Vasiyetnamenin iptali davası; mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufunun ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği sebeplerinden biri nedeniyle geçersiz kılınması için açılan bir miras hukuku davasıdır (TMK m. 557-559). Vasiyetname, kişinin malvarlığının ölümünden sonraki akıbetini belirleyen tek taraflı bir tasarruftur; bu nedenle geçerliliği Türk Medeni Kanunu’nda sıkı şartlara bağlanmış, ancak iptali de sınırlı sebeplere ve kısa hak düşürücü sürelere tabi tutulmuştur. Vasiyetname, kanundaki sebeplerden biri bulunmadıkça yalnızca “haksız” görüldüğü için iptal edilemez; saklı payı zedeleyen ancak geçerli bir vasiyetnameye karşı başvurulacak yol tenkis davasıdır. İptal sebeplerinin doğru belirlenmesi, davacı sıfatının ve hak düşürücü sürenin değerlendirilmesi, taraf teşkilinin eksiksiz kurulması ve delillerin usulüne uygun toplanması, sürecin sonucunu doğrudan etkileyen teknik aşamalardır. Bu yazıda iptal sebepleri, davayı açabilecek kişiler, süreler, açılma ile ilişkisi, ispat, görevli ve yetkili mahkeme, harç ve vekâlet ücreti ile güncel Yargıtay kararları ele alınmaktadır.
| Vasiyetnamenin iptali davası bir bakışta | |
|---|---|
| Dayanak | TMK m. 557 (sebepler), m. 558 (dava hakkı), m. 559 (süreler) |
| Sebepler | Tasarruf ehliyetinin yokluğu; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama; hukuka veya ahlaka aykırı içerik, koşul veya yükleme; şekil eksikliği |
| Kimler açar? | Tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı |
| Kime karşı? | Vasiyetnameden yararlanan kişilere (atanmış mirasçı, vasiyet alacaklısı); hasımsız görülemez |
| Görevli mahkeme | Asliye hukuk mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi (TMK m. 576, HMK m. 11/1-a; kesin yetki) |
| Süre | Öğrenmeden itibaren 1 yıl; her hâlde açılmadan itibaren iyiniyetli davalıya karşı 10, kötüniyetliye karşı 20 yıl; hak düşürücü süre |
| Sürenin başlangıcı | Tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesi; Yargıtay uygulamasında vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, hazır bulunmayanlar için tebliğ tarihi (HGK, 2020/231 E., 2022/1258 K.) |
| Harç | İptal talebi maktu; terditli tenkis talebi saklı paya tecavüz edilen değer üzerinden nispi |
| Sonuç | Vasiyetname davanın tarafları bakımından tamamen veya kısmen hükümsüz kalır (nispi etki) |
Vasiyetnamenin İptali Davası Nedir?
Vasiyetnamenin iptali davası, geçerlilik şartlarını taşımayan bir ölüme bağlı tasarrufun mahkeme kararıyla geçersiz kılınmasını sağlayan davadır. Vasiyetname; resmî (noterde veya sulh hâkimi önünde), el yazılı veya istisnaen sözlü olarak düzenlenebilir. Hangi biçimde yapılmış olursa olsun, kanunda öngörülen sebeplerden biri varsa iptali istenebilir. Önemli bir nokta, vasiyetnamenin noterde düzenlenmiş olmasının onu iptale karşı dokunulmaz kılmamasıdır; resmî şekil, içerik ve ehliyet yönünden iptal sebeplerini ortadan kaldırmaz. İptal hükümleri yalnızca vasiyetnameler için değil, miras sözleşmeleri de dâhil bütün ölüme bağlı tasarruflar için geçerlidir (TMK m. 557: “ölüme bağlı bir tasarrufun iptali”).
İptal davası, Türk hukukunda kendine özgü bir yapıya sahiptir: iptal sebebi taşıyan vasiyetname kendiliğinden geçersiz (yok veya mutlak butlanla batıl) değildir; dava açılıp iptal kararı verilinceye kadar geçerli bir tasarruf gibi sonuç doğurur ve hak düşürücü süre içinde dava açılmazsa sakatlığına rağmen kesinleşir. İptal kararı ise yalnızca davanın tarafları bakımından hüküm doğurur.
Vasiyetname İptal Edilir mi?
Vasiyet iptal edilir mi? Usulüne uygun açılacak bir dava ile vasiyetname iptal edilebilir. Vasiyetnamenin iptal edilebilmesi için kanunda sayılan iptal sebeplerinden en az birinin bulunması ve davanın hak düşürücü süre içinde açılması gerekir. Mirasbırakanın vasiyetnamesinde mirasçılar arasında eşit davranmaması, bir çocuğunu diğerlerine tercih etmesi ya da tüm malvarlığını üçüncü bir kişiye bırakması tek başına iptal sebebi değildir; bu hâllerde saklı paylı mirasçıların başvurabileceği yol tenkis davasıdır. Aşağıda iptal sebeplerinin ayrıntılarını görebilirsiniz.
Vasiyetname İptal Sebepleri
Vasiyetname hangi durumlarda iptal edilir? Vasiyetnamenin iptali sebepleri TMK m. 557’de sınırlı bir şekilde gösterilmiştir; Yargıtay da bu sebeplerin sınırlı sayıda olduğunu ve bunlar dışındaki iddialarla vasiyetnamenin iptal edilemeyeceğini vurgulamaktadır (7. HD, 15.05.2024, E. 2022/6462, K. 2024/2644). Vasiyetname iptali şartları şunlardır:
Madde 557- Aşağıdaki sebeplerle ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dava açılabilir: 1. Tasarruf mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa, 2. Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa, 3. Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlâka aykırı ise, 4. Tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa.
1) Mirasbırakanın Tasarruf Ehliyetinin Bulunmaması
Tasarruf, mirasbırakanın ehliyetinin bulunmadığı bir sırada yapılmışsa iptal edilebilir. Vasiyet yapabilmek için kişinin ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olması gerekir (TMK m. 502). Uygulamada en sık tartışılan hâl, ileri yaş, demans, ağır hastalık ya da yoğun ilaç etkisi altında ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığıdır. Belirleyici olan, mirasbırakanın genel sağlık durumu değil, tam olarak vasiyetnamenin düzenlendiği andaki bilinç ve ayırt etme yeteneğidir. Mahkeme, çoğunlukla tasarruf tarihindeki sağlık durumuna ilişkin hastane kayıtlarını ve Adli Tıp Kurumu veya sağlık kurulu raporunu esas alır; noterin düzenleme sırasında aldığı tek hekim raporu, ehliyeti gösteren bir delil olmakla birlikte mahkemeyi bağlamaz ve tüm sağlık kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.
2) İrade Sakatlığı: Yanılma, Aldatma, Korkutma veya Zorlama
Vasiyet; yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılmışsa iptal edilebilir. Mirasbırakanın gerçek iradesinin bu etkenlerle bozulduğu hâllerde tasarruf sakatlanır (TMK m. 504, 557/2). Mirasbırakan sağlığında yanıldığını veya aldatıldığını öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır (TMK m. 504/1); bu nedenle mirasbırakanın sakatlığı öğrendikten sonra uzun süre vasiyetnamesini değiştirmemesi, irade sakatlığı iddiasını zayıflatır. Uygulamada özellikle yaşlı ve bakıma muhtaç mirasbırakanın, kendisine bakan kişi lehine düzenlediği vasiyetlerde, iradenin serbestçe oluşup oluşmadığı ayrıntılı biçimde incelenir; ancak mirasbırakanın kendisine bakan kişiyi ödüllendirme isteği tek başına aldatma veya zorlama sayılmaz. Mirasbırakanın sonradan yeni bir vasiyetnameyle öncekinden dönmesi de bir iptal sebebi değildir; Yargıtay, yedi gün arayla yapılan iki vasiyetnamede hile iddiası ispatlanamadığından, rücunun sonuçlarının ayrıca değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle iptal talebinin reddini onamıştır (7. HD, 20.05.2024, E. 2023/3137, K. 2024/2743).
3) İçeriğin Hukuka veya Ahlaka Aykırı Olması
Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka ya da ahlaka aykırıysa iptal edilebilir. Kanun, hukuka veya ahlaka aykırı koşul ve yüklemelerin, ilişkin bulundukları tasarrufu geçersiz kılacağını; anlamsız veya yalnız başkalarını rahatsız edici nitelikteki koşul ve yüklemelerin ise yok sayılacağını öngörmüştür (TMK m. 515/2-3). Dolayısıyla koşulun niteliğine göre iki farklı sonuç doğar: hukuka veya ahlaka aykırı koşul tasarrufun kendisini geçersiz kılarken, anlamsız veya rahatsız edici koşul yok sayılır ve kazandırma koşulsuz olarak ayakta kalır. Bir mirasçının evlenmemesi, boşanması veya dinini değiştirmesi gibi kişilik haklarını ağır biçimde sınırlayan koşullar uygulamada bu çerçevede değerlendirilir; ancak her evlenmeme koşulu doğrudan ahlaka aykırı sayılmaz, mirasbırakanın koşulla güttüğü amaç ve koşulun mirasçı üzerindeki baskısı somut olayda incelenir.
