Türkiye’de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalmayı planlayan yabancılar için ikamet (oturma) izni, hem yasal kalış hakkının dayanağı hem de günlük yaşamın sürdürülebilmesi için temel hukuki araçtır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında düzenlenen ikamet izni başvuruları; izin türünün doğru belirlenmesini, evrakların eksiksiz hazırlanmasını ve sürelere riayet edilmesini gerektirir. Harç tutarlarının her yıl güncellenmesi ve uygulamadaki değişiklikler, sürecin dikkatli bir hukuki değerlendirmeyle yürütülmesini önemli kılmaktadır.
İkamet İzni Nedir?
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununa göre ikamet izni, Türkiye’de kalmak üzere verilen izin belgesini ifade etmektedir. Yetkili makamlar tarafından düzenlenen bu belge, yabancıya ülkemizde belirli bir süreliğine ve belirli bir yerde yaşama hakkı sağlar. İkamet izni; yabancının talepte bulunması, istenen evraklarla başvurması ve talep ettiği izin türünün şartlarını taşıması hâlinde düzenlenir.
Ülkemizde vizenin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların, e-İkamet sistemi üzerinden kendilerine uygun ikamet izni türüne göre başvuruda bulunmaları gerekir. Düzenlenen ikamet izni, YUKK m. 19 uyarınca altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder.
Oturma İzni Nasıl Alınır? Adım Adım Başvuru Süreci
İkamet izni başvuruları, Göç İdaresi Başkanlığı’nın e-İkamet sistemi üzerinden elektronik ortamda başlatılır. Online aşama başvurunun yalnızca ön kaydıdır; iznin düzenlenmesi için İl/İlçe Göç İdaresi Müdürlüğü’nde başvurunun tamamlanması gerekir. Sistemde ilk başvuru, uzatma başvurusu ve geçiş başvurusu seçenekleri bulunur. Formun eksik veya hatalı doldurulması başvurunun reddine yol açabileceğinden, bilgilerin pasaport ve diğer belgelerle tutarlı olması önemlidir.
- e-İkamet sisteminde ilk başvuru, uzatma veya geçiş başvurusu seçeneklerinden uygun olanın seçilmesi
- İzin türüne uygun başvuru formunun eksiksiz doldurulması
- Sistem üzerinden İl/İlçe Göç İdaresi Müdürlüğü için randevu alınması
- Randevu gününde imzalı formun ve belgelerin ilgili Müdürlüğe şahsen veya vekil aracılığıyla teslimi
- Başvurunun değerlendirilmesinin ardından ikamet izni belgesinin PTT aracılığıyla beyan edilen adrese gönderilmesi
Başvurular en geç 90 gün içinde sonuçlandırılır. Göç İdaresi, gerekli gördüğünde ilgili kurumlardan görüş alarak başvuruyu karara bağlar. Geçerli bir mazereti bulunmaksızın randevu gününde hazır bulunmayan yabancılar, hiç başvuruda bulunmamış sayılır. Avukat aracılığıyla yapılan başvurularda dahi, bazı izin türlerinde yabancının kişisel olarak hazır bulunması idarece istenebilmektedir.
İlk oturma izni düzenlendiğinde yabancıya bir Yabancı Kimlik Numarası (YKN) verilir.
Oturma İzni İçin Aranan Şartlar
İkamet izni başvurularında aranacak şartlar, talep edilen izin türüne ve somut olayın özelliklerine göre değişir. Başvuru sahibinin, ilgili izin türü için 6458 sayılı Kanun ve uygulama mevzuatında öngörülen koşulları karşılaması gerekir. İzin türüne göre aranabilecek başlıca koşullar şunlardır:
- Talep edilen ikamet izni süresinden en az altmış gün daha uzun geçerliliği olan pasaport veya pasaport yerine geçen belge
- Türkiye’ye giriş yasağı bulunmaması ve YUKK m. 7 kapsamında Türkiye’ye kabul edilmeyecek yabancılardan olunmaması
- İzin türüne göre aranıyorsa, talep edilen süreyi kapsayan geçerli sağlık sigortası
- İzin türüne göre aranıyorsa, kalış süresince yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğunun beyanı
- Türkiye’de kalınacak adresin doğru ve eksiksiz beyan edilmesi
- Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından sakınca bulunmaması
Oturma İzni İçin Gerekli Evraklar Nelerdir?
Göç İdaresi’nin e-İkamet sisteminde yayımladığı listeye göre ortak belgeler şunlardır:
- İkamet izni başvuru formu (yabancı ve/veya yasal temsilcisi tarafından imzalanmış)
- Pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin fotokopisi (kimlik bilgileri ve fotoğrafın bulunduğu sayfa ile giriş-çıkış ve vize bilgilerini gösteren sayfalar; aslı randevu gününde yanınızda bulunmalıdır)
- İlgili ikamet izni türü için e-İkamet sisteminde belirtilen sayıda, son altı ay içinde çekilmiş biyometrik fotoğraf
- Kalınacak sürede yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğuna dair beyan (başvuru formunda beyan edilir; idare destekleyici belge isteyebilir)
- İkamet harcı ve belge (kart) bedelinin ödendiğini gösteren makbuzlar
- Geçerli sağlık sigortası (özel sağlık sigortası, SGK provizyon belgesi, SGK’ya genel sağlık sigortalısı olmak için yapılan başvuruya dair belge veya ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamındaki belge yeterli sayılır)
- Adres kayıt sistemine kayıtlıysanız yerleşim yeri belgesi
- Kalınacak yeri gösteren belge (tapu fotokopisi, noter onaylı kira sözleşmesi, otel konaklama belgesi, yurt belgesi veya yanında kalınan kişinin noter onaylı taahhüdü)
İzin türüne göre ek belgeler ise;
- Kısa dönem ikamet izninde, Türkiye’de hangi amaçla bulunulacağına dair ilgili kurum veya kuruluşlardan alınacak imzalı veya mühürlü belge
- Öğrenci ikamet izni için aktif öğrenci olunduğuna dair imzalı, kaşeli veya mühürlü belge
- Aile ikamet izni için aile bağını gösteren belgeler (evlilik cüzdanı, doğum belgesi vb.)
Yurt dışından alınan belgelerin tasdik yöntemi, belgenin düzenlendiği ülkeye ve taraf olunan uluslararası düzenlemelere göre değişir. Apostil uygulanan ülkelerde apostil şerhi, uygulanmayan ülkelerde ise yetkili makam ve konsolosluk tasdiki gerekebilir. Belgelerin Türkçe tercümesinin de sunulması gerekir.
Oturma İzni Uzatma Başvurusu
Oturma izni belirli süreler için verilir ve sürenin sona ermesiyle izin de son bulur. Türkiye’de kalmaya devam etmek isteyen yabancı, uzatma başvurusu yapmalıdır.
Uzatma başvurusu, mevcut iznin sona ermesine altmış gün kala yapılabilir ve her hâlde izin süresi dolmadan tamamlanmalıdır. Kişisel bilgilerde bir değişiklik yoksa uzatma başvurusu doğrudan e-İkamet üzerinden yapılabilir; bilgilerin güncellenmesi gerekiyorsa başvuru randevu ile tamamlanır.
İkamet İzni (Oturma İzni) Türleri Nelerdir?
1-) Kısa Dönem İkamet İzni
Kısa dönem ikamet izni her defasında en fazla iki yıllık sürelerle düzenlenir. Yatırım yapanlar ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları için bu süre beş yıla kadar çıkabilir.
Kısa dönem ikamet izni alabilecek yabancılar şunlardır:
- Bilimsel araştırma amacıyla gelecek olan yabancılar
- Türkiye’de taşınmazı bulunan yabancılar
- Ticari bağlantı veya iş kuracak olan yabancılar
- Hizmet içi eğitim programına katılacak olan yabancılar
- Türkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu anlaşmalar ya da öğrenci değişim programları çerçevesinde eğitim ve benzeri amaçlarla gelecek yabancılar
- Turizm amaçlı kalacak yabancılar
- Kamu sağlığına tehdit olarak nitelendirilen hastalıklardan birini taşımamak kaydıyla tedavi görecek olan yabancılar
- Adli veya idari makamların talep veya kararına bağlı olarak Türkiye’de kalması gereken yabancılar
- Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçen yabancılar
- Türkçe öğrenme kursuna katılacak olan yabancılar
- Kamu kurumları aracılığıyla Türkiye’de eğitim, araştırma, staj ve kurslara katılacak olan yabancılar
- Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlardan mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat eden yabancılar
- Türkiye’de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenen kapsam ve tutarda yatırım yapacaklar ile bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu
- Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları
2-) Aile İkamet İzni
Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamında olanların veya ikamet izinlerinden birine sahip olan yabancılar ile mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin;
- Yabancı eşine,
- Kendisinin veya eşinin ergin olmayan çocuğuna,
- Kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna aile ikamet izni verilir.
3-) Öğrenci İkamet İzni
- Aile ikamet izni bulunmayan ve ilk veya orta öğrenim görecek yabancılara,
- Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora veya tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık eğitimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni düzenlenir.
Yabancı öğrencinin öğrenim süresi bir yıldan kısa ise öğrenci ikamet izni süresi öğrenim süresini aşamaz.
4-) Uzun Dönem İkamet İzni
Uzun dönem ikamet izni süresiz düzenlenmektedir.
Uzun dönem ikamet izni için aranan başlıca kriterler şunlardır:
- Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak,
- Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak,
- Kendisinin veya ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelire sahip olmak,
- Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak,
- Kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmamak.
5-) İnsani İkamet İzni
İnsani ikamet izni, diğer ikamet izinlerinin şartları aranmaksızın, Bakanlığın onayıyla valiliklerce istisnai hâllerde düzenlenir:
- Çocuğun yüksek yararının bulunduğu hâllerde,
- Haklarında sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmış olsa dahi Türkiye’den çıkışları yaptırılamayan ya da Türkiye’den ayrılmaları makul veya mümkün görülmeyen yabancılar için,
- 6458 sayılı Kanun’un 55. maddesi kapsamında hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacak yabancılar bakımından,
- Yapılan işleme karşı yargı yoluna başvurulduğunda,
- Başvuru sahibinin ilk iltica ülkesi veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilmesi işlemlerinin devamı süresince,
- Acil nedenlerden dolayı veya ülke menfaatlerinin korunması ile kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından Türkiye’ye girişine ve Türkiye’de kalmasına izin verilmesi gereken yabancıların, diğer ikamet izinlerinden birini alma imkânı bulunmadığında,
- Olağanüstü durumlarda.
6-) İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni
İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılara valiliklerce otuz gün süreyle ikamet izni verilebilir. Bu izin en fazla altışar aylık sürelerle uzatılabilir; uzatmalar toplamda üç yılı geçemez.
Oturma İzni Harç Bedeli 2026
Bir ikamet izni başvurusunda iki ayrı kalem ödenir: ikamet izni harcı ve ikamet izni belge (kart) bedeli.
İkamet izni harcı Harçlar Kanunu hükümlerine tabidir ve mütekabiliyet esası gözetilerek Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir; bu nedenle tutar, yabancının vatandaşı olduğu ülkeye göre değişir. Göç İdaresi Başkanlığı’nın 2026 yılı tablosuna göre herhangi bir ülke grubuna dahil olmayan ülke vatandaşlarına uygulanan genel tarife şöyledir:
- 1 aya kadar her gün için 348,10 TL (bu tutar ilk ay için tezkere başına 653,70 TL’den az, 3.359,90 TL’den çok olamaz)
- 1 aydan sonraki her ay için 2.232,30 TL
Kendi ülkenize uygulanan tutar, e-İkamet başvurusu sırasında formda gösterilir.
İkamet izni belge bedeli ise 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu uyarınca alınır ve 2026 yılı için 964,00 TL’dir. Bu bedel tüm ikamet izni türleri için ödenir; belge bedelinden herhangi bir ülke vatandaşı için muafiyet bulunmaz. Dolayısıyla harçtan muaf olan bir yabancı da belge bedelini öder.
İkamet İzni Harcından Muaf Ülkeler
Çekya, Danimarka, İrlanda, Kosova, Nepal, Sri Lanka, Suriye, Türkmenistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Filistin vatandaşları karşılıklılık ilkesi çerçevesinde ikamet izni harcından muaftır. Bu muafiyet belge bedelini kapsamaz.
Harçlar Kanunu’na göre aşağıdaki yabancılara da ikamet tezkeresi harçsız olarak verilir:
- Türk okullarında veya fakültelerinde okuyan öğrenciler,
- Münhasıran basın ve yayın kuruluşları için muhabirlik yapanlar,
- Devlet, il özel idareleri, belediyeler, İktisadi Devlet Teşekkülleri ve bunlara bağlı resmî müesseseler tarafından istihdam edilen profesör ve uzmanlar ile iş sahibi olmayan eşleri ve çocukları,
- Mali durumlarının bozuk olduğuna ikamet tezkeresi vermeye yetkili makamlarca kanaat getirilen yoksullar,
- Türk aslından olup Türk kültürüne bağlı yabancı uyruklular,
- Uzun dönem ikamet izni bulunanlar,
- İnsan ticareti suçunun mağduru olanlar,
- Çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti alanlar,
- Turkuaz Kart sahibi yabancılar ile bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu.
Zamanında İkamet İzni İçin Başvurulmazsa Ne Olur?
Genel kural, ikamet izni başvurusunun yasal kalış süresi dolmadan, yani vize, vize muafiyeti veya mevcut ikamet izni süresi içinde yapılmasıdır. Uygulama mevzuatı, vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresini on güne kadar aşmış olanların başvurularının da alınacağını düzenlemektedir. Bu sürenin ötesinde kalış süresini aşan yabancının Türkiye içinden yeni bir ikamet izni başvurusu yapabileceği kabul edilmemeli; böyle bir durumda yabancı düzensiz (kaçak) konuma düşer.
Kalış süresini aşan yabancılar, ihlal süresi için harç ve idari yaptırımlarla karşılaşır; ihlal süresinin uzunluğuna ve çıkışta ödeme yapılıp yapılmadığına göre Türkiye’ye giriş yasağı da uygulanabilir. Bu ödemeler sınır kapısında, çıkış sırasında tahsil edilir.
İkamet İzni Reddedilenler Ne Yapmalıdır?
İkamet izni başvurusunun reddine karşı başvurulacak yol, idari yargıdır. Ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve dava ile birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Yetkili idare mahkemesi, işlemin niteliğine ve İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki yetki kurallarına göre belirlenir. İdare mahkemesi, ret gerekçesinin somut, denetlenebilir ve hukuka uygun olup olmadığını inceler.
Burada iki işlemin birbirinden ayrılması önemlidir. İkamet izninin reddi ile yabancı hakkında verilebilecek sınır dışı etme kararı ayrı idari işlemlerdir. İkamet reddine karşı açılan iptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi, ayrıca verilmiş bir sınır dışı etme kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine ayrıca başvurulması gerekir (YUKK m. 53/3); kanunda sayılan istisnalar saklı kalmak üzere, bu dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
Oturma izni başvurusu (ilk başvuru veya uzatma) reddedilen yabancılar, ödedikleri harçları geri alamamaktadır. Bu nedenle başvurudan önce şartların dikkatle değerlendirilmesinde fayda vardır.
İkamet izni başvurusu reddedilen veya izni iptal edilen yabancılar, altı ay içinde yeniden başvuru yaptıklarında yeni bir ikamet izni talep gerekçesi sunmak zorundadır. Yasal kalış hakkı devam eden yabancılar ise kalış amaçlarına uygun bir izin türüne başvurabilir. Başvurusu reddedilen ve yasal kalış hakkı da sona eren yabancılar düzensiz konuma düşer.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Süreler
- İptal davası açma süresi: Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün
- Sınır dışı etme kararına karşı dava süresi: Kararın tebliğinden itibaren 7 gün
- Ret sonrası yeniden başvuru: Altı ay içinde yapılan başvuruda yeni bir talep gerekçesi aranır
- İkamet izninin kullanılmaması: İzin, verildiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (YUKK m. 19)
- Adres değişikliği bildirim süresi: 20 iş günü
Oturma İzni İle İlgili Güncel Gelişmeler
Kira sözleşmesiyle kalınan adreslerde Göç İdaresi, kira sözleşmesinin noter onaylı örneğini istemektedir. Uygulamada, sözleşmenin yalnızca kiracı tarafından tek taraflı olarak noterde onaylatılması yeterli görülmeyebilmekte; kiraya veren (veya yetkili emlakçı) ile kiracının noter huzurunda birlikte imzaladığı sözleşmeler kabul edilmektedir. Bu husus özellikle ilk kez ikamet izni alacak ve adres belgesi olarak kira sözleşmesi sunacak yabancılar için önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Vize süresi aşıldığında ikamet izni alınabilir mi?
Başvurunun kural olarak yasal kalış süresi dolmadan yapılması gerekir. Vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresini on güne kadar aşmış olanların başvuruları ayrıca alınmaktadır. Bu süreyi aşan yabancı düzensiz konuma düşer ve her durumda yeni bir ikamet izni başvurusu yapabileceği söylenemez; ihlal süresi için harç ve idari yaptırımlar ile süreye göre giriş yasağı gündeme gelebilir.
2. Türk vatandaşı eşinden boşanan yabancının ikamet hakkı düşer mi?
Türk vatandaşıyla evlilik birliği içinde en az üç yıl aile ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olan yabancıya, boşanma hâlinde talebi üzerine kısa dönem ikamet izni verilebilir. Aile içi şiddet nedeniyle mağdur olduğu mahkeme kararıyla sabit olan yabancı eş bakımından üç yıllık süre şartı aranmaz. Destekleyicinin ölümü hâlinde de kısa dönem ikamet iznine geçilebilir (YUKK m. 31/1-ğ).
3. Oturma izni alındıktan sonra Türkiye’ye gelinmezse ne olur?
YUKK m. 19 uyarınca ikamet izni, verildiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder. Uygulamada sıkça gözden kaçan bu kural, iznin devam ettiğini zanneden ancak yasal kalış statüsünü fiilen yitirmiş yabancılar bakımından ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
4. Avukat aracılığıyla ikamet izni başvurusu yapılabilir mi?
Yabancı, yasal temsilcisi veya vekil tayin ettiği avukat aracılığıyla ikamet izni başvurusunda bulunabilir. Ancak bazı başvuru türlerinde ve özellikle ilk başvurularda yabancının kişisel olarak hazır bulunması idarece istenebilir. Vekâletnamenin ikamet izni işlemlerini açıkça kapsayacak şekilde düzenlenmiş olması gerekir.
5. Reddedilen başvuruya hangi mahkemede itiraz edilir?
İkamet izni başvurusunun reddine karşı idari yargı yolu açıktır. Ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; yetkili mahkeme, işlemin niteliğine ve yetki kurallarına göre belirlenir. Dava dilekçesinde ret gerekçesinin somut delillerle çürütülmesi ve yürütmenin durdurulmasının talep edilmesi önemlidir. Ayrıca bir sınır dışı etme kararı verilmişse, ona karşı ayrı bir dava açılması gerekir.
6. Çocuğun ikamet izni anneden ayrı düzenlenir mi?
Evet. Her yabancı için ayrı başvuru yapılır ve ayrı ikamet izni belgesi düzenlenir; çocuklar ebeveynlerinin iznine “refakatçi” olarak eklenmez. Çocuk için aile ikamet izni başvurusunda, velayeti ortak olan ve Türkiye dışında bulunan diğer ebeveynin muvafakati aranır. Aile ikamet izni, on sekiz yaşına kadar öğrenci ikamet izni alınmasına gerek kalmaksızın eğitim hakkı sağlar. En az üç yıl aile ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olanlar, on sekiz yaşını tamamladıklarında talepleri hâlinde kısa dönem ikamet iznine geçebilir.
Yabancıların Oturma İzni Sürecinde Hukuki Destek
İkamet izni başvurularında karşılaşılan süreç karmaşıklığı, mevzuatın sık güncellenmesi, ülkeye göre değişen harç tutarları ve özellikle ret kararı sonrası işleyen altmış günlük dava süresi; sürecin hukuki bir öngörüyle yönetilmesini gerekli kılmaktadır. Başvuruların ön hazırlığı, evrak kontrolü, randevu takibi, reddedilen başvurularda iptal davasının açılması ve yürütmenin durdurulması taleplerinin işletilmesi profesyonel hukuki destek gerektiren teknik konulardır.
İstanbul Bakırköy’de faaliyet gösteren Öner Hukuk ve Danışmanlık olarak; yabancıların ikamet izni başvuru süreci, ret kararına karşı idari dava süreçleri ve Türk vatandaşlığına geçiş aşamalarında hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktayız. İletişim için ofisimize başvurabilirsiniz.
Hukuki Uyarı; İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.