alınmalıdır.

İhtiyari Arabulucu Ücret Sözleşmesi

İhtiyari arabuluculuk ücret sözleşmesi yazılı olması zorunludur ve sürecin başında düzenlenmelidir. Bu sözleşme, arabulucu ile taraflar arasında imzalanır. Ücret sözleşmesinin içeriğinde:

• Ücret miktarı ve ödeme şekli,
• Arabuluculuk süresi,
• Tarafların yükümlülükleri,
• Gizlilik ve etik hükümler yer alır.

İhtiyari Arabulucu Nasıl Seçilir?

İhtiyari arabuluculukta arabulucu seçimi yapılırken Taraflar:

Birlikte bir arabulucu seçebilirler ya da arabuluculuk bürosuna başvurarak arabulucular siciline kayıtlı bir arabulucunun atanmasını da isteyebilirler. Seçim tamamen serbesttir; tarafların ortak kararıyla belirlenir.

Taraflar, ihtiyari arabuluculukta arabulucu belirleme yaparken oybirliğiyle anlaşamazlarsa, Arabuluculuk Bürosu sistem üzerinden atama yapar.

İhtiyari Arabuluculuk Nasıl Yapılır? Adalet Bakanlığı Arabulucular Siciline kayıtlı olan her arabulucu ihtiyari arabuluculuk sürecini yürütebilir.

İhtiyari Arabuluculuk Süreci

• Başvuru yapılır (taraflardan biri veya birlikte).
• Arabulucu taraflarla iletişime geçer.
• Toplantı tarihi belirlenir.
• Görüşmeler yapılır, çözüm aranır.
• Taraflar anlaşırsa “Anlaşma Tutanağı”, anlaşamazsa “Son Tutanak” düzenlenir.
• Anlaşma tutanağı, mahkeme kararı gibi ilam niteliğinde icra edilebilir.

İhtiyari Arabuluculuk Davet Mektubu

Arabulucu tarafından, karşı tarafa gönderilen resmi davet yazısıdır. Bu mektupta;

• Arabuluculuk süreci açıklanır,
• Görüşme tarihi önerilir,
• Katılımın önemi ve gizlilik ilkesi hatırlatılır.

Elektronik posta, SMS veya yazılı tebligatla gönderilebilir.

İhtiyari ve Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk Farkı

İki tür arasındaki temel fark, başvurunun zorunlu olup olmamasıdır: dava şartı arabuluculukta belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur ve başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir; ihtiyari arabuluculukta ise başvuru tamamen gönüllüdür. Aşağıdaki tablo iki türü karşılaştırır.

İhtiyari Arabuluculuk Zorunlu Arabuluculuk Yerine Geçer mi?

Kural olarak ihtiyari arabuluculuk, dava şartı (zorunlu) arabuluculuğun yerini otomatik olarak almaz; iki usul ayrıdır. Burada belirleyici olan, ihtiyari süreçte anlaşma sağlanıp sağlanmadığıdır:

• Anlaşma sağlanmışsa: Üzerinde anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz; bu husus yerleşik içtihatla da kabul edilir (HUAK m.18). Anlaşma belgesi, koşulları varsa doğrudan icra edilebilir.
• Anlaşma sağlanamamışsa: İlgili uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabiyse, uygulamada dava açabilmek için dava şartı arabuluculuğun ayrıca usulüne uygun biçimde tüketilmesi (büro üzerinden başvuru ve son tutanak) esas alınır. Bu nedenle ihtiyari süreçte anlaşılamaması, dava şartını her durumda karşılamış saymak için yeterli kabul edilmemelidir.

Bu ayrım hak kaybı riski taşıdığından, dava şartına tabi bir uyuşmazlıkta ihtiyari görüşme yapılacaksa sürecin baştan doğru kurgulanması önem taşır.

