KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA

Kamulaştırmasız El Atma Nedir?

Kamulaştırmasız el atma, idarenin özel mülkiyete tabi bir taşınmaza hukuka aykırı olarak el koymasıdır.

Daha geniş bir ifade ile kamulaştırmasız el atma; idarelerin kamulaştırma işlemi yapmaksızın veya kamulaştırma işlemlerini tamamlamaksızın özel mülkiyete tabi bir taşınmaza fiilen ve sürekli olarak el koymasına veya üzerine bir tesis yapmasına ya da imar planlarında taşınmazı kamu yararına tahsis etmesi neticesinde mülkiyet hakkının kullanılmasına engel olmasına denmektedir.

Kamulaştırmasız el atma; uygulama kamu idareleri tarafından iki farklı şekilde yapılmaktadır. Bunlar:

1. Fiili El Atma
2. Hukuki El Atma

Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Tazminat

Kamulaştırma Kanunu Geçici 6. maddenin altıncı fıkrasına göre Kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminatta; İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı takdirde, uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği veya ikinci fıkradaki sürenin uzlaşmaya davet olmaksızın sona erdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde malik tarafından sadece tazminat davası açılabilir. Dava açılması halinde, fiilen el konulan taşınmazın  veya  üzerinde  tesis edilen irtifak hakkının müracaat  tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara göre mahkemece tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine ve malike tazminat ödenmesine hükmedilir. Tescile veya terkine ilişkin hüküm kesin olup tarafların hükmedilen tazminata ilişkin temyiz hakkı saklıdır.

Kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davaları yeni düzenlemede “kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların bedel tespiti” davasına dönüşmüştür.

Kamulaştırmasız el atma davasını kimler açabilir?  Tapu sahibi malik bu davayı açabilir. Tapu sahibi ölmüş ise mirasçıları bu davayı açabilir.

Kamulaştırmasız El Atma İdareye Başvuru

Kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat idareye başvuru zorunluluğu 4 Kasım 1983 ten sonraki fiili el atmalar için kaldırılmıştır.

Kamulaştırmasız el atma idareye başvuru zorunluluğu fiili el atma tarihine göre değişir. Fiili el atma tarihinin 04.11.1983 tarihinden sonraki bir tarih olduğu hallerde dava açmadan önce uzlaşma usulüne başvurma şartı yoktur.

Kamulaştırmasız El Atma Bedel Tespiti

Kamulaştırmasız el atma davasında malike ödenecek bedel tespit edilirken, taşınmaz malın el atma günündeki nitelikleri dikkate alınarak dava tarihindeki değerin ödenmesine hükmedilmesi gerekir. Yargıtay uygulaması da bu şekildedir.

İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı hallerde; uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde taşınmaz maliki veya idare tarafından bedel tespiti davası açılabilir. Dava açılması halinde, fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının dava tarihindeki değeri, Kamulaştırma Kanunu'nun 15/2 göre; bilirkişi incelemesi yapılarak tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine hükmedilir. Tespit edilen bu bedel, bu maddenin sekizinci fıkrasına göre idarece ödenir. Tescile veya terkine ilişkin hüküm kesin olup tarafların hükmedilen bedele ilişkin temyiz hakkı saklıdır.

Belediyenin Kamulaştırma Kararına İtiraz 

Kamulaştırmasız el atma ile mülkiyet hakkı ihlal edilen malikin belediyeye karşı sahip olduğu hukuki imkanlar mevcuttur. Malik, adli yargıda el atmanın önlenmesi, kamulaştırmasız el atma ve ecrimisil davaları ile idari yargıda tam yargı davası açma hakkına sahiptir. Ayrıca mülkiyet hakkının kısıtlanması idarenin yaptığı imar planlarından kaynaklanıyorsa, malik idari yargıda imar planının iptali davası da açabilir.

Kamulaştırmasız El Atma Zamanaşımı

Kamulaştırmasız el atma davası ile malik mülkiyet hakkının devri karşılığında bedelin tahsilini talep ettiği için bu dava ayni bir davadır. Ayni bir dava olması sebebiyle de zamanaşımı süresine tabi değildir. Dolayısıyla kamulaştırmasız el atmada kişiler her zaman dava açma hakkına sahiptir.

Kamulaştırmasız El Atma Dava Açma Süresi? Bedel davası, mülkiyet hakkına dayalı bir dava olması sebebiyle zamanaşımı süresi yoktur. Hukuki el atma durumlarında ise imar planlarında kamuya tahsis edilen taşınmazların, imar planının kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde hazırlanan imar programlarına dahil edilmemesi ve beş yıl içinde tahsis amacına uygun olarak kamulaştırılmaması halinde, tapu maliklerinin bu davayı açma hakkı bulunmaktadır.

Kamulaştırmasız El Atma Faiz

Anayasa Mahkemesi Kararına göre; Kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davaları ise niteliği itibarıyla haksız fiilden kaynaklanan davalar olduğundan dava tarihi ile kararın kesinleşme tarihi arasında mahkemelerce hükmolunan tazminata yasal faiz uygulanmaktadır. Yani, Kamulaştırmasız el atma faiz türü kanuni (yasal) faizdir. 

Kamulaştırmasız el atma faiz başlangıcı, dava tarihinden itibaren yasal faiz işlemeye başlayacaktır. (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 2024/13184 E., 2025/10241 K.)

Kararın kesinleşmesinden ödeme tarihine kadar ise Kamu Alacakları İçin Öngörülen En Yüksek Faiz işleyecektir.

