Tarım arazisi miras paylaşımı, klasik miras paylaşımından farklı olarak özel kanuni sınırlamalara tabidir. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, miras kalan tarım arazilerinde mülkiyetin bölünmeden bir mirasçıya veya birlikte belirlenen kişiye devrini esas alır; arazi, Bakanlıkça belirlenen asgari büyüklüğün ve yeter gelirli büyüklüğün altına bölünemez. Mirasçılar anlaşırsa devir mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tamamlanır. Anlaşamazlarsa her mirasçı sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir ve hâkim araziyi ehil mirasçıya, yoksa en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devreder; diğer mirasçılara payları oranında bedel ödenir. Uygulamada mirasçılar arasında en çok uyuşmazlık bu aşamada çıkar; bu nedenle sürecin baştan doğru yönetilmesi hak kaybını önler.
⚖️ Miras Payınızı Hemen Hesaplayın
Eş, çocuk, anne-baba ve kardeş durumuna göre yasal miras payınızı ve saklı payınızı saniyeler içinde öğrenin.
Miras Hesaplama Programını Aç →
Tarım Arazisi Miras Paylaşımı
Tarımsal arazilerin paylaşılması sorunu, birden fazla mirasçının bulunduğu ve mirasçıların kendi aralarında anlaşamadığı durumlarda ortaya çıkar. Terekedeki tarımsal arazilerin paylaşılmasında 5403 sayılı Kanun’un 8/B ve devamı maddeleri uygulanır. Kanuna göre mirasa konu tarımsal arazilerde mülkiyetin devri esastır (m. 8/B).
Kanun koyucu, tarım arazilerinin paylaşılması konusunda bir süre belirlemiştir: mirasçılar arasında anlaşma sağlanırsa devir işlemleri mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tamamlanır. Devir bir yıl içinde tamamlanmaz ve mirasçılardan biri dava açmazsa 8/Ç maddesi devreye girer: durumu öğrenen kamu kurumları veya finans kurumları Tarım ve Orman Bakanlığına bildirir, Bakanlık mirasçılara üç ay süre verir; bu süre sonunda da devir olmazsa Bakanlık sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir.
Mirasçıların Tarım Arazisini Paylaşması
Mirasçılar oybirliğiyle anlaşarak miras kalan tarım arazisinin mülkiyeti hakkında şu yollardan birini kararlaştırabilir (5403 m. 8/C):
- Arazinin bir mirasçıya, yeter gelirli büyüklüğü karşılıyorsa birden fazla mirasçıya devri,
- Mirasçıların kuracağı aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devri (TMK m. 373 vd.),
- Mirasçıların tamamının miras payları oranında ortak olduğu bir limited şirkete devri,
- Mülkiyetin üçüncü kişiye devri.
Mirasçıların anlaşarak araziyi devredeceği kişide, kanunda ehil olma şartı aranmamıştır. Mirasçılar arasında anlaşma olmaması hâlinde ise mahkeme yolu (m. 8/C) veya Bakanlık süreci (m. 8/Ç) işler.
Tarım arazisi, Bakanlıkça belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünün ve Kanun’a ekli (1) sayılı listedeki yeter gelirli büyüklüğün altına düşmeden bölünebiliyorsa, aynen paylaşılması da mümkündür. Bu durumda ifraz ve taksim işlemleri Bakanlığın izniyle yapılır (m. 8/B).
Mirasçılar aralarında yazılı olarak anlaşarak tarımsal arazinin özgüleneceği mirasçıyı da belirleyebilir. Bu durumda Türk Medeni Kanunu 676. madde uygulanır.
Paylaşma sözleşmesi Madde 676- Mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar. *Paylaşma sözleşmesiyle mirasçılar, tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebilirler.*Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.
Paylaşma sözleşmesinin ayrıntıları için miras taksim sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz. Sözleşme yapıldıktan sonra mirasçılar tarım arazisinin devrinden kaçınırsa, ilgili mirasçı tescile zorlama davası (TMK m. 716) açarak tarımsal arazinin mülkiyetinin hükmen geçirilmesini talep edebilir.
Miras Yoluyla Kalan Tarım Arazilerinin Bölünmesi: Asgari Büyüklükler
Miras yoluyla kalan tarım arazilerinin bölünmesi iki ayrı sınıra tabidir:
| Sınır | Dayanak | Kanundaki ölçü |
|---|---|---|
| Asgari tarımsal arazi büyüklüğü | 5403 m. 8 | Bakanlık belirler; mutlak, marjinal ve özel ürün arazilerinde 2 hektar (20 dönüm), dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar (5 dönüm), örtü altı tarım arazilerinde 0,3 hektar (3 dönüm) altında belirlenemez |
| Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü | 5403 m. 8/A ve ekli (1) sayılı liste | İl ve ilçe bazında listede yazılıdır; arazi bu büyüklüğün altında ifraz edilemez, bölünemez |
Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez, pay ve paydaş sayısı artırılamaz (m. 8). Çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyacı olan bitkilerin yetiştiği alanlarda, arazi özellikleri gerektiriyorsa Bakanlığın uygun görüşüyle daha küçük parseller oluşturulabilir. Belirlenen asgari büyüklüğe erişmiş arazi bölünemez eşya niteliği kazanır. Arazinizin hangi sınıfa girdiği ve ilçenizdeki büyüklükler için il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden bilgi alınmalıdır.
