Yabancıların Türkiye’de Boşanması: Şartlar, Yetkili Mahkeme ve Süreç

Yabancı uyruklu kişiler Türkiye’de boşanma davası açabilir; ister eşlerin ikisi de yabancı olsun, ister biri Türk biri yabancı olsun bunun önünde yasal bir engel yoktur. Belirleyici olan iki sorudur: Türk mahkemeleri yetkili mi ve hangi ülkenin hukuku uygulanacak? Bu sorular 5718 sayılı MÖHUK çerçevesinde yanıtlanır. Yabancılık unsuru taşıyan boşanmalar; uygulanacak hukukun belirlenmesi, yurtdışındaki eşe tebligat ve yurtdışında alınmış bir kararın varlığı gibi nedenlerle normal boşanmalara göre daha fazla usule dikkat gerektirir. Bu rehberde yabancıların Türkiye’de boşanmasının şartlarını, yetkili mahkemeyi, süreci ve sonuçlarını güncel uygulama ışığında açıklıyoruz.

Yabancı Vatandaşların Türkiye'de Boşanması

İlk bakmamız gereken husus boşanma davasında hangi ülke hukukunun uygulandığıdır.  Uygulanacak hukuk konusunda  5718 Sayılı Milletlerarası Özel ve Usul Hukuku Kanununun 14.maddesi çıkmakta olup, burada kademeli bir sistem öngörülmüştür. Buna göre;  boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri sırasıyla şu şekilde uygulanır:

1- Eşlerin müşterek milli hukuku, 2- Eşlerin müşterek milli hukuku yoksa, müşterek mutad mesken hukuku, 3- Müşterek milli veya mutad mesken hukuku yoksa Türk hukuku.

Daha detaylı açıklamamız gerekirse, eşlerin her ikisi de yabancıysa ve aynı milliyete sahipseler Türk mahkemesi o milli hukuku yani müşterek milli hukuku uygular. Eşlerden her ikisi yabancıysa ancak müşterek milli hukukları yoksa bu durumda müşterek mutad mesken hukukunun uygulanması, müşterek milli hukuk veya müşterek mutad mesken hukukunun bulunmaması ya da bunların Türk kamu düzenine açıkça aykırı görülmesi halinde ise Türk hukukunun uygulanması gerekmektedir.

Hakim, Türk Kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re'sen uygular. Bu hususta yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir. Yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerinin tüm araştırmalara rağmen tespit edilememesi halinde Türk hukuku uygulanır.

Örneğin; Evli İki Rus vatandaşı Türkiye'de boşanmak isterse öncelikle Rusya Kanunları uygulanacaktır. Rusya Kanunlarının uygulanamaması durumunda eşlerin birlikte oturdukları yerin hukuku uygulanacaktır. Rus vatandaşlarının İstanbul'da oturduğunu düşünelim. Rusya kanunlarının da uygulanamadığını varsayarsak o zaman Türk kanunları uygulanacaktır.

Boşanmada Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? (MÖHUK m.14)

Yabancılık unsurlu boşanmada hakim, uygulanacak hukuku MÖHUK m.14’teki kademeli sisteme göre belirler. Sıra şöyledir:

• 1) Eşlerin müşterek (ortak) millî hukuku — ikisi de aynı vatandaşlıktaysa o ülke hukuku.
• 2) Ortak millî hukuk yoksa müşterek mutad mesken hukuku — birlikte oturdukları yerin hukuku.
• 3) Bunlar da yoksa Türk hukuku uygulanır.

Hâkim yetkili yabancı hukuku re’sen uygular; içeriğini araştırmasına rağmen tespit edilemezse yine Türk hukuku uygulanır. Yabancı hukuk, Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa (MÖHUK m.5) uygulanmaz. Ayrıca mal rejimine MÖHUK m.13 uyarınca kural olarak evlenme anındaki mutad mesken hukuku uygulanır; bu, boşanma sebebine uygulanan hukuktan farklı olabilir.