4) Şekil Şartlarına Aykırılık
Vasiyet, kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa iptal edilebilir. Her vasiyetname türünün kendine özgü şekil şartı vardır: resmî vasiyetnamede iki tanık ve yetkili resmî memur huzuru, memurun ve mirasbırakanın imzaları ile tanık beyanları (TMK m. 532-536); el yazılı vasiyetnamede metnin yıl, ay ve gün gösterilerek baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması ve imzalanması (TMK m. 538); sözlü vasiyette olağanüstü bir hâlin bulunması ve tanıkların vakit geçirmeksizin mahkemeye başvurması (TMK m. 539-540). Bu şartlardaki eksiklik, sıklıkla iptal sebebi olarak ileri sürülür ve ispatı diğer sebeplere göre daha kolaydır. Yargıtay; tarih içermeyen el yazılı vasiyetnamenin (7. HD, 11.12.2025, E. 2025/1825, K. 2025/5327), mirasbırakanın damadının tanık olarak katıldığı resmî vasiyetnamenin (7. HD, 16.01.2025, E. 2024/1301, K. 2025/315) ve okuma yazma bilmeyen mirasbırakan için TMK m. 535’teki usule uyulmadan düzenlenen resmî vasiyetnamenin (3. HD, 22.01.2018, E. 2017/17153, K. 2018/390) şekil eksikliği nedeniyle iptalini onamıştır. Vasiyetname türleri ve şekil şartları için vasiyetname yazımıza bakabilirsiniz.
| Hukuki durum | Değerlendirme | Sonuç |
|---|---|---|
| Ehliyetsizlik | Tasarruf tarihinde ayırt etme gücü yok / 15 yaş altı | İptal edilebilir |
| İrade sakatlığı | Yanılma, aldatma, korkutma, zorlama etkisi; mirasbırakan bir yıl içinde dönmemişse geçerli sayılır (TMK m. 504) | İptal edilebilir |
| Hukuka/ahlaka aykırı koşul veya yükleme | Aykırı koşul tasarrufu geçersiz kılar; anlamsız veya rahatsız edici koşul yok sayılır (TMK m. 515) | Tasarruf geçersiz / koşul yok sayılır |
| Şekil eksikliği | Türüne özgü şekil şartına uyulmaması | İptal edilebilir |
Vasiyetname Nasıl İptal Edilir?
Vasiyetname iptali nasıl olur? Vasiyetnamenin iptali için yukarıda belirtilen sebeplerden en az birinin varlığı gerekir ve bu sebebe dayanılarak mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnamenin iptali davası açılmalıdır; mahkeme vasiyetnameyi kendiliğinden iptal edemez. Dava açılmadan önce vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp okunması, hem davanın süresinin hesaplanması hem de vasiyetnamenin tam içeriğinin öğrenilmesi bakımından önemlidir; vasiyetnamenin açılması ile ilgili ayrıntılı bilgi için ilgili yazımıza bakabilirsiniz. Dava, iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde, mirasbırakanın son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde, vasiyetnameden yararlanan kişilere karşı açılır. Uygulamada iptal talebi çoğunlukla “vasiyetnamenin iptali, olmadığı takdirde tenkis” biçiminde terditli olarak ileri sürülür.
Vasiyetname İptal Davası
Vasiyetnamenin iptali davasında taraf teşkili sağlanmalıdır. Vasiyetnamenin iptali veya tenkisi istemli davalar hasımsız olarak görülemeyecek davalardandır. Vasiyetnamenin iptali (ve/veya) tenkisi davaları, ölüme bağlı tasarrufun iptal edilmesinde çıkarı olan mirasçı tarafından, ölüme bağlı tasarruftan yararlanan kişilere karşı açılır. Bu nedenle bu davalarda mahkemenin öncelikle yapması gereken, taraf teşkilini sağlamaktır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 05.06.2017, E. 2016/776, K. 2017/9087). Hasımsız açılan dava reddedilmez; mahkeme davacıya, vasiyetnameden yararlananları davaya dâhil etmesi için süre verir. Vasiyetnamede mirasçılıktan çıkarma hükmü varsa, çıkarmadan yararlanacak olan çıkarılanın altsoyu da davaya dâhil edilmelidir (7. HD, 05.02.2024, E. 2022/7255, K. 2024/560).
Vasiyetnamenin iptali ve tenkisi olarak terditli açılan dava çekişmeli bir yargı işidir ve kural olarak taraflarca getirilme ilkesine tabidir; mahkeme, tarafların usulüne uygun biçimde dayandığı vakıa ve delillerle bağlıdır, kendiliğinden delil toplayamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tenkis davasında kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulama yeri bulunmadığını, delillerin taraflarca getirilmesi gerektiğini; bununla birlikte hâkimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında ve HMK m. 288/2 uyarınca gerektiğinde kendiliğinden keşif kararı verebileceğini belirtmiştir (HGK, 27.05.2021, E. 2017/1827, K. 2021/625). Bu nedenle dava dilekçesinde tüm delillere açıkça dayanılması ve özellikle ehliyet iddiasında sağlık kayıtlarının bulunduğu kurumların bildirilmesi gerekir.