Mirasçılar Arasında Anlaşma ile Paylaşım
Mirasçılar kendi aralarında anlaşarak tarım arazisini paylaşabilir. Ancak bu paylaşımın geçerli olabilmesi için kanundaki sınırlamalara uygun olması gerekir: arazi asgari ve yeter gelirli büyüklüklerin altına bölünemez, bu sınırların altında paydaş sayısı artırılamaz ve taksim, pay temliki, paylı mülkiyete dönüştürme gibi işlemler Bakanlığın izniyle yapılır (m. 8 ve 8/B). Uygulamada en sık tercih edilen yöntem, arazinin bir mirasçıya bırakılması ve diğer mirasçılara bedel ödenmesidir. Bu yöntem, Kanun’un 8/C maddesinde mirasçıların anlaşabileceği yollardan biri olarak açıkça sayılmıştır.
Tarım Arazisinin Dava Yoluyla Mirasçılara Paylaştırılması
Dava yolu iki şekilde işler:
- Mirasçının açtığı dava (m. 8/C): Mirasçılar anlaşamazsa mirasçılardan her biri yetkili sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir.
- Bakanlığın açtığı dava (m. 8/Ç): Bir yıl içinde devir yapılmaz ve mirasçılardan biri dava açmazsa, Bakanlık mirasçılara üç ay süre verir; süre sonunda devir olmazsa resen veya bildirim üzerine araziyi istemde bulunan ehil mirasçıya, ehil mirasçı yoksa en fazla teklifi veren istekli mirasçıya devretmek, aksi hâlde üçüncü kişilere satmak için sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir.
Sulh hukuk mahkemelerinde mirasçılar veya Bakanlık tarafından 5403 sayılı Kanun kapsamında açılan davalar her türlü resim ve harçtan muaftır (m. 8/Ç).
Uygulamada mirasçılar tarım arazileri için ortaklığın giderilmesi davası da açmaktadır. Yargıtay, bu davalarda 5403 sayılı Kanun’daki sınırların aynen taksim talebi değerlendirilirken esas alınacağını; aynen taksim mümkün değilse davanın reddedilmeyip ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi gerektiğini kabul etmektedir (Yargıtay 14. HD, 2018/4591 E., 2019/5655 K., 23.09.2019; 14. HD, 2016/16411 E., 2017/6102 K., 12.09.2017). Aynen taksim olanağı, asgari büyüklük yönünden ilgili tarım müdürlüğünden sorularak belirlenmelidir (14. HD, 2016/7518 E., 2019/6505 K., 10.10.2019).
Tarla Mirasçılar Anlaşamazsa Ne Olur? (5403 m. 8/C Davası)
Tarla mirasçılar anlaşamazsa her mirasçı sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Hâkim araziyi şu sırayla devreder (m. 8/C):
- Ehil mirasçıya, tarımsal gelir değeri üzerinden: Ehil mirasçı, kişisel yetenek ve durumu göz önünde tutularak belirlenir; ehil mirasçının nitelikleri Bakanlık yönetmeliğiyle düzenlenir.
- Birden çok ehil mirasçı varsa: Öncelikle asgari geçimini bu araziden sağlayan mirasçıya; böyle bir mirasçı yoksa ehil mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif edene.
- Ehil mirasçı yoksa: Mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya.
- Araziyi isteyen mirasçı yoksa: Hâkim arazinin satışına karar verir; satış bedeli mirasçılara payları oranında paylaştırılır.
Birden fazla ehil mirasçının başka tarım arazileri varsa, hâkim bu arazileri yeter gelir büyüklüğüne ulaştırmak amacıyla yeter gelir şartını aramadan bu mirasçılara devre karar verebilir. Arazi birden çok yeter gelirli parçaya bölünebiliyorsa, her parçanın ayrı mirasçılara devrine de karar verilebilir.
Dava taşınmazın mülkiyetinde değişikliğe yol açtığından, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK m. 12). Taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk bulunduğundan (HUAK m. 18/B), dava açmadan önce arabulucuya başvurulması güvenli yoldur. Yeter gelirli araziyi kendisine devralmak isteyen ve buna ehil tek mirasçı olan kişinin bu hakkı, mirasbırakanın vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarrufuyla ortadan kaldırılamaz (m. 8/F).
Tarım Arazisinin Tek Mirasçıya Özgülenmesi
Tarım arazisinin özgülenmesi, arazinin tek bir mirasçıya bırakılmasıdır. Bu durumda diğer mirasçılara payları oranında bedel ödenir. Kanun, dava yoluyla özgülemede tarımsal faaliyeti sürdürebilecek, yani ehil mirasçıya öncelik tanır; birden çok ehil mirasçı varsa geçimini bu araziden sağlayan mirasçı öne geçer (m. 8/C). Mirasçılar arasında ayