Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma Davası ve 1 Yıllık Süre (TMK 166/4)

Fiili (eylemli) ayrılık nedeniyle boşanma, daha önce açılıp reddedilen bir boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren belirli bir süre ortak hayatın yeniden kurulamaması halinde açılabilen, mutlak bir boşanma sebebidir (TMK m. 166/son). Bu davanın en çok merak edilen yönü süredir: 2024 yılına kadar aranan üç yıllık bekleme süresi, önce Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş, ardından kanun değişikliğiyle bir yıla indirilmiştir. Yani artık reddedilen davanın kesinleşmesinden bir yıl sonra, ortak hayat kurulamamışsa eşlerden biri boşanma talep edebilir. Sürenin başlangıcı, kusurun rolü ve önceki davanın niteliği gibi noktalar uygulamada belirleyici olduğundan, sürecin bir boşanma avukatı eşliğinde değerlendirilmesi hak kaybını önler.

Fiili Ayrılık Ne Demek?

Eşlerin hem fiziki olarak ayrı yaşaması hem de duygusal olarak kopmaları nedeniyle oluşan ayrılığa "fiili ayrılık" denilebilir. Evlilik birliğinde eşler, hiçbir mecburiyet olmadığı halde, birlikte yaşamak istemedikleri için fiilen ayrı yaşıyorlarsa, evliliğin hiçbir anlam ve amacının kalmadığı, sadece kağıt üzerinde var olan ancak eşlere ve topluma faydası olmayan bir evliliğin olması halinde fiili ayrılık söz konusudur.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma Nedir?

Fiili ayrılık nedeniyle boşanma, reddedilmiş ve kesinleşmiş bir boşanma davasının ardından eşlerin ortak hayatı yeniden kuramaması üzerine açılan ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayıldığı bir boşanma türüdür. Türk Medeni Kanunu'na 1988'de giren bu düzenleme, yürürlükteki Kanun'da m. 166/son'da korunmaktadır. Eşlerin fiziken ve duygusal olarak kopmuş, yalnızca kâğıt üzerinde süren bir evliliği sürdürmeye zorlanmaması amaçlanır.

Burada kritik nokta şudur: her uzun süreli ayrı yaşama fiili ayrılık değildir. Eşlerin hiç davaya konu olmadan yıllarca ayrı yaşaması tek başına bu sebebi oluşturmaz; mutlaka önce reddedilmiş bir boşanma davası bulunmalıdır. Davaya konu olmamış uzun ayrılık, olsa olsa birlikte yaşama yükümlülüğüne aykırılık olarak TMK m. 166/1 kapsamında değerlendirilebilir.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma Şartları

Fiili ayrılık nedeniyle boşanmaya karar verilebilmesi için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: önceden açılmış ve reddedilmiş bir boşanma davası, bu ret kararının kesinleşmesi, kesinleşmeden itibaren bir yılın geçmesi ve bu sürede ortak hayatın yeniden kurulamaması. Bu şartlar gerçekleşmişse hâkimin takdir yetkisi yoktur; boşanmaya karar vermek zorundadır.

1. Reddedilmiş bir boşanma davası: özel veya genel herhangi bir sebebe dayanan, daha önce açılmış ve reddedilmiş bir dava bulunmalıdır. Feragat nedeniyle reddedilen dava da bu kapsamdadır.
2. Ret kararının kesinleşmesi: itiraz varsa istinaf/temyiz tamamlanmalı; yoksa ilk derece kararı kesinleşmelidir.
3. Bir yılın geçmesi: süre, ret kararının kesinleştiği tarihten başlar. Kesinleşme günü sayılmaz; ertesi günden itibaren bir yıl dolduğunda dava açılabilir.
4. Ortak hayatın kurulamaması: bu bir yıl içinde eşler bir araya gelip aile hayatını yeniden kurmamış olmalıdır.

Şart senaryolarının sonuçları:

Fiili Ayrılık Süresi Başlangıcı ve Feragat Hali

Bir yıllık süre, önceki boşanma davasının ret kararının kesinleştiği tarihten itibaren işler; feragatle sonuçlanan davalarda ise başlangıç, feragat tarihidir. Çünkü feragat, HMK m. 311 uyarınca kesin hüküm gibi sonuç doğurur; dava feragat nedeniyle reddedilmiş sayılır ve bu tarih itibarıyla süre başlar.

Süre, temyiz/istinaf incelemesi sonucundaki kesinleşmeyle de başlayabilir. Uygulamada en sık karşılaşılan hata, sürenin “ayrı yaşamaya başlanılan gün” sanılmasıdır; oysa başlangıç, fiilen ayrılığın değil, ret kararının kesinleşmesinin tarihidir. Bu nedenle kesinleşme şerhinin tarihinin doğru tespiti, davanın erken (ve süre yokluğundan ret riskiyle) açılmasını önlemek için kritiktir.

Fiili Ayrılık Davası Nasıl Açılır?

Fiili ayrılık sebebiyle boşanma davasını, eşlerden herhangi birinin açması mümkündür. Davacı konumundaki eşin önceki reddedilen boşanma davasında davacı veya davalı konumunda yer alması, dava açmasına engel olmaz. Önceki davada davalı konumunda olan eş, fiili ayrılık davasında davacı konumunda olabilir. Davayı açacak olan eşin kusurlu ya da kusursuz olması da bu davayı açma bakımından önem taşımaz. Davayı açan eş, boşanmaya yol açan olayların sorumlusu olsa ve daha önce açtığı dava reddedilse dahi, şartlar gerçekleşmişse, hakim boşama kararını vermek zorundadır. Bu durumda hakime takdir yetkisi tanınmamıştır.

Fiili Ayrılık Sebebiyle Boşanma Maddi Manevi Tazminat

Fiili ayrılık nedeniyle boşanmada tazminatta, kusur unsuru aranmaktadır. Dolayısıyla fiili ayrılık sebebiyle kusur durumunun araştırılması nafaka ve maddi manevi tazminat gibi boşanmaya ek taleplerin varlığı halinde söz konusu olur.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma Durumunda Nafaka

TMK 175.maddesi gereğince kusuru daha ağır olmayan yani daha az kusurlu veya eşit kusurlu olan ve boşanma neticesinde yoksulluğa düşecek olan eş, boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren ödenmek üzere, diğer eşten mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir. Kanun gereğince kusuru daha fazla olan eş yoksulluk nafakası isteyemez. Davanın başlarında hükmedilen tedbir nafakası bakımından eşlerin kusurunun bir önemi yoktur. Gerekli görülen durumda hakim kendiliğinden ekonomik yönden kötü durumdaki eş için davanın açılmasından kararın kesinleşmesi aşamasına kadar, tedbir nafakası ödenmesine karar verilebilir.

Fiili Ayrılık Döneminde Edinilen Mallar

Fiilen ayrı yaşayan eşin katkı sağlaması hayatın olağan akışına aykırı olduğundan katkıda bulunmadığının karine olarak kabulü gerekmektedir. Kuşkusuz ki bu karinenin aksi iddia ve ispat edilebilir. Yargıtay uygulamasında davacının geliri ile katkıda bulunmadığı ve gelirlerini farklı yerlere değerlendirdiğinin ispat yükü davalıya düşmektedir.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma Kusur

Fiili ayrılık sebebiyle boşanma kararı verilebilmesi için eşlerin kusur durumlarının mahkeme tarafından ayrıca araştırılmasına gerek yoktur. Yalnızca yukarıda belirtiğimiz gibi nafaka ve maddi manevi tazminat gibi boşanmaya ek taleplerin varlığı halinde kusur durumu araştırılması söz konusu olacaktır.

Fiili Ayrılık Boşanma Sebebi imi? 

Fiili ayrılık sebebiyle boşanma, mutlak bir boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir. Fiili ayrılık sebebiyle boşanmaya karar verilmesi için evlilik birliğinin çekilmez hale gelmesi ve bunun ispatlanması gerekmez. Fiili ayrılık sebebiyle boşanma kararının verilebilmesi için yukarıda bahsettiğimiz şartların gerçekleşmiş olması gerekir.

Fiili Ayrılık Davası Yetkili Mahkeme

Fiili ayrılık nedeniyle boşanma davası aile hukuku davalarından biri olup, Aile mahkemelerinin görev alanındadır. Ancak Aile mahkemelerinin olmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemeleri aile mahkemesi sıfatıyla boşanma davasına bakacaktır. Kural olarak boşanma davalarında yetkili mahkeme ise TMK ve HMK uyarınca eşlerin son 6 aydır birlikte yaşadıkları yer mahkemesi yahut davacının veya davalının yerleşim mahkemeleridir. Ancak fiili ayrılık nedeniyle boşanma davalarında taraflar üç yılı aşkın bir süre birlikte yaşamadıklarından dolayı birlikte yaşadıkları yer mahkemesinden söz edilemeyecektir.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma Davasına Karşı Dava 

Öncelikle karşı davayı tanımlamak gerekirse karşı dava, derdest bir davada, davalının aynı mahkemede davacıya karşı açtığı bir davadır. Dolayısıyla kendisine fiili ayrılık sebebiyle boşanma davası açılan davalı, başka bir boşanma nedenine dayanarak karşı dava açabilir. Karşı dava, dava dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki haftalık süre içerisinde açılmalıdır. Bu sürenin kaçırılması halinde ise davalı ayrı bir dava açarak birleştirme talep etmelidir.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Açılan Boşanma Davası Kaç Celse Sürer? 

Söz konusu davanın kaç celse süreceği somut olaya ve dosyanın içeriğine göre değişiklik göstermektedir. Eğer bir zaman aralığı vermek gerekirse, fiilen ayrılık nedeniyle açılan boşanma davası diğer boşanma davalarından daha kısa sürmektedir.

Fiili Ayrılık Döneminde Sadakat Yükümlülüğü

Yargıtay bir kararında fiili ayrılık sebebiyle açılmış bir boşanma davasında, tarafların kusur durumları belirlenirken, daha önce görülüp kesinleşen boşanma davasındaki kusur durumlarının yanında, fiili ayrılık süresindeki kusurlu davranışlarının da dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir. Bir kararda davalı kadının ayrılık süresi içinde sadakatsiz olduğu kanıtlandığı için bu durumun da kusurun belirlenmesinde dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. Dolayısıyla kusur kavramı açısından sadakat yükümlülüğü önem arz etmektedir.

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma Süresi

Fiili ayrılık nedeniyle boşanma ne kadar sürer? Fiili ayrılık nedeniyle boşanma davalarının net olarak ne kadar süreceği ve kesin olarak hangi sürede sona ereceğini belirtmek mümkün değildir. Davanın hangi mahkemede açıldığı, bu mahkemenin iş yoğunluğunun ne kadar olduğu, tarafların delillerinin incelenmesi aşaması gibi birden fazla neden ile bir davanın sürecinde değişkenlikler bulunmaktadır. Ancak yukarıda da belirtiğimiz üzere diğer boşanma davaların daha kısa sürmektedir.

Fiili Ayrılık ile Ayrılık Davası (TMK 167) Aynı Şey mi?

Hayır; bunlar farklı kurumlardır. Fiili ayrılık (TMK 166/son) reddedilmiş bir davadan sonra boşanmaya götüren bir sebepken, ayrılık davası (TMK 167) evliliği sona erdirmeden eşlere belirli bir süre ayrı yaşama imkânı tanır. İsim benzerliği yüzünden sık karıştırılan bu iki kavramın sonuçları tamamen ayrıdır.