Tenkis davası, mirasbırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi veya sağlığında yaptığı bağışlarla saklı payı ihlal etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçının (altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş) bu kazandırmaların yasal sınıra indirilmesini istediği davadır (TMK m. 560). Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde 10 yıl içinde, mirasbırakanın son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde açılır; bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü süredir. Tenkis, tasarrufu iptal etmez; yalnızca saklı payı aşan kısmı indirir. Bu yazıda tenkisin şartları, tenkise tabi kazandırmalar, hak düşürücü süre, tenkis hesabının nasıl yapıldığı, harç ve vekâlet ücreti ile muris muvazaası davasından farkı Yargıtay kararları ışığında anlatılmaktadır.
| Tenkis davası bir bakışta | |
|---|---|
| Dayanak | TMK m. 560-571 |
| Kimler açar? | Saklı paylı mirasçılar: altsoy, ana-baba, sağ kalan eş (TMK m. 505-506); belirli şartlarla alacaklıları (TMK m. 562) |
| Kime karşı? | Saklı payı zedeleyen kazandırmadan yararlanan kişi (vasiyet alacaklısı, atanmış mirasçı, bağışlanan) |
| Görevli mahkeme | Asliye hukuk mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi (HMK m. 11/1-a, kesin yetki) |
| Süre | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl (TMK m. 571); hak düşürücü süre |
| Harç | Nispi harç; kısmi dava açılıp talep tahkikat sonuna kadar artırılabilir (HMK m. 109/4) |
| Sonuç | Kazandırma saklı payı karşılayacak ölçüde indirilir; tasarruf kalan kısımda geçerli kalır |
| Dilekçe | Tenkis davası dilekçe örneği |
Tenkis Nedir?
Tenkis ne demek? Mirasta tenkis nedir? Tenkis, kelime olarak “azaltma, indirme” anlamına gelir. Miras hukukunda tenkis, mirasbırakanın sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla saklı pay sahibi mirasçıların saklı paylarını ihlal etmesi hâlinde, bu tasarrufların saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesidir. Yargıtay’ın ifadesiyle tenkis davası, “mirasbırakanın saklı payları zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmaların yasal sınıra çekilmesini amaçlayan, öncesine etkili, yenilik doğurucu” bir davadır (Yargıtay 7. HD, 28.10.2021, E. 2021/3319, K. 2021/2431). Amaç tasarrufun iptali değil, tasarruf edilebilir kısma çekilmesidir; tenkis, saklı payın yaptırımıdır (Yargıtay 7. HD, 20.05.2024, E. 2023/2400, K. 2024/2744).
Saklı Pay Nedir?
Mirasta saklı pay, belirli yasal mirasçıların yasal miras payının kanunla korunan ve mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla dokunamayacağı bölümüdür; uygulamada “zorunlu miras payı” olarak da anılır. TMK m. 505’e göre saklı paylı mirasçılar üç gruptur:
- Altsoy (çocuklar, torunlar ve devamı): yasal miras payının yarısı,
- Ana ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü (TMK m. 506).
Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırılmıştır; kardeşler ve yeğenler tenkis davası açamaz. Mirasbırakan, saklı paylı mirasçının bu hakkına ancak kanunda sayılan sebeplerle mirasçılıktan çıkarma (TMK m. 510 vd.) yoluyla müdahale edebilir; bunun dışında saklı paylar üzerinde tasarruf edemez. Mirasçının kendi iradesiyle mirastan feragat etmesi veya mirası reddetmesi ile kanundan doğan mirastan yoksunluk hâlleri ise mirasçılık sıfatını etkileyen ayrı kurumlardır. Oranların somut örneklerle hesaplanması için mirasta saklı pay yazımıza ve Miras Hesaplama Programımıza bakabilirsiniz.
Tenkis Davası Nedir?
Mirasbırakan, sağlararası kazandırmalar veya ölüme bağlı tasarruflarla tasarruf edebileceği kısmı aşarak saklı payları ihlal etmişse, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar bu tasarrufların tenkisini dava edebilir (TMK m. 560/1). Mirasbırakan, mirasçılarının saklı payları dışında kalan kısımda dilediği gibi tasarruf edebilir; tenkis bu serbestinin sınırını korur.
Tenkis davası yenilik doğurucu bir davadır: kabul kararıyla mirasbırakanın tasarrufu, mirasın açıldığı tarihten itibaren hüküm doğurmak üzere saklı payı aştığı ölçüde geçersiz hâle gelir. Yargıtay’a göre tenkis davası salt bir eda davası olarak kabul edilemez; ancak tasarruf önceden yerine getirilmiş ve mal davalının eline geçmişse malın iadesi için eda talebinin de bulunması gerekir. İndirme ve iade talepleri ayrı ayrı dava edilebileceği gibi aynı davada birlikte de ileri sürülebilir; uygulamada dava dilekçesinde tenkis ile birlikte aynen veya bedelen iade istenir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/2400, K. 2024/2744). Önemli olan ikinci bir dava gerekip gerekmemesi değil, iade talebinin dilekçede yer almasıdır.
Tenkis Davası Belirsiz Alacak Davası mıdır?
Davacı, dava açarken terekenin tüm aktif ve pasifini bilemediğinden tenkis edilecek miktarı kesin olarak belirleyemez. Yargıtay bu nedenle tenkis davasının belirsiz alacak davası olarak açılabileceğini kabul etmişti (Yargıtay 1. HD, 31.05.2017, E. 2017/2295, K. 2017/3044). Ancak belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m. 107, 7589 sayılı Kanun’la 31.07.2026 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır; bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Yeni davalarda aynı ihtiyaç kısmi dava ile karşılanır: HMK m. 109/4’e göre alacağın bir kısmı dava edildiğinde talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikat sonuna kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Dolayısıyla dilekçede harca esas bir değer gösterilip bilirkişi raporundan sonra talep artırılabilir.
Hukuki ihtiyat notu: HMK m. 109/4 yalnızca zamanaşımının artırılan kısım için dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacağını düzenler; TMK m. 571’deki bir ve on yıllık süreler ise zamanaşımı değil hak düşürücü süredir. Tenkis davasının yenilik doğurucu niteliği ve gerektiğinde eda talebini de içermesi karşısında, yeni düzenlemenin tenkis talebinin hangi unsurlarına uygulanacağı ve bilirkişi raporundan sonra yapılan artırımın hak düşürücü süre bakımından nasıl değerlendirileceği konusunda henüz yerleşik bir Yargıtay içtihadı yoktur. Bu nedenle, talebin tamamı yönünden sürenin korunduğu kesin olarak söylenemez; uygulamada dilekçede tenkis edilmesi istenen kazandırmaların tamamının açıkça gösterilmesi ve artırımın mümkün olan en erken aşamada yapılması yerinde olur.
Tenkise Tabi Kazandırmalar
Tenkise tabi kazandırmalar iki gruptur:
1-) Ölüme bağlı tasarruflar: Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar, saklı payı aştıkları ölçüde başka bir şart aranmaksızın tenkise tabidir. Mirasçı atanması ile belirli mal vasiyeti arasındaki fark tenkis hesabında önemlidir: belirli mal vasiyetinde bölünemeyen mal için TMK m. 564’teki tercih hakkı gündeme gelirken, mirasçı atanmasında bu madde uygulanmaz ve davacının saklı payı oranında tenkise karar verilmesi yeterlidir (Yargıtay HGK, 21.01.2026, E. 2025/44, K. 2026/16).
2-) Sağlararası kazandırmalar: Mirasbırakanın sağlığında yaptığı her kazandırma tenkise tabi değildir. TMK m. 565, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabi olan karşılıksız kazandırmaları dört bentte sayar:
- Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar; geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan malvarlığı devri veya borçtan kurtarma; alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar,
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı, âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar,
- Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.
İlk üç bentteki kazandırmalar için mirasbırakanın kastı aranmaz. Örneğin ölümünden 21 gün önce yapılan taşınmaz bağışı, TMK m. 565/3 uyarınca mutlak olarak tenkise tabidir (Yargıtay 1. HD, 04.06.2020, E. 2016/16381, K. 2020/2228). Buna karşılık ölümden bir yıldan daha önce yapılmış bir bağışın tenkisi için davacının, mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla hareket ettiğini ispatlaması gerekir; mirasbırakanın tüm malvarlığını devretmiş olması tek başına bu amacı göstermez (Yargıtay 1. HD, 20.12.2018, E. 2017/4075, K. 2018/15811). Yargıtay’ın deyişiyle “tasarruf oranını aşan her kazandırmada saklı payları zedeleme kastının varlığından söz edilemez” (Yargıtay 7. HD, E. 2021/3319, K. 2021/2431).
Bağışlama niteliğinde olmayan işlemler kural olarak tenkis dışıdır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ivazlı bir sözleşme olduğundan, bakım borcu fiilen yerine getirilmişse ve mal kaçırma amacı yoksa bu sözleşmeyle devredilen taşınmaz tenkise tabi tutulmaz; aynı mirasbırakanın bağışladığı başka bir taşınmaz ise saklı payı zedeleme kastı varsa tenkis edilir (Yargıtay 1. HD, 21.06.2018, E. 2015/11813, K. 2018/11381). Tapuda satış olarak yapılan devirler de tenkis davasının konusu değildir; devrin gerçekte bağış olduğu iddiası muris muvazaası davasıyla ileri sürülür (Yargıtay 1. HD, 01.11.2012, E. 2012/7544, K. 2012/12188). Mirasbırakanın başkası adına taşınmaz alırken ödediği para ise tenkise tabidir ve mirasın açıldığı tarihteki değeri esas alınır (Yargıtay 1. HD, 02.11.2021, E. 2020/3893, K. 2021/6343). Hayat sigortasında sigorta alacağının ölüm tarihindeki satın alma değeri (TMK m. 567) ile tasarruf edilebilir kısmı aşan intifa hakkı ve irat borçları (TMK m. 568) da tenkise tabidir.
Denkleştirme ile tenkis karıştırılmamalıdır: yasal mirasçıların miras payına mahsuben aldıkları kazandırmaların terekeye geri verilmesi denkleştirme konusudur (TMK m. 669 vd.) ve mirasçılar arasında eşitliği sağlar; tenkis ise saklı payı korur. Denkleştirmeden muaf tutulmuş bir kazandırma, saklı payı zedeliyorsa TMK m. 565/1 kapsamında tenkise tabi olabilir.
Tenkis Davasında Sıra (Tenkise Tabi Tasarruflar)
Tenkis kanunda belirlenen sıraya göre yapılır. TMK m. 570 uyarınca, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan, bu yetmezse en yeni tarihlisinden en eskisine doğru sağlararası kazandırmalardan tenkis yapılır. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.
Birden fazla ölüme bağlı tasarruf varsa tenkis bunların tamamında orantılı olarak yapılır (TMK m. 563). Saklı paylı bir mirasçıya yapılan kazandırmanın yalnızca onun saklı payını aşan kısmı tenkise tabidir (TMK m. 561). Yargıtay’a göre mahkeme, dava edilmemiş olsa bile önce ölüme bağlı tasarruflarla davacının saklı payını tamamlar, sonra sağlararası kazandırmalara geçer; birden çok kişiye yapılan kazandırmalarda her biri aldığı ile orantılı sorumludur (Yargıtay 7. HD, E. 2021/3319, K. 2021/2431).
Tenkis Davasını Kimler Açabilir?
Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar, yani altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş açabilir. Saklı payı ihlal edilen birden fazla mirasçı varsa davayı birlikte veya ayrı ayrı açabilirler; karar yalnızca davanın taraflarını bağlar ve davaya katılmayan mirasçı tenkisten yararlanamaz. Saklı payı bulunmayan mirasçılar, örneğin kardeşler ve yeğenler, kural olarak dava açamaz; ancak saklı paylı mirasçı dava süresi dolmadan ölmüşse, mirasçıları onun süresi içinde halefiyet yoluyla davayı açabilir (Yargıtay 2. HD, 19.01.2009, E. 2007/15406, K. 2009/261).
Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz (TMK m. 511). Ancak çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemiş veya ispat edilememişse tasarruf yalnızca saklı pay dışında yerine getirilir (TMK m. 512/3); bu durumda çıkarılan mirasçı saklı payını tenkis davasıyla isteyebilir (Yargıtay 7. HD, 22.02.2024, E. 2023/5809, K. 2024/1067).
Mirasçının alacaklıları için TMK m. 562 dar bir imkân tanır: saklı payı zedelenen mirasçı, iflası hâlinde iflas dairesinin veya mirasın geçtiği tarihte ellerinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıların ihtarına rağmen tenkis davası açmazsa, iflas idaresi veya bu alacaklılar, alacaklarının elde edilmesi için gerekli olan oranda ve mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilir. Aciz belgesi, ihtar ve oran sınırı birlikte aranır. Mirasçılıktan çıkarılan kişinin çıkarma tasarrufuna itiraz etmemesi hâlinde de iflas idaresi veya alacaklılar aynı koşullarla tenkis davası açabilir (TMK m. 562/2).
Tenkis Davası Kime Karşı Açılır?
Dava, saklı payı zedeleyen kazandırmadan yararlanan kişiye karşı açılır: vasiyet alacaklısı, atanmış mirasçı veya bağışlanan. Davalının mirasçı olması şart değildir; kazandırmayı alan üçüncü kişi de davalı olabilir. Kazandırmadan yararlanan birden fazla kişi varsa bunlar arasında zorunlu dava arkadaşlığı yoktur; her davalının sorumlu olduğu miktar ayrı ayrı belirlenir ve her biri için ayrı hüküm kurulur (Yargıtay 7. HD, E. 2021/3319, K. 2021/2431; Yargıtay 1. HD, E. 2020/3893, K. 2021/6343). Kazandırmayı alan kişi ölmüşse dava onun mirasçılarına karşı açılır.
Tenkis Davası Ne Zaman Açılır?
Tenkis davası açma süresi ne zaman başlar? Tenkis davası ancak mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir. Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım, terekenin ölüm günündeki durumuna göre hesaplandığından (TMK m. 507), mirasbırakan hayattayken yaptığı tasarruflarla saklı payları zedelediği gerekçesiyle dava açılamaz. Vasiyetnameye dayalı kazandırmalarda uygulamada dava, vasiyetnamenin açılıp ilgililere tebliğinden sonra açılır; bir yıllık süre de bu tarihten işlemeye başlar. Sürelerin ayrıntısı aşağıda “hak düşürücü süre” başlığında açıklanmıştır.
Tenkis Davası Açma Şartları
Tenkis davasının dinlenebilmesi için öncelikli koşul, mirasbırakanın ölüme bağlı veya sağlararası bir kazandırmayla saklı pay sahiplerinin haklarını zedelemiş olmasıdır. Saklı payın zedelenip zedelenmediği ise ancak kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı terekenin tümüyle bilinmesiyle anlaşılabilir (Yargıtay 7. HD, E. 2021/3319, K. 2021/2431). Buna göre şartlar şöyle sıralanabilir:
Şartların Özeti:
- Mirasın açılmış, yani mirasbırakanın ölmüş olması,
- Davacının ölüm anında saklı paylı mirasçı sıfatını taşıması,
- Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruf veya TMK m. 565 kapsamında sağlararası kazandırma yapmış olması,
- Bu kazandırmanın tasarruf edilebilir kısmı aşarak davacının saklı payını fiilen zedelemesi,
- Hak düşürücü sürenin geçmemiş olması.
Saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı yalnızca TMK m. 565/4 kapsamındaki kazandırmalarda aranır ve tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir; ölüme bağlı tasarruflarda ve TMK m. 565’in ilk üç bendindeki kazandırmalarda böyle bir amaç aranmaz. Dava dilekçesinin içeriği için tenkis davası dilekçe örneği yazımıza bakabilirsiniz.
Tenkis Davasında Görevli Mahkeme
Mirasta tenkis davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Tenkis davası malvarlığına ilişkin bir davadır ve malvarlığı davalarında, kanunda aksine düzenleme bulunmadıkça, dava konusunun değerine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m. 2).
Tenkis Davası Yetkili Mahkeme
Mirasta tenkis davası nerede açılır? Ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11/1-a; TMK m. 576). Kesin yetki kamu düzenindendir: taraflar ileri sürmese bile hâkim kendiliğinden gözetir ve yetki sözleşmesiyle değiştirilemez. Örneğin mirasbırakanın son yerleşim yeri Bakırköy’deyse dava Bakırköy asliye hukuk mahkemesinde açılır. Mirasbırakanın son yerleşim yeri yurt dışındaysa, MÖHUK m. 43 uyarınca terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Tenkis Davası Zamanaşımı
Mirasta tenkis davası zamanaşımı ne kadar? Uygulamada “tenkis davası zamanaşımı” olarak aranan süre, teknik anlamda zamanaşımı değil hak düşürücü süredir. Eski Medeni Kanun döneminde zamanaşımı olarak düzenlenen bu süreler, 4721 sayılı TMK ile hak düşürücü süre hâline getirilmiştir (Yargıtay 1. HD, 13.02.2019, E. 2016/4322, K. 2019/912). Aradaki fark önemlidir:
- Hak düşürücü süre kesilmez ve durmaz; zamanaşımındaki gibi ihtar veya kısmi ödemeyle yeniden başlamaz.
- Hâkim süreyi kendiliğinden gözetir; davalının ileri sürmesi gerekmez.
- Süre dolunca dava hakkı tamamen düşer; ancak tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571/3).
Sürelerin uzunluğu ve başlangıcı aşağıdaki başlıkta anlatılmıştır.
Tenkis Davası Hak Düşürücü Süre
Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (TMK m. 571/1). Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa süreler iptal kararının kesinleşmesinden itibaren işler (TMK m. 571/2).
Bir yıllık sürenin başlangıcı olan öğrenme tarihi her mirasçı için ayrı değerlendirilir. Öğrenme tarihi ölüm tarihi olabileceği gibi, somut olayın özelliğine göre ölümden sonraki bir tarih de olabilir; davacının bildirdiği öğrenme tarihinin aksini davalı ispat etmelidir (Yargıtay 1. HD, E. 2016/4322, K. 2019/912). Vasiyetnameye dayalı tenkis davalarında bir yıllık süre, vasiyetname usulünce açılıp ilgililere tebliğ edilmeden işlemeye başlamaz; süre vasiyetnamenin okunduğu tarihten itibaren hesaplanır (Yargıtay 3. HD, 20.01.2016, E. 2015/18257, K. 2016/374; Yargıtay 7. HD, 17.06.2025, E. 2024/4931, K. 2025/3046). Dava dilekçesinde “tenkis” kelimesi geçmese bile saklı payın zedelendiğine ilişkin yeterli açıklama varsa talep süresinde ileri sürülmüş sayılır (Yargıtay HGK, 08.10.2025, E. 2024/351, K. 2025/602).
Tenkis Def’i Nedir?
Dava açma süresi dolmuş olsa bile saklı paylı mirasçı, kendisine karşı açılan bir davada, örneğin vasiyet alacaklısının vasiyetnamenin yerine getirilmesi için açtığı davada, tenkis def’ini her zaman ileri sürebilir (TMK m. 571/3). Mahkeme bu savunmayı süre kısıtlaması olmaksızın incelemek zorundadır (Yargıtay 3. HD, 14.04.2011, E. 2010/19757, K. 2011/6298). Davalı önce vasiyetnamenin hükümsüz olduğunu, kabul edilmezse tenkisi kademeli olarak savunabilir; mahkeme önce hükümsüzlük savunmasını, yerinde görmezse tenkis def’ini inceler (Yargıtay 3. HD, 12.09.2018, E. 2016/22044, K. 2018/8392).
Mirasta Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?
Tenkis hesabı, Yargıtay’ın yerleşik yöntemine göre şu adımlarla yapılır (Yargıtay 7. HD, E. 2021/3319, K. 2021/2431; Yargıtay 7. HD, 20.11.2024, E. 2023/5681, K. 2024/5103):
- Terekenin aktifi belirlenir: Mirasbırakanın ölüm tarihinde bıraktığı malvarlığı (temlik dışı tereke) ile tenkise ve denkleştirmeye tabi olarak yaptığı kazandırmalar (temlik içi tereke) toplanır. Mahkeme tereke mevcudunu kendiliğinden araştırmak zorundadır.
- Pasif düşülür: Mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayıp onun bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderleri indirilir (TMK m. 507). Kalan tutar net terekedir.
- Değerleme yapılır: Tereke, mirasın açıldığı tarihteki değerlerle paraya çevrilir.
- Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım bulunur: Her saklı paylı mirasçının saklı payı net tereke üzerinden hesaplanır; saklı paylar toplamının dışında kalan kısım tasarruf edilebilir kısımdır.
- İhlal tespit edilir: Davacının fiilen aldığı değer saklı payının altındaysa aradaki fark tenkis edilecek miktardır. TMK m. 565/4 kapsamındaki kazandırmalarda ayrıca kast araştırılır.
- Sıra ve sabit tenkis oranı uygulanır: TMK m. 570’teki sıraya göre tenkis edilecek kazandırma belirlenir. Tenkis edilecek miktarın kazandırmanın değerine oranı sabit tenkis oranıdır.
- Bölünebilirlik ve tercih hakkı: Kazandırma konusu mal sabit tenkis oranında, değerinde azalma olmadan bölünebiliyorsa o kısım davacı adına tescil edilir. Bölünemiyorsa davalıya tercih hakkı sorulur: davalı dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malı kendisinde tutar, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini alarak malı bırakır (TMK m. 564). Mal davalıda kalıyorsa ödenecek bedel, 11.11.1994 tarihli 4/4 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca malın karar tarihindeki rayiç değerinin sabit tenkis oranıyla çarpılmasıyla bulunur; değerin ÜFE gibi endekslerle güncellenmesi doğru değildir (Yargıtay 7. HD, 09.05.2024, E. 2023/697, K. 2024/2496). Mirasçı atanmasında ise tercih hakkı uygulanmaz, saklı pay oranında tenkise karar verilir (Yargıtay HGK, E. 2025/44, K. 2026/16).
Örnek Tenkis Hesabı
Mirasbırakanın eşi hayatta değildir; iki çocuğu (A ve B) vardır. Ölümünden altı ay önce evini B’ye bağışlamıştır; evin ölüm tarihindeki değeri 4.000.000 TL’dir. Ölümünde 1.800.000 TL banka mevduatı ve 200.000 TL borcu kalmıştır.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Tenkise esas tereke | 1.800.000 − 200.000 + 4.000.000 (ölümden önceki 1 yıl içindeki bağış, TMK m. 565/3) | 5.600.000 TL |
| A’nın yasal payı | 5.600.000 × 1/2 | 2.800.000 TL |
| A’nın saklı payı | 2.800.000 × 1/2 (TMK m. 506) | 1.400.000 TL |
| A’nın fiilen aldığı | Kalan net tereke 1.600.000 × 1/2 | 800.000 TL |
| Tenkis edilecek miktar | 1.400.000 − 800.000 | 600.000 TL |
| Sabit tenkis oranı | 600.000 / 4.000.000 | %15 |
Ev bölünemediğinden B’ye tercih hakkı sorulur. B evi kendisinde tutmayı seçerse, evin karar tarihindeki değeri 10.000.000 TL ise A’ya 10.000.000 × %15 = 1.500.000 TL ödenmesine karar verilir. Örnek, anlatım kolaylığı için sağ kalan eş, denkleştirme ve birden fazla kazandırma gibi unsurları dışarıda bırakmıştır; gerçek dosyalarda hesap, mahkemenin gerektiğinde başvurduğu bilirkişi raporuyla yapılır ve rapor Yargıtay denetimine elverişli olmalıdır.
Tenkis Davasında Deliller
Tenkis davasında terekenin kapsamı tapu, banka, vergi ve ticaret sicili kayıtları gibi resmî belgelerle; malların değeri keşif ve bilirkişi incelemesiyle; mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı ise tanık ve yemin dâhil her türlü delille ispatlanabilir. Kast yalnızca TMK m. 565/4 kapsamındaki kazandırmalarda aranır; ölüme bağlı tasarruflar ve ölümden önceki bir yıl içindeki bağışlar için kast ispatı gerekmez.
Yargıtay, saklı payı etkisiz kılma amacını belirlerken objektif ve sübjektif unsurları birlikte değerlendirir. Uygulamada şu olgular emare olarak dikkate alınır; hiçbiri tek başına kesin sonuç doğurmaz:
- Mirasbırakanın malvarlığının tamamını veya büyük bölümünü elden çıkarması,
- Bedelin gerçek değerin çok altında gösterildiği karma bağışlamalar,
- Bağışlamanın muvazaalı satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesi arkasına gizlenmesi,
- Kazandırmanın yalnızca bazı çocuklara, örneğin yalnız erkek çocuklara veya yalnız ikinci eşten olan çocuklara yapılması,
- Mirasbırakan ile davacı arasındaki küskünlük ve davacının eve alınmaması gibi aile ilişkileri (Yargıtay 1. HD, E. 2015/11813, K. 2018/11381),
- Kazandırma yapılan kişiyle mirasbırakan arasında yakın hısımlık bulunması.
Tapu iptali ve tescil davasında bir taşınmaz hakkında verilen kararın kesinleşmiş olması, tenkis davasının görülmesine engel değildir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/5681, K. 2024/5103).
Tenkis Davası ile Muris Muvazaası (Tapu İptal) Davasının Farkı
Uygulamada en çok karıştırılan iki dava, tenkis davası ile muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davasıdır. Tenkiste mirasbırakanın tasarrufunun geçerli olduğu kabul edilir ve yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesi istenir. Muris muvazaasında ise tapuda satış gibi gösterilen devrin gerçekte bağış olduğu, dolayısıyla görünürdeki işlemin muvazaa nedeniyle geçersiz olduğu ileri sürülerek tapunun miras payı oranında iptali istenir. Dayanak, 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile TBK m. 19’dur.
Karşılaştırma Tablosu: Tenkis Davası vs Muris Muvazaası
| Karşılaştırma Kriteri | Tenkis Davası | Muris Muvazaası (Tapu İptal) |
|---|---|---|
| Davacı | Yalnızca saklı paylı mirasçı | Saklı payı olsun olmasın, miras hakkı zedelenen her mirasçı |
| Konu | Vasiyetname, miras sözleşmesi ve TMK m. 565 kapsamındaki bağışlar | Tapuda satış veya ölünceye kadar bakma gibi gösterilen gizli bağış |
| Talep | Kazandırmanın saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesi | Tapunun miras payı oranında iptali ve tescili |
| Süre | Öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yıl (TMK m. 571); hak düşürücü | Kural olarak zamanaşımı ve hak düşürücü süreye tabi değil |
| Dayanak | TMK m. 560 vd. | 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İBK ve TBK m. 19 |
| İspat | Tereke hesabı; TMK m. 565/4’te kast | Mal kaçırma kastının her türlü delille ispatı |
| Sonuç | Saklı pay tamamlanır; tasarruf kalan kısımda geçerli kalır | Taşınmaz davacının payı oranında terekeye döner |
İki talep aynı davada kademeli (terditli) olarak ileri sürülebilir: önce muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, kabul edilmezse tenkis istenir. Mahkeme önce muvazaa iddiasını inceler; iptale imkân görmezse tenkis şartlarını değerlendirir (Yargıtay 1. HD, E. 2016/4322, K. 2019/912). Tenkis talebi süreye bağlı olduğundan, terditli davada tenkisin de süresinde istenmesine dikkat edilmelidir. Yargıtay, yalnızca tenkis istemiyle açılan bir davada talebin ıslahla muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tesciline dönüştürülmesinin mahkemece gözetilmesi gerektiğine de karar vermiştir (Yargıtay 1. HD, 07.02.2019, E. 2016/2388, K. 2019/742).
Vasiyetnamenin İptali ve Tenkis Birlikte İstenebilir mi?
Evet. Vasiyetnamenin ehliyetsizlik, şekil eksikliği veya irade sakatlığı nedeniyle iptali asıl talep, iptal edilmezse saklı payı aşan kısmın tenkisi ikinci talep olarak aynı davada ileri sürülebilir. Mahkeme iptal talebini reddettiğinde tenkis talebini incelemek zorundadır; inceleme yapılmadan verilen karar bozulur (Yargıtay 3. HD, 21.06.2018, E. 2016/20406, K. 2018/6974). İptal sebepleri yoksa vasiyetname iptal edilemez; saklı paylı mirasçının bu durumda başvurabileceği yol tenkistir (Yargıtay HGK, E. 2024/351, K. 2025/602).
Tenkis Davası Harç Hesaplama
Tenkis davası konusu belirli bir değerle ölçülebilen bir dava olduğundan nispi harca tabidir. Dava açılırken tenkisi istenen miktar harca esas değer olarak gösterilir; dava dilekçesindeki değer bağlayıcı değildir ve bilirkişi raporuyla gerçek miktar belirlendiğinde talep, HMK m. 109/4 uyarınca aynı davada bir kez artırılabilir ve harcı tamamlanır (bu artırımın hak düşürücü süreyle ilişkisi için yukarıdaki ihtiyat notuna bakınız). Nispi karar ve ilam harcı, hüküm altına alınan değer üzerinden binde 68,31 oranındadır ve dörtte biri dava açılırken peşin ödenir (Harçlar Kanunu m. 28 ve (1) sayılı tarife). Dava kabul edilirse nispi, reddedilirse maktu karar ve ilam harcına hükmedilir (Yargıtay 3. HD, 26.04.2018, E. 2016/16339, K. 2018/4600). Bunlara başvurma harcı, gider avansı, keşif ve bilirkişi ücretleri eklenir.
Tenkis Davasında Vekalet Ücreti
Tenkis davası sonunda, davayı kazanan taraf lehine yargılama giderlerinden olan karşı vekâlet ücretine hükmedilir (HMK m. 323, 326). Ücret, karar tarihinde yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre, kabul veya ret edilen miktar üzerinden nispi olarak belirlenir. Davacılar ve davalılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadığından vekâlet ücreti her davacı ve davalı yönünden ayrı değerlendirilir (Yargıtay 1. HD, E. 2020/3893, K. 2021/6343). Kazanan tarafın davayı herhangi bir aşamada vekille takip etmiş olması gerekir.
Davacının kendi avukatına ödeyeceği ücret ise sözleşmeyle kararlaştırılır ve tarifenin altında olamaz (Avukatlık Kanunu m. 164/4). Tenkis davalarında dava değeri çoğu zaman yüksek olduğundan ücret genellikle dava değerinin belirli bir yüzdesi olarak belirlenir.
Tenkis Davası Ne Kadar Sürer?
Kanunda belirli bir süre yoktur. Süreyi terekenin kapsamı ve araştırılacak kurum sayısı, taşınmazların keşif ve bilirkişiyle değerlenmesi, tenkis bilirkişi raporunun denetime elverişli hazırlanması, bölünemeyen mallarda tercih hakkının kullanılması için verilen süre ve istinaf ile temyiz aşamaları belirler. Tereke dağınık değilse ve dilekçede kazandırmalar doğru gösterilmişse süreç kısalır; birden çok taşınmaz, yurt dışı varlık veya terditli taleplerin bulunduğu dosyalar uzun sürebilir.
Tenkis Davası Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar, tenkis davasının niteliği, süresi ve hesabı bakımından yol göstericidir. Konu başlıklarına göre düzenlenmiş geniş liste için tenkis davası Yargıtay kararları sayfamıza bakabilirsiniz.
1-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2023/2400, Karar: 2024/2744, Karar Tarihi: 20.05.2024
Taşınmazın mirasçılar adına yasal payları oranında intikal etmiş olması gerekçesiyle tenkis talebi reddedilmişti. Daire, tenkis davasının salt eda davasına indirgenemeyeceğini, tapuya intikalin açıklayıcı nitelikte olduğunu ve mirasçı atamasının saklı pay sınırına indirilmesi için esasa girilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
2-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2021/3319, Karar: 2021/2431, Karar Tarihi: 28.10.2021
Daire, tenkis hesabının adımlarını (aktif, pasif, net tereke, ölüm tarihindeki değer, sabit tenkis oranı, tercih hakkı) ayrıntılı olarak açıklamış; tasarruf oranını aşan her kazandırmada saklı payı zedeleme kastının varsayılamayacağını, her davalı için ayrı hüküm kurulması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
3-) Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Esas: 2016/4322, Karar: 2019/912, Karar Tarihi: 13.02.2019
Yerel mahkeme, 1972 tarihli bağışa dayalı tenkis talebini bir yıllık süre geçtiği gerekçesiyle reddetmişti. Daire, sürelerin hak düşürücü olup re’sen gözetileceğini, ancak öğrenme tarihinin ölümden sonraki bir tarih olabileceğini ve davacının bildirdiği öğrenme tarihinin aksini davalının kanıtlaması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
4-) Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Esas: 2017/4075, Karar: 2018/15811, Karar Tarihi: 20.12.2018
Mirasbırakanın ölümünden yıllar önce yaptığı taşınmaz ve para bağışları yerel mahkemece tenkise tabi tutulmuştu. Daire, ölümden önceki bir yıl dışındaki bağışların ancak TMK m. 565/4 uyarınca saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının davacı tarafından ispatı hâlinde tenkis edilebileceğini, tüm malvarlığının devredilmesinin tek başına bu amacı göstermeyeceğini belirterek kararı bozmuştur.
5-) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2025/44, Karar: 2026/16, Karar Tarihi: 21.01.2026
Mirasbırakanın tüm malvarlığını ikinci eşinden olan çocuklarına vasiyet ettiği, mirasçı ataması niteliğindeki vasiyetnamede yerel mahkeme bölünebilirlik araştırması yapmadan saklı pay oranında tenkise karar vermiş ve bozmaya karşı direnmişti. Kurul, mirasçı atanmasında TMK m. 564’ün uygulanmayacağını ve saklı pay oranında tenkise karar verilmesinin yeterli olduğunu belirterek direnmeyi yerinde bulmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Tenkis davası kimler açabilir?
Saklı paylı mirasçılar, yani altsoy (çocuklar, torunlar), ana-baba ve sağ kalan eş tenkis davası açabilir. Kardeşler ve yeğenler gibi saklı payı bulunmayan mirasçılar açamaz. TMK m. 562’deki şartlarla (aciz belgesi, ihtar, alacakla sınırlı oran) saklı paylı mirasçının alacaklıları ve iflas idaresi de dava açabilir.
2. Tenkis davası ne kadar sürede açılmalıdır?
Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Bu süreler hak düşürücüdür ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.
3. Süreyi kaçırdım, başka bir hak yolu var mı?
Evet. Tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571/3). Vasiyet alacaklısı vasiyetnamenin yerine getirilmesini veya malın teslimini dava ettiğinde, saklı paylı mirasçı süre dolmuş olsa bile tenkis savunmasında bulunabilir.
4. Tenkis davası mı, muris muvazaası davası mı açmalıyım?
Tapuda satış gösterilmesine rağmen gerçek iradenin bağış olduğu ve mal kaçırma kastının bulunduğu hâllerde muris muvazaası davası daha geniş sonuç doğurur ve süreye bağlı değildir; vasiyetname, miras sözleşmesi veya tapuda açık bağış söz konusuysa yol tenkistir. İki talep aynı davada kademeli olarak ileri sürülebilir; bu durumda tenkis talebinin de süresinde yapılmasına dikkat edilir.
5. Saklı pay oranları nasıl hesaplanır?
TMK m. 506’ya göre altsoyun saklı payı yasal payının yarısı, ana ve babanın her birinin dörtte biri, sağ kalan eşin altsoy veya ana-baba ile birlikte mirasçı olması hâlinde yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Somut saklı pay, terekenin ölüm tarihindeki net değeri üzerinden hesaplanır; ölümden önceki bir yıl içindeki bağışlar gibi tenkise tabi kazandırmalar da hesaba eklenir.
6. Tenkis davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 11/1-a; TMK m. 576). Bu yetki kesindir ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.
7. Tenkis davası ne kadar sürer?
Kanunda süre yoktur. Terekenin kapsamı, keşif ve bilirkişi incelemesi, tercih hakkı aşaması ve kanun yolları süreyi belirler. Kapsamlı terekelerde ve terditli davalarda süreç uzayabilir.
8. Yurt dışındaki Türk vatandaşları tenkis davası açabilir mi?
Evet. Türkiye’deki bir miras için yurt dışında yaşayan saklı paylı mirasçılar da tenkis davası açabilir. Türkiye’deki avukatlarına vekâletname vermeleri yeterlidir; duruşmaya bizzat katılma zorunluluğu yoktur. Yetkili mahkeme yine mirasbırakanın Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesidir.
9. Tenkis davası mirasbırakan sağken açılabilir mi?
Hayır. Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım terekenin ölüm günündeki durumuna göre hesaplandığından (TMK m. 507), dava ancak mirasın açılmasından sonra açılabilir. Mirasbırakan sağken yapılan bağışlara karşı tenkis için onun ölümü beklenir.
10. Tenkis davasında bilirkişi ne hesaplar?
Bilirkişi; terekenin aktif ve pasifini, kazandırmaların ölüm tarihindeki değerini, net terekeyi, her mirasçının saklı payını, tasarruf edilebilir kısmı, ihlal edilen miktarı ve sabit tenkis oranını hesaplar; malın bölünebilir olup olmadığını ve bölünemiyorsa karar tarihine yakın rayiç değerini belirler. Raporun taraf, mahkeme ve Yargıtay denetimine elverişli olması gerekir.
Tenkis Davası Avukatı
Tenkis davası, saklı paylı mirasçıların miras paylarını güvence altına alan, ancak kısa hak düşürücü sürelere ve teknik bir hesaba bağlı bir yoldur. Davanın terditli açılıp açılmayacağı, kazandırmanın TMK m. 565’in hangi bendine girdiği, dava değerinin ve harcın nasıl gösterileceği ve tercih hakkı aşamasının yönetimi sonucu doğrudan etkiler. Öner Hukuk ve Danışmanlık, Bakırköy’deki ofisinden İstanbul genelinde tenkis, muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali ve saklı pay uyuşmazlıklarında hukuki destek sunmaktadır. Dosyanızın değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilir, miras hukuku hizmetlerimizi ve tenkis davası dilekçe örneğimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Uyarı; İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.