Vasiyetnamenin İptali Davasını Kimler Açabilir? (TMK m. 558)
İptal davasını, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir (TMK m. 558/1). Menfaat, vasiyetnamenin iptali hâlinde davacının miras payının veya ölüme bağlı kazandırmasının artacak olmasıdır: yasal mirasçılar, önceki bir vasiyetnameyle atanmış mirasçılar veya vasiyet alacaklıları bu kapsamdadır. Mirasbırakanın alacaklıları iptal davası açamaz. Dava, ölüme bağlı tasarruftan yararlanan kişilere karşı yöneltilir; bu nedenle davada doğru taraf teşkili (husumet) kurulması zorunludur. Uygulamada mahkemenin öncelikli işi, lehine kazandırma yapılan tüm kişilerin davaya dâhil edilerek taraf teşkilini tamamlamaktır; bu husus Yargıtay’ın yerleşik içtihadında istikrarlı biçimde vurgulanmaktadır. Davacılardan biri yargılama sırasında ölürse mirasçıları davaya devam eder.
Vasiyetnamenin Kısmen İptali (TMK m. 558/2-3)
Dava, ölüme bağlı tasarrufun tamamının veya bir kısmının iptaline ilişkin olabilir (TMK m. 558/2). Birden çok kazandırma içeren bir vasiyetnamede sakatlık yalnızca bazı hükümleri etkiliyorsa, örneğin tek bir koşul hukuka aykırıysa ya da yalnızca bir kazandırma irade sakatlığı altında yapılmışsa, vasiyetnamenin tamamı değil ilgili kısmı iptal edilir; mirasbırakanın sakat kısım olmasaydı diğer hükümleri yine de yapıp yapmayacağı yorumla belirlenir. Kanun ayrıca özel bir kısmi iptal hâli öngörmüştür: iptal davası, ölüme bağlı tasarrufla kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılanların tasarrufun düzenlenmesine katılmalarının yol açtığı sakatlığa dayanıyorsa, tasarrufun tamamı değil yalnız bu kazandırmalar iptal edilir (TMK m. 558/3). Böylece lehine kazandırma yapılan kişinin yakınının tanık olarak katıldığı bir vasiyetnamede, kural olarak yalnızca o kazandırma düşer.
Vasiyetnamenin İptali ve Tenkis Davası
Vasiyetin iptali ve tenkisi terditli dava açılabilir. Peki tenkis davası nedir?
Tenkis davasının konusu, mirasbırakanın saklı paylı mirasçılarının saklı payını ihlal eden ölüme bağlı ve sağlararası tasarruflarıdır. Kural olarak mirasbırakan, sağlığında kendi malvarlığı değerleri üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunma özgürlüğüne sahiptir; ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları saklı payı aştığı ölçüde tenkise tabidir; sağlararası tasarruflar ise TMK m. 565’te dört bent hâlinde sayılan hâllerde ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabi olur.
TMK m. 557’de sayılan sebeplerin bulunması hâlinde vasiyetnamenin iptali gerekir. Bu sebepler dışında kalan durumlara dayanılarak ölüme bağlı tasarrufun iptali istenemez ise de, koşullarının varlığı durumunda tenkis talebine konu edilebilir (TMK m. 560 vd.). Bu nedenle uygulamada iptal sebebi şüpheli olan dosyalarda dava, “asıl talep iptal, kabul edilmezse tenkis” biçiminde terditli açılır; iptal talebi reddedilirse mahkeme tenkis talebini inceler. Tenkis talebinin baştan dava dilekçesinde yer alması önemlidir: tenkis talebi yargılama sırasında ıslahla eklenirse, tenkis için öngörülen bir yıllık hak düşürücü sürenin ıslah tarihinde geçmiş olup olmadığı gözetilir (7. HD, 30.05.2023, E. 2022/7237, K. 2023/2979). Vasiyetnamedeki mirasçılıktan çıkarma hükmüne karşı açılan davada ise çıkarma sebebi ispatlanamazsa mahkeme, talep olmasa bile TMK m. 512/3 gereği davaya tenkis davası olarak devam eder (HGK, 25.09.2024, E. 2023/53, K. 2024/464).
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar. Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571). Ayrıntı için tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz.
| Ölçüt | İptal davası | Tenkis davası |
|---|---|---|
| Amaç | Tasarrufun geçersiz kılınması | Saklı payın tamamlanması |
| Dayanak | TMK m. 557 (dört sebep) | TMK m. 560 vd. (saklı pay ihlali) |
| Kimler açar? | Menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı | Saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba, eş) |
| Süre | 1 / 10 / 20 yıl hak düşürücü (m. 559) | Öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yıl (m. 571) |
| Harç ve vekâlet ücreti | Maktu | Saklı paya tecavüz edilen değer üzerinden nispi |
| Sonuç | Tasarruf (kısmen/tamamen) geçersiz | Kazandırma saklı pay oranında indirilir |
Vasiyeti İptal Davasında İspat ve Deliller
İptal davasının kaderini çoğunlukla ehliyet ve irade konularındaki ispat belirler. Pratikte sıkça başvurulan deliller şunlardır: tasarruf tarihine ait hastane ve reçete kayıtları, Adli Tıp Kurumu veya sağlık kurulu raporu (ayırt etme gücü değerlendirmesi), düzenlemeye tanık olanların ve noterin beyanları, mirasbırakanın yakın çevresinin tanıklığı ve el yazılı vasiyetlerde el yazısı–imza incelemesine yönelik bilirkişi raporu. Ehliyetsizlik iddiasında Yargıtay, mirasbırakanın tasarruf tarihindeki sağlık kayıtlarının eksiksiz toplanarak Adli Tıp Kurumu’ndan rapor alınmasını aramaktadır (1. HD, 08.01.2020, E. 2016/14410, K. 2020/84). Dava çekişmeli yargıya tabi olduğundan deliller taraflarca gösterilir; mahkeme yalnızca davayı aydınlatma ödevi çerçevesinde ek araştırma yapar.