İhtiyari Arabuluculuk Tutanakları

İhtiyari arabuluculuk evrakları:

• Anlaşma Tutanağı: Tarafların uyuşmazlık konusunda anlaşmaları veya kısmen anlaşmaları hâlinde süreç anlaşma son tutanağı (ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesi) ile sonuçlandırılır.

• Son Tutanak: Tarafların anlaşmaması halinde anlaşmama son tutanağı düzenlenir.

Arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi hâlinde, arabulucu, bu faaliyete ilişkin kendisine yapılan bildirimi, tevdi edilen ve elinde bulunan belgeleri, ikinci fıkraya göre düzenlenen tutanağı beş yıl süre ile saklamak zorundadır.

İhtiyari Arabuluculuk Makbuz Örneği

Arabulucu, aldığı ücreti belgelemek için taraflara serbest meslek makbuzu düzenler. Makbuzda:

• Arabulucunun adı, vergi dairesi,
• Taraf isimleri,
• Hizmet bedeli ve KDV oranı (%20),
• Açıklamaya "dosya numarası ve İhtiyari arabuluculuk hizmet bedeli” yazılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İhtiyari arabuluculuk nedir?

İhtiyari arabuluculuk, tarafların hiçbir zorunluluk olmaksızın kendi iradeleriyle bir arabulucuya başvurarak, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlığını uzlaşmayla çözdüğü gönüllü yöntemdir (6325 sayılı HUAK). Dava açılmadan önce veya dava sürerken başvurulabilir.

İhtiyari ve zorunlu arabuluculuk arasındaki fark nedir?

Temel fark başvurunun zorunlu olup olmamasıdır. Dava şartı (zorunlu) arabuluculukta belirli davalarda dava açmadan önce başvuru zorunludur ve başvurulmazsa dava usulden reddedilir. İhtiyari arabuluculukta başvuru tamamen tarafların tercihine bağlıdır ve dava açmaya engel değildir.

Hangi uyuşmazlıklarda ihtiyari arabuluculuğa başvurulabilir?

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarında başvurulabilir; örneğin tazminat, sözleşme alacakları, kira ve ticari uyuşmazlıklar, mal paylaşımı. Boşanma ve velayet kararı, aile içi şiddet, idari ve vergi uyuşmazlıkları ile ceza konuları elverişli değildir.

İhtiyari arabuluculuk zamanaşımını durdurur mu?

Arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (HUAK m.16/2). Ancak ihtiyari süreçte koruma, salt teklif anında değil, sürecin tutanakla belgelenerek fiilen başladığı anda devreye girer.

İhtiyari arabuluculuk ücretini kim öder?

Aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit ödenir; taraflar farklı bir paylaşım da belirleyebilir. Aksi kararlaştırılmamışsa ücret, faaliyetin sona erdiği tarihteki Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanır ve tarifenin altına inilemez.

Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilir mi?

Evet. Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilerek ilam niteliği kazandırılabilir; ihtiyari süreçte şerh, arabulucunun görev yaptığı yer Sulh Hukuk Mahkemesinden istenir. Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı belge ise şerh aranmaksızın ilam niteliğinde sayılır.

İhtiyari arabuluculukta anlaşılamazsa ne olur?

Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir ve taraflar dava açma hakkını korur. Uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabiyse, dava açabilmek için dava şartı arabuluculuğun ayrıca usulüne uygun tüketilmesi gerekebilir.

İhtiyari Arabuluculuk Bürosu İstanbul

İhtiyari arabuluculuk, doğru kurgulandığında uyuşmazlığı hızlı, gizli ve düşük maliyetle çözen güçlü bir yoldur. Ne var ki uyuşmazlığın elverişliliği, anlaşma belgesinin icra gücü, sürelerin yönetimi ve dava şartı ilişkisi gibi noktalar, sürecin hukuki değerlendirmeyle yürütülmesini gerektirir. Öner Hukuk ve Danışmanlık, Bakırköy ve İstanbul genelinde ihtiyari arabuluculuk süreçlerinde başvurudan anlaşma belgesinin icrasına kadar hukuki destek sunar.