Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması Davası (TMK 595–597)

Mirasbırakan ardında yazılı veya sözlü bir vasiyet bıraktığında, bu belgenin hukuki sonuç doğurabilmesi için Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) öngördüğü resmi prosedüre uygun şekilde sulh hukuk hâkimi tarafından açılıp ilgililere okunması gerekir.

Bu rehberde; vasiyetnamenin açılması davasının hangi mahkemede ve hangi süre içinde açıldığı, mirasçıların hak ve yükümlülükleri, açılma kararının tenkis ve iptal davası süreleriyle ilişkisi ve güncel Yargıtay kararları ışığında uygulamada karşılaşılan sorunlar ele alınmaktadır.

Vasiyetname Ne Demek ?

Mirasbırakanın son istek ve arzuları ile mirasının paylaşım durumlarını belirleyen yazılı belge veya sözlü beyanlara "Vasiyetname" denmektedir. Vasiyetname türleri ve detaylı bilgi için VASİYETNAME adlı makalemize bakabilirsiniz.

Vasiyetnamenin Açılması 

Türk Medeni Kanunu 595. maddeye göre; Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hakimine teslim edilmesi zorunludur.

Vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli ya da mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan veya başka surette ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür; aksi takdirde bu yüzden doğacak zarardan sorumludur.

Sulh hakimi, teslim edilen vasiyetnameyi derhal inceleyip, gerekli koruma önlemlerini alır; olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir

Türk Medeni Kanunu 596. maddeye göre; Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hakimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Açılma işleminin yapılabilmesi için vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaz. Vasiyetname geçersiz olsa bile açılacaktır. Açılma zamanı vasiyetnamenin tesliminden itibaren 1 aydır. Vasiyetname ne zaman teslim edilirse 1 aylık süre o zaman başlayacaktır. Birden fazla vasiyetnamenin olduğu durumlarda her biri için süre teslimden itibaren başlayacaktır. Vasiyetnamenin açılması, sulh hakimince belirlenen yer ve saatte ilgililere okunmasını ifade eder. Mirasçı ve ilgilerin gelmemesi durumunda bile vasiyetname açılmış sayılacaktır.

Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır. Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır.

Vasiyetnamenin Açılması Davasının Aşamaları

1. Sulh Hakimine Teslim Aşaması (TMK m. 595)

Vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli (örneğin noter), mirasbırakanın talebi üzerine saklayan ya da başka bir şekilde elinde bulunduran kişi yahut ölenin eşyası arasında vasiyetnameyi bulan herkes, mirasbırakanın ölümünü öğrenir öğrenmez teslim yükümlülüğü altındadır. Bu yükümlülüğe aykırı davranan kişi, doğacak zarardan TMK m. 595/2 gereği şahsen sorumlu olur.

2. Hakimin Re'sen İnceleme ve Tedbir Aşaması

Sulh hâkimi, kendisine teslim edilen vasiyetnameyi derhal inceler ve gerekli koruma önlemlerini alır. Olanak varsa ilgililerin de görüşünü alarak terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir. Bu aşamada vasiyetnamenin maddi/şekli geçerliliği henüz değerlendirilmez.

3. Açılma ve İlgililere Okuma Aşaması (TMK m. 596)

Hâkim, teslim tarihinden itibaren bir ay içinde belirlediği duruşma günü ve saatinde vasiyetnameyi açar ve ilgililere okur. Bilinen mirasçılar ile diğer ilgililer (vasiyet alacaklıları, vasiyetname ile menfaat sağlayan üçüncü kişiler), Tebligat Kanunu hükümlerine göre çağrılır. İlgili tarafların duruşmaya gelmemesi vasiyetnamenin açılmasına engel değildir; ilgililerin yokluğunda dahi vasiyetname açılmış sayılır.

4. İlgililere Tebliğ Aşaması (TMK m. 597)

Açılma duruşmasının ardından, mirasta hak sahibi olan her kişiye vasiyetnamenin kendisine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir. Tebliğ giderleri terekeye aittir. Nerede olduğu bilinmeyen ilgililere ise ilan yoluyla tebligat yapılır. İşte bu tebligat tarihi, vasiyetnameye karşı açılacak iptal ve tenkis davalarındaki hak düşürücü sürelerin başlangıç noktasını oluşturur.

Vasiyetnamenin Açılması Davası Hangi Mahkemede Açılır?

TMK m. 595 ve m. 596 uyarınca vasiyetnamenin açılması davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesidir. Bu yetki kuralı kesin yetki niteliğindedir; taraflar farklı bir mahkemenin yetkisi konusunda anlaşma yapamazlar.

Vasiyetnamenin Açılması Süresi: 1 Aylık Kanuni Süre

TMK m. 596 hükmü gereği vasiyetname; geçerli olup olmadığına bakılmaksızın, sulh hâkimine tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur.

Vasiyetnamenin geçersiz olduğu sonradan anlaşılsa bile açılma işlemi yapılır; çünkü TMK m. 596 hükmü, açılma için geçerlilik koşulu aramamaktadır. Geçersizlik iddiası ancak ayrı bir vasiyetnamenin iptali davasında ileri sürülebilir.

Vasiyetnamenin Açılmasından Sonra İlgililere Tebliği

Türk Medeni Kanunu 597. maddeye göre; Mirasta hak sahibi olanların her birine gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir.

Nerede olduğu bilinmeyen ilgililere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ilan yolu ile tebliğ olunur.

Vasiyetnamenin Açılmasının Tenkis ve İptal Davasıyla İlişkisi

Vasiyetnamenin açılması, tek başına bir hak değişikliği yaratmaz; asıl hukuki sonuçları doğuran, açılmayı izleyen tebligat ve sonrasında açılabilecek davalardır:

• Vasiyetnamenin iptali davası: Vasiyetnamenin şekil eksikliği, ehliyet yokluğu veya irade sakatlığı gibi nedenlerle iptal edilmesi talebini içerir.
• Tenkis davası: Vasiyetname ile saklı paylı mirasçıların TMK m. 506'da güvence altına alınan saklı pay miktarına tecavüz edildiği iddiasıyla açılır; saklı pay oranında tasarrufun indirilmesi talep edilir.

Vasiyetnamenin Açılma Zamanının Önemi

Tenkis davası ve ölüme bağlı işlemlerin iptali davası için zaman önemlidir. Dikkate alınacak zaman da vasiyetnamelerin açılması zamanıdır. Vasiyetname usulünce açılıp ilgililere tebliğ edilmeden tenkis davası ve iptal davasının 1 yıllık hak düşürücü süreleri işlemeye başlamaz.

Vasiyetnamenin Açılmasına İtiraz

Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılmalıdır.  Bu çağrı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılmalıdır. Usulüne uygun çağrı yapılmadığı takdirde ilgililer istinaf yoluna başvurularak açılma işlemi iptal ettirilebilir.

Vasiyetnamenin Açılması Dava Dilekçesi 

Vasiyetnamenin el yazılı mı yoksa noter onaylı mı olduğu dikkate alınarak davanın açılması gerekir. Bu nedenle dilekçenin hazırlanması için uzman bir miras avukatından yardım almanızı önermekteyiz.

Güncel Yargıtay Kararları Işığında Vasiyetnamenin Açılması

Mart 2023'te yapılan daire değişiklikleriyle birlikte miras hukuku uyuşmazlıkları artık Yargıtay 7. Hukuk Dairesi tarafından temyizen incelenmektedir. Aşağıda 2025–2026 dönemine ait güncel ve emsal niteliğindeki üç karar uygulamadaki yerleşik içtihadı yansıtmaktadır.