Örnek: Türkiye’de yaşayan iki Rus vatandaşının boşanmasında önce Rus hukuku; uygulanamazsa birlikte oturdukları yerin (Türkiye) hukuku; o da uygulanamazsa Türk hukuku devreye girer.

Yabancılar Türkiye'de Boşanabilir mi?

Yabancı uyruklu vatandaşlar da Türkiye'de boşanma davası açabilir. Bunun önünde herhangi bir yasal engel yoktur. Öncelikle yabancı uyruklu eşlerin ortak bir milli hukuku varsa o hukuk uygulanacaktır. Ortak bir milli hukukun olmaması durumunda ise ortak mutad mesken hukuku uygulanacak. Ortak mutad meskenin de olmaması durumunda Türk hukuku uygulanacaktır.

Örneğin: Evli iki Rus vatandaşı Türkiye'de boşanmak isterse Türk mahkemelerine başvuracaklardır. Eşlerinin ikisinin de Rus vatandaşı olması sebebiyle görülecek olan boşanma davasında Rusya kanunları uygulanacaktır.

İki Yabancı Vatandaş Türkiye'de Boşanabilir mi?

Yabancı ülke vatandaşlarının Türk mahkemelerinde boşanma davası açması mümkündür. Evlilik Türkiye dışında gerçekleşmiş olsa bile, Türkiye’de boşanmak mümkündür.  Bu durumda yabancı uyruklu eşlerin yurtdışında gerçekleştirdikleri boşanma kararlarının Türkiye’de tanınması için, ilgili ülkedeki kesinleşmiş kararın tanıma ve tenfiz davasıyla mahkemeye sunulması gerekmektedir. Bu kararlar, doğrudan Türkiye’de hüküm ifade etmez ve tanıma sürecinden geçmesi gerekir.

Yabancı Uyruklu Boşanmalarda Çocuğun Velayeti

Boşanmaya bağlı sonuçlardan birisi de velayettir. Boşanmada çocuğun velayeti kime verilir hususunda hakime takdir yetkisi verilmiştir. Hakim velayetin verileceği tarafa karar verirken dava konusu boşanma sebebine değil, 18 yaşını doldurmamış veya akıl sağlığı olmayan çocuğun üstün yararına yani menfaatine uygun karar verecektir. Cinsiyet, yaş ve çocuğun her iki ebeveyn ile ilişkisi hakimce göz önünde bulundurulur. Çocuğun menfaati belirlenirken hem maddi ham manevi olarak hususlar dikkate alınır.

Yabancıların velayet davasında sırasıyla;

1- Eşlerin müşterek milli hukuku, 2- Eşlerin müşterek milli hukuku yoksa, müşterek mutad mesken hukuku, 3- Müşterek milli veya mutad mesken hukuku yoksa Türk hukuku

uygulanacaktır. Yabancı uyruklu boşanmış eşler arasındaki velayet davalarında MÖHUK m.14/3 uygulanacaktır.

Yabancı Boşanmalarda Yetkili ve Görevli Mahkeme: Dava Nerede Açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK m.40 gereği iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir. Boşanmada bu kural TMK m.168’dir: dava, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır.

Taraflar yurtdışındaysa ve Türkiye’de yetkili bir yer bulunamıyorsa, MÖHUK m.41 uyarınca ilgilinin Türkiye’de sakin olduğu yer; o da yoksa son yerleşim yeri; bu da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde dava görülebilir.

Türkiye’de Boşanma Davası mı, Tanıma-Tenfiz mi?

Yurtdışında henüz boşanmadıysanız Türkiye’de boşanma davası açarsınız; yurtdışında zaten boşandıysanız Türkiye’de yapılması gereken, o kararın tanınması ve tenfizidir. Yurtdışında verilmiş boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli olmaz; aksi halde kişi Türkiye’de hâlâ evli görünür. Ayrıca yurtdışında aynı konuda dava açılmışsa Türkiye’de açılan dava milletlerarası derdestlik itirazıyla karşılaşıp usulden reddedilebilir.

Yurtdışında alınmış kararın tanınması/tenfizi hakkında ayrıntı için tanıma ve tenfiz sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Yurtdışındaki Eşe Tebligat ve Vekaletle Dava

Yabancılık unsurlu boşanmalarda en sık gecikme sebebi, yurtdışında bulunan eşe tebligat yapılmasıdır. Davanın esasına girilebilmesi için davalı eşe usulüne uygun tebligat şarttır ve uygulamada yurtdışına en az iki kez (dava dilekçesi ve gerekçeli karar) tebligat gerekir. Tebligat, Tebligat Kanunu m.25 ve Türkiye’nin taraf olduğu adli yardımlaşma sözleşmeleri çerçevesinde yapılır; eşin adresinin bilinmemesi süreci uzatan başlıca etkendir.

Tarafların Türkiye’ye gelmesi her zaman gerekmez: vekâletname veren eş, davayı avukatı aracılığıyla yürütebilir. Özellikle anlaşmalı boşanmada tarafların iradesi protokolle ortaya konup süreç kısaltılabilir; ancak anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinlemesi kuralı nedeniyle bu nokta dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Velayet, Nafaka ve Mal Paylaşımı

Velayet ve nafaka, boşanmaya uygulanan hukukla (MÖHUK m.14) birlikte; mal rejimi ve paylaşımı ise m.15 uyarınca belirlenir. Velayette belirleyici ölçüt her halde çocuğun üstün yararıdır; hakim çocuğun yaşı, ebeveynle ilişkisi ve maddi-manevi menfaatini gözeterek karar verir (MÖHUK m.14/3).

Mal paylaşımında, boşanma sebebine uygulanan hukuktan farklı olarak evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku esas alınır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle uygulanacak hukuku seçmişlerse o hukuk uygulanır. Geçici tedbir taleplerinde ise doğrudan Türk hukuku uygulanır.

Boşanma Oturma/Çalışma İzni ve Vatandaşlığı Nasıl Etkiler?

Evlilik yoluyla henüz vatandaşlık kazanmamış yabancı, boşanınca bu yolla vatandaşlık kazanma hakkını kaybedebilir; vatandaşlığı zaten kazanmış olan ise boşanmayla vatandaşlığını kaybetmez. 5901 sayılı Kanun m.16 uyarınca bir Türk’le evlenmek doğrudan vatandaşlık kazandırmaz; en az üç yıllık ve fiilen devam eden evlilik ve diğer koşullar aranır. Buna karşılık evliliğe dayalı oturma/çalışma izni boşanmayla etkilenebilir; bu nedenle karma evliliklerde boşanma kararıyla birlikte ikamet statüsünün de planlanması önemlidir.

Süreç, Gerekli Belgeler ve Davanın Açılması

Süreç, yetkili aile mahkemesinin belirlenmesi ve belgelerin hazırlanmasıyla başlar.

1. Yetkili mahkemeyi belirleyin (yerleşim yeri / son 6 ay birlikte oturulan yer; yurtdışı için MÖHUK m.41).
2. Belgeleri hazırlayın: pasaport/kimlik, evlilik belgesi, nüfus/medeni hâl kaydı; yabancı belgeler için yeminli tercüme ve gerekiyorsa apostil.
3. Anlaşmalı boşanmada protokolü; çekişmelide gerekçeleri ve delilleri içeren dilekçeyi düzenleyin.
4. Davayı açın; yurtdışındaki eşe tebligat sürecini başlatın (gerekirse vekâletle yürütün).
5. Tahkikat ve duruşmaların ardından karar verilir; kesinleşme için gerekçeli kararın da tebliği gerekir.