İspat Yükü Kimdedir?
İptal sebebinin varlığını ispat yükü, kural olarak iptali isteyen davacıdadır (TMK m. 6). Ehliyetsizlik iddiasında davacı, mirasbırakanın tasarruf anında ayırt etme gücünden yoksun olduğunu; irade sakatlığı iddiasında aldatma, korkutma veya zorlamanın varlığını ve tasarruf üzerindeki etkisini ispatlamalıdır. Yargıtay, iptal sebeplerinin davacılar tarafından ispat edilemediği dosyalarda davanın reddini onamaktadır (7. HD, 15.05.2024, E. 2022/6462, K. 2024/2644). Şekil eksikliği iddiası ise vasiyetnamenin kendisinden anlaşıldığından çoğu zaman ayrı bir ispat faaliyeti gerektirmez. Bunun istisnası mirasçılıktan çıkarma hükmüdür: çıkarılan mirasçı itiraz ettiğinde, çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü davacıda değil, çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısındadır (TMK m. 512/2).
Uygulamacı notu: ayırt etme gücü değerlendirmesinde belirleyici olan, mirasbırakanın genel sağlık durumu değil, tam olarak tasarruf anındaki bilinç ve ayırt etme yeteneğidir. Bu nedenle dava hazırlığında öncelik, tasarruf tarihine en yakın tarihli sağlık kayıtlarının eksiksiz toplanmasına verilmelidir.
Vasiyetname İptali Dava Açma Süresi
Ölüme bağlı tasarrufun iptali davasının hangi sürede açılabileceği Türk Medeni Kanunu’nun 559. maddesinde düzenlenmiştir:
TMK m. 559 - İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Hükümsüzlük, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Yani vasiyet iptali davalarında 1 yıl, 10 yıl ve 20 yıllık dava açma süreleri mevcuttur. Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü sürelerdir; mahkeme tarafından kendiliğinden gözetilir, kesilmez ve durmaz.
- 1 yıl — davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrenmesinden itibaren. Yargıtay, öğrenme tarihi olarak vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarihi, açılmada hazır bulunmayanlar için ise tebliğ tarihini esas almaktadır (HGK, 05.10.2022, E. 2020/231, K. 2022/1258). Salt duyum, söylenti ya da bir dilekçede vasiyetnameden söz edilmiş olması öğrenme sayılmaz; öğrenme, vasiyetnamenin içeriğinin ve iptal sebebinin bilinmesini gerektirir ve Yargıtay bunu kural olarak vasiyetnamenin açılıp okunarak tamamından haberdar olunmasına bağlamaktadır (7. HD, 15.05.2025, E. 2024/4654, K. 2025/2660). HGK da ilgilinin vasiyetnameden başka bir vesileyle haberdar olduğu iddia edilse dahi, haberdar olunan metnin aslıyla uyumu denetlenemeyeceğinden açılma ve tebliğ ölçütünü benimsemiştir. Bununla birlikte TMK m. 559’daki kanuni ölçüt tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesi olduğundan, vasiyetnamenin tam içeriğinin ve iptal sebebinin başka bir yolla daha önce eksiksiz öğrenildiği somut olayda ispatlanırsa sürenin daha erken başladığı ileri sürülebilir; bu ihtimal somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
- 10 yıl — iyiniyetli davalılara karşı, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, miras sözleşmesi gibi diğer ölüme bağlı tasarruflarda mirasın geçmesi (mirasbırakanın ölümü) tarihinden itibaren.
- 20 yıl — iyiniyetli olmayan davalılara karşı, aynı tarihlerden itibaren. İyiniyetli olmayan davalı, tasarrufun sakatlığını bilen veya bilmesi gereken kişidir; örneğin mirasbırakanı aldatarak vasiyetname yaptıran lehtar.
Hükümsüzlük def’i ise süreye bağlı değildir: vasiyetnameden yararlanan kişi, örneğin tenfiz davasında mirasçılardan taşınmazın devrini istediğinde, mirasçılar vasiyetnamenin sakat olduğunu savunma olarak her zaman ileri sürebilir (TMK m. 559/2).
Vasiyetnamenin Açılması İptal Davası İçin Zorunlu mu?