Kamulaştırmasız El Atma Uzlaşma Dava Şartı mı?

5999 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesine göre; kamulaştırması el atmada açılacak olan bedel tespit davalarında dava açmadan önce uzlaşma usulüne başvurulması dava şartıdır. Dolayısıyla kamulaştırılmaksızın el atılan taşınmazların bedellerine ilişkin dava açılmadan önce uzlaşma usulünün uygulanması gerekmektedir. Aksi takdirde davanın, dava şartı yokluğu nedeniyle reddine karar verilecektir.

Kamulaştırmasız El Atma Bedelinin Tahsili

Kamulaştırmasız el atma davası ile malik mülkiyet hakkının devri karşılığında bedelin tahsilini talep etmektedir. Kamulaştırmasız el atma bedelinin tahsili, yerel mahkeme aşaması bittiğinde mahkemece belirlenen tutar kamulaştırma bedeli olarak peşin ve nakit olarak, idare tarafından hak sahibi adına bankaya yatırılır.

Kamulaştırmasız El Atma Bedelinin Geç Ödenmesi

Kamulaştırma Kanunu Geçici 6. maddenin beşinci fıkrasında, tarafların nakdi bedel ödeme seçeneği üzerinde uzlaşmaları durumunda uzlaşılan bedelin ne şekilde ödeneceği ve faiz konusu düzenlenmiştir. Fıkraya göre, uzlaşılan bedelin, bütçe imkanları dahilinde sonraki yıllara sari olacak şekilde taksitli olarak da ödenebilmesine imkan sağlanmıştır. Ancak kanunda kamulaştırmasız el atma bedelinin geç ödenmesi hakkında bir düzenleme mevcut değildir.

Kamulaştırmasız El Atma Bedelinin Tahsili Davası

Kamulaştırmasız el atma bedelin tahsili davası, 4 Kasım 1983’ten sonraki bir tarihte hukuka aykırı şekilde taşınmazına el atan idareye taşınmazın mülkiyetinin devredilmesine rıza göstererek karşılığında taşınmazın bedelini talep eden malik tarafından açılabilen bir dava türüdür. Kamulaştırmasız el atma bedelinin tahsili davası Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararında belirtildiği üzere, ayni bir hak olan mülkiyet hakkına dayanan bedel tahsili talebi davası herhangi bir hak düşürücü süreye veya zamanaşımına tabi değildir. Malik, idarenin hukuka aykırı el atması devam ettiği müddetçe bedelin tahsili davası açılabilir.

Kamulaştırmasız El Atma Kesinleşmeden İcra

Anayasa Mahkemesinin Kararına göre; Kamulaştırmasız el atma davalarında verilen kararlar  kesinleşmeden icra edilebilecektir.

Kamulaştırmasız El Atma Arabuluculuk

Kamulaştırmasız el atma davalarında arabuluculuk zorunlu değildir.

Kamulaştırmasız El Atma Resen Araştırma

Medeni yargılama hukukunda re’sen araştırma ilkesi, genellikle kamu düzeninin ön planda olduğu ihtilaflarda uygulama alanı bulmaktadır. Dolayısıyla kamulaştırmasız el atma davaları kamu düzenine ilişkin bulunduğundan yargı usulü açısından resen araştırma ilkesine tabidir dilebiliriz. Ayrıca resen araştırma ilkesinin uygulanma alanı bulduğu davalar, tarafların dava konusu üzerinde serbestçe tasarruf etmelerinin mümkün olmadığı uyuşmazlıklardır.

Kamulaştırmasız El Atma Görevli Mahkeme

Kamulaştırmasız el atma hangi mahkemede açılır? YHGK Uyuşmazlık Mahkemesi kararında, kamulaştırmasız el atma davalarında, taşınmaza idare tarafından fiilen müdahale edilip edilmediği bakımından ikili bir görevli yargı yolu benimsemiştir.

1. İdarenin taşınmaza fiilen müdahalesinin söz konusu olduğu hallerde kamulaştırmasız el atma davalarında adli yargı yani Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir. Fiili el atmada Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir.
2. İdarenin fiilen müdahalesinin bulunmadığı yalnızca imar planında kamusal fonksiyona tahsis edilmiş taşınmazlarla ilgili davalarda ise idari yargı görevlidir. Hukuki el atmada İdare Mahkemeleri görevlidir.

Kamulaştırmasız El Atma Yetkili Mahkeme

Kamulaştırmasız el atmada yetkili mahkeme ise HMK 12. maddesi gereğince taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

Kamulaştırmasız el atmada  eğer tazminat isteniyorsa bu defa davacı isterse taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde isterse davalı idarenin bulunduğu yer mahkemesinde dava açabilir. Her iki mahkeme de yetkilidir.  Eğer taşınmazın bedeli talep ediliyorsa bedel davası, davalının hem ikametgahında hem haksız fiilin yapıldığı yerde açılabilir.

Kamulaştırmasız El Atma Harç

Kamulaştırmasız el atma harç hesaplama

Kamulaştırmasız el atma harç maktu mu? Davalı taraf harçtan muaf ise maktu harç ödenir. Harçtan muaf değil ise nispi harç ödenecektir.

Kamulaştırmasız El Atma Vekalet Ücreti

Gerek müdahalenin men’i, gerekse kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davalarında, davanın kabulü halinde davacı vekili için, reddi halinde idare vekili için maktu vekalet ücreti takdiri gerekir.