Yabancı Boşanma Avukatı

Yabancı Boşanma avukatı İstanbul, müvekkili en iyi şekilde temsil etmek ve müvekkilin lehine sonuç almak amacıyla görev yapmalıdır. Hukuk büromuz İstanbul Boşanma Avukatı olarak ihtiyaç duyan vatandaşlara hizmet için her zaman hazırdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İki yabancı Türkiye’de boşanabilir mi?

Evet. Eşlerin ikisi de yabancı olsa dahi Türkiye’de boşanma davası açılabilir. Hâkim, MÖHUK m.14’e göre önce eşlerin ortak millî hukukunu, yoksa birlikte oturdukları yerin (mutad mesken) hukukunu, o da yoksa Türk hukukunu uygular. Türk mahkemesinin yetkili olması ve davalıya tebligat yapılabilmesi sürecin temel şartlarıdır.

Eşim yurtdışında, gelmeden boşanabilir miyim?

Çoğu durumda evet. Vekâletname veren eş, davayı Türkiye’deki avukatı aracılığıyla yürütebilir. Ancak yurtdışındaki davalı eşe tebligat yapılması zorunlu olduğundan süreç uzayabilir. Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinleme kuralı nedeniyle bu nokta dosyaya göre değerlendirilir.

Yabancı eşle boşanmada hangi ülke hukuku uygulanır?

MÖHUK m.14’teki kademeli sisteme göre belirlenir: önce eşlerin ortak millî hukuku, yoksa müşterek mutad mesken hukuku, bunlar da yoksa Türk hukuku. Yabancı hukuk Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa uygulanmaz ve Türk hukuku devreye girer.

Yurtdışında boşandım, Türkiye’de tekrar dava açmam gerekir mi?

Hayır, yeniden boşanma davası açmazsınız; yurtdışında alınmış kararın Türkiye’de geçerli olması için tanıma-tenfiz gerekir. Belirli şartlarda Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A uyarınca konsolosluk veya nüfus müdürlüğünde idari yolla tescil de mümkündür.

Yurtdışındaki eşe tebligat ne kadar sürer?

Tebligat, ilgili ülke ve adli yardımlaşma sözleşmelerine göre değişmekle birlikte aylarca sürebilir. Uygulamada yurtdışına en az iki kez tebligat gerekir ve eşin adresinin bilinmemesi süreci ciddi biçimde uzatır. Adresin doğru tespiti en kritik adımdır.

Boşanınca oturma veya çalışma iznim ne olur?

Evliliğe dayalı oturma/çalışma izinleri boşanmadan etkilenebilir. Evlilik yoluyla henüz vatandaşlık kazanmamış kişi bu hakkı kaybedebilir; vatandaşlığı kazanmış olan ise boşanmayla vatandaşlığını kaybetmez. İkamet statüsünün boşanmayla birlikte planlanması önerilir.

Yabancı belgeler için tercüme ve apostil şart mı?

Yabancı resmî belgelerin Türk mahkemesinde kullanılabilmesi için kural olarak yeminli tercümesi; düzenlendiği ülkeye göre apostil veya konsolosluk onayı gerekir. Bu işlemlerdeki eksiklik davanın gecikmesine yol açan en yaygın nedenlerdendir.

Yabancı Vatandaşların Boşanmasında Hukuki Destek

Yabancılık unsuru taşıyan boşanmalar; uygulanacak hukukun doğru belirlenmesi, yetkili mahkemenin tespiti ve özellikle yurtdışındaki eşe tebligat bakımından titizlik ister. Tek bir usul hatası, davanın aylarca uzamasına veya usulden reddine yol açabilir. Öner Hukuk ve Danışmanlık olarak Bakırköy / İstanbul’daki büromuzdan, Türkiye genelinde hem iki yabancı hem de Türk-yabancı evliliklere ilişkin boşanma süreçlerinde dosyanızı değerlendiriyor ve yol haritası sunuyoruz. Evlilik ve ikamet bilgilerinizle birlikte iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Hukuki Uyarı; İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.