Vasiyetname açılmadan iptal davası açılabilir mi? Mirasbırakan sağken vasiyetnamenin iptali davası açılamaz; mirasçılar ve vasiyet alacaklısı henüz hak sahibi değildir. Mirasbırakanın ölümünden sonra ise iptal davası için açılma kararının kesinleşmesi şart değildir: Yargıtay, davacının açılma duruşmasında vasiyetnameden haberdar olmasından sonra bir yıl içinde açtığı davada, açılma dosyasının kesinleşmesinin beklenmesine gerek bulunmadığını belirtmiştir (3. HD, 22.01.2018, E. 2017/17153, K. 2018/390). Vasiyetnamenin henüz hiç açılmamış olması da davanın reddini gerektirmez; 7. Hukuk Dairesi, davalıların bu yöndeki savunmasına rağmen tarih içermeyen el yazılı vasiyetnamenin iptaline ilişkin kararı onamıştır (11.12.2025, E. 2025/1825, K. 2025/5327). Bununla birlikte mahkeme, davanın süresinde açılıp açılmadığını belirlemek için öncelikle vasiyetnamenin açılıp açılmadığını araştırır (HGK, 05.10.2022, E. 2020/231, K. 2022/1258) ve vasiyetname açılmamışsa uygulamada açılma işleminin sonucu bekletici mesele yapılır. Sulh hukuk mahkemesi açılma işleminde vasiyetnamenin geçerliliğini inceleyemez; geçerlilik yalnızca iptal davasında tartışılır.
Vasiyetnamenin İptali Zamanaşımı
Vasiyetnamenin iptali davalarında zamanaşımı değil hak düşürücü süre geçerlidir. Zamanaşımından farklı olarak hak düşürücü süre, davalı ileri sürmese bile mahkemece kendiliğinden dikkate alınır ve dava açılmasıyla kesilmez. Bir yıllık süre, vasiyetnamenin açılıp okunması veya tebliğiyle iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren işler. Yargıtay’ın önceki uygulamasında bir yıllık sürenin açılma kararının kesinleşmesinden itibaren işleyeceği de kabul edilmiştir (3. HD, 25.06.2018, E. 2016/20372, K. 2018/7054); Hukuk Genel Kurulu ise yerleşik ölçüt olarak açılıp okunma veya tebliğ tarihini benimsemiştir. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı 20 yıl geçmekle dava hakkı düşer. Vasiyetnamenin açılıp okunması veya ilgiliye tebliği, öğrenme tarihinin belirlenmesinde temel ölçüt olmakla birlikte, tasarrufun, iptal sebebinin ve dava hakkının daha önce veya başka bir yolla tam olarak öğrenilip öğrenilmediği somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle süreyi en güvenli biçimde hesaplamanın yolu, bir yılı vasiyetnamenin içeriğinin fiilen öğrenildiği en erken tarihten, en geç açılma duruşması veya tebliğ tarihinden saymaktır.
Vasiyetname İptal Davası Süresi
Vasiyetname iptali süre olarak mahkemenin yoğunluğuna ve dosyanın içeriğine göre değişmektedir. Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtlarının toplanması ve Adli Tıp Kurumu raporunun alınması, tanık dinlenmesi ve terditli tenkis talebi varsa terekenin tespiti ile bilirkişi incelemesi yargılamayı uzatan başlıca etkenlerdir; istinaf ve temyiz aşamaları toplam süreye eklenir. Yalnızca şekil eksikliğine dayanan ve belgeyle ispatlanabilen davalar daha kısa sürede sonuçlanabilir.
Vasiyetname İptali Görevli Mahkeme
Vasiyetnamenin iptali davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi’dir (HMK m. 2). Vasiyetnamenin iptali ve tenkisi terditli davasında da görevli mahkeme aynıdır. Sulh hukuk mahkemesi yalnızca vasiyetnamenin açılıp okunmasında görevlidir; sulh hukuk mahkemesinde açılan iptal davası görevsizlikle sonuçlanır. Mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası da asliye hukuk mahkemesinde görülür (14. HD, 15.02.2021, E. 2017/2506, K. 2021/924).
Vasiyetnamenin İptali Yetkili Mahkeme
Ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11/1-a; TMK m. 576/2). Kesin yetki, davanın başka bir yer mahkemesinde görülemeyeceği, yetkisizliğin dava şartı olarak her aşamada kendiliğinden gözetileceği ve tarafların yetki sözleşmesiyle bunu değiştiremeyeceği anlamına gelir. Örneğin mirasbırakan son olarak Bakırköy’de oturuyorsa dava Bakırköy Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır. Yabancılık unsuru taşıyan miras davalarında ise ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri, bu yoksa terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (MÖHUK m. 43).
Vasiyetname İptali Harç
Vasiyetnamenin iptali talebi, konusu para ile değerlendirilemeyen bir talep olduğundan maktu harca tabidir. Buna karşılık iptal ve tenkis olarak terditli dava açılması durumunda tenkis talebi için harca esas değer gösterilmeli ve nispi harç yatırılmalıdır. Yargıtay’a göre tenkis istemli davalarda dava değeri, dava konusu taşınmazların tümünün değeri değil, davacı mirasçının saklı payına tecavüz edilen değerdir; harcın taşınmazların tamamı üzerinden hesaplanması bozma sebebidir (7. HD, 18.03.2024, E. 2024/469, K. 2024/1595). Tenkis talebi baştan kısmi dava olarak açılmışsa, bilirkişi raporuyla belirlenen gerçek değere göre talep, HMK m. 109/4 uyarınca aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere ve tahkikat sona erinceye kadar artırılabilir ve harcı tamamlanır; dava kısmi dava olarak açılmamışsa artırım ancak ıslah yoluyla mümkündür. Harç tutarları her yıl Harçlar Kanunu’na bağlı tarifeyle yeniden belirlenir; başvurma harcı, gider avansı, keşif ve bilirkişi ücretleri ayrıca ödenir.
Vasiyetnamenin İptali Vekalet Ücreti
Vekâlet ücreti, talebin niteliğine göre belirlenir. Yalnızca iptal talebiyle açılan davada, konusu para ile ölçülemediğinden, davayı kazanan taraf lehine maktu vekâlet ücretine hükmedilir; Yargıtay, iptal davasının reddinde davalılar lehine nispi yerine maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirterek kararı düzelterek onamıştır (7. HD, 30.05.2023, E. 2022/7237, K. 2023/2979). Terditli davada tenkis talebi kabul edilirse, konusu para ile değerlendirilebilen bir talep söz konusu olduğundan davacı lehine kabul edilen tenkis değeri üzerinden nispi vekâlet ücretine hükmedilir; dava konusu taşınmazların toplam değeri esas alınamaz. Terditli talep kabul edildiğinde, reddedilen iptal talebi nedeniyle davalılar lehine ayrıca vekâlet ücreti takdir edilmez (7. HD, 18.03.2024, E. 2024/469, K. 2024/1595). Davacının kendi avukatına ödeyeceği ücret ise sözleşmeyle kararlaştırılır ve tarifenin altında olamaz.
Vasiyetname İptali Dava Dilekçesi
Vasiyetnamenin iptali dava dilekçesinde; mirasbırakanın kimliği, ölüm tarihi ve son yerleşim yeri, davacının mirasçı veya vasiyet alacaklısı sıfatı, vasiyetnamenin türü, düzenlendiği noterlik ile tarih ve yevmiye numarası, vasiyetnamenin hangi sulh hukuk mahkemesinde açıldığı ve davacıya tebliğ tarihi, dayanılan iptal sebebi (TMK m. 557’nin hangi bendi) ve bu sebebi oluşturan somut olaylar, deliller (sağlık kayıtlarının bulunduğu kurumlar, tanıklar, noter dosyası) ile terditli tenkis talebi ve harca esas değer yer almalıdır. Davalı olarak vasiyetnameden yararlanan tüm kişiler gösterilmelidir. Vasiyetnamenin iptali cevap dilekçesi ve cevaba cevap dilekçesi için de ofisimizle iletişime geçerek hukuki destek alabilirsiniz; terditli tenkis talebinin yapısı için tenkis davası dilekçe örneğimizi inceleyebilirsiniz.
Vasiyetnamenin İptali Yargıtay Kararları
1-) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2020/231, Karar: 2022/1258, Karar Tarihi: 05.10.2022
İptal ve tenkis davası, bir yıllık hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle reddedilmişti. HGK, vasiyetname usulünce açılıp ilgililere tebliğ edilmeden bir yıllık sürenin işlemeye başlamayacağını, sürenin başlangıcı olarak vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarihin veya hazır olmayanlar için tebliğ tarihinin esas alınacağını, davacının vasiyetnameyi tebliğle öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açtığını belirterek direnme kararını bozmuştur.
2-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2024/4654, Karar: 2025/2660, Karar Tarihi: 15.05.2025
Bölge adliye mahkemesi, davacının daha önce verdiği bir dilekçede vasiyetnameden söz etmesini “öğrenme” sayarak davayı süreden reddetmişti. Daire, öğrenme süresinin vasiyetnamenin açılıp okunarak tamamından haberdar olunmasıyla başlayacağını belirterek kararı bozmuş; ayrıca vasiyetnamedeki mirasçılıktan çıkarma sebeplerinin yeterli bulunmaması hâlinde çıkarmanın TMK m. 512/3 uyarınca tasarruf nisabı oranında geçerli olacağını vurgulamıştır.
3-) Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas: 2017/17153, Karar: 2018/390, Karar Tarihi: 22.01.2018
Daire, iptal davası açılabilmesi için vasiyetnamenin açılması dosyasının kesinleşmesinin beklenmesine gerek bulunmadığını; okuma yazma bilmeyen mirasbırakan için TMK m. 535’teki usulün geçerlilik şartı olduğunu ve bu usule uyulmayan resmî vasiyetnamenin şekil eksikliğinden iptali gerektiğini belirterek iptal kararını gerekçesi düzeltilerek onamıştır.
4-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2024/469, Karar: 2024/1595, Karar Tarihi: 18.03.2024
Terditli davada iptal talebi reddedilmiş, tenkis talebi kabul edilmişti. Daire, tenkis davasında dava değerinin saklı paya tecavüz edilen değer olduğunu, harcın ve nispi vekâlet ücretinin bu değer üzerinden hesaplanması gerektiğini, terditli talep kabul edildiğinden davalılar lehine vekâlet ücreti takdir edilemeyeceğini belirterek kararı bozmuştur.
5-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2022/6462, Karar: 2024/2644, Karar Tarihi: 15.05.2024
Daire, TMK m. 557’deki iptal sebeplerinin sınırlı olarak sayıldığını ve somut olayda bu sebeplerin davacılar tarafından ispat edilemediğini belirterek iptal davasının reddine ilişkin kararı onamıştır.
6-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2024/1301, Karar: 2025/315, Karar Tarihi: 16.01.2025
Mirasbırakanın kızıyla evli olan damadı, noterde düzenlenen vasiyetnameye tanık olarak katılmıştı. TMK m. 536’daki tanık yasağına aykırılık nedeniyle vasiyetnamenin iptaline ilişkin karar, davalının tanığın aleyhine bir vasiyet bulunduğu yönündeki savunmasına rağmen onanmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Noterde yapılan vasiyetname iptal edilebilir mi?
Evet. Resmî (noterde düzenlenen) vasiyetname de TMK m. 557’deki sebeplerden biri varsa iptal edilebilir. Noter onayı, ehliyet, irade ve içerik yönünden iptal sebeplerini ortadan kaldırmaz; yalnızca şekil yönünden bir güvence sağlar ve tanık yasağı gibi şekil kurallarına aykırılık resmî vasiyetnamede de iptal sebebidir.
2. Vasiyetnamenin iptalini kimler isteyebilir?
Tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçılar ile vasiyet alacaklıları iptal davası açabilir (TMK m. 558). Dava, vasiyetnameden yararlanan kişilere karşı açılır ve doğru taraf teşkili zorunludur.
3. Vasiyet iptali davası ne kadar sürede açılmalı?
İptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır; Yargıtay öğrenme tarihi olarak vasiyetnamenin açılıp okunduğu veya tebliğ edildiği tarihi esas alır. Her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalıya karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayana karşı 20 yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m. 559). Bu süreler hak düşürücüdür.
4. İptal ile tenkis aynı davada istenebilir mi?
Evet. Uygulamada “asıl talep iptal, kabul edilmezse tenkis” biçiminde terditli (kademeli) dava açmak yaygındır. İptal sebebi yoksa, koşulları varsa saklı payın korunması için tenkis talep edilebilir; tenkis talebi için nispi harç yatırılır.
5. Vasiyetname iptali davası hangi mahkemede açılır?
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu yetki kesindir; örneğin son yerleşim yeri Bakırköy ise dava Bakırköy Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür.
6. Mirasbırakan hayattayken iptal davası açılabilir mi?
Hayır. Mirasbırakan sağken mirasçılar ve vasiyet alacaklısı henüz hak sahibi olmadığından dava açılamaz. Süre, mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnamenin açılıp okunması veya tebliğiyle işlemeye başlar; açılma kararının kesinleşmesi beklenmez.
7. İptal kararı tüm mirasçıları etkiler mi?
Kural olarak hayır. İptal kararı nispi etkilidir; davayı açan ve lehine sonuç doğan kişi bakımından hüküm ifade eder. İptal talep etmeyen mirasçılar yönünden vasiyetname hükümleri korunabilir; bu nedenle iptalde menfaati bulunan her mirasçının süresi içinde davaya katılması gerekir.
8. Vasiyetnamenin iptali davasında ispat yükü kimdedir?
İptal sebebini ileri süren davacıdadır. Ehliyetsizlik iddiasında sağlık kayıtları ve Adli Tıp raporu, irade sakatlığında tanık ve belge delilleri davacı tarafından sunulmalıdır. Yalnızca vasiyetnamedeki mirasçılıktan çıkarma hükmüne itirazda ispat yükü çıkarmadan yararlananlara geçer (TMK m. 512/2).
Vasiyetin İptali Avukat Desteği
Vasiyetnamenin iptali davası; iptal sebebinin doğru belirlenmesi, taraf teşkilinin eksiksiz kurulması, bir yıllık hak düşürücü sürenin açılma veya tebliğ tarihinden doğru hesaplanması, terditli tenkis talebinin ve harca esas değerin baştan doğru gösterilmesi ile ehliyet–irade konularında sağlıklı bir delil stratejisi gerektiren teknik bir süreçtir. Sürecin her aşaması, telafisi güç hak kayıplarının önlenmesi bakımından titizlik ister. Öner Hukuk ve Danışmanlık, Bakırköy/İstanbul’da miras hukuku alanında, vasiyetnamenin iptali ve tenkisi dâhil uyuşmazlıklarda hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır. Somut durumunuzun değerlendirilmesi için büromuzla iletişime geçebilir, miras hukuku hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Uyarı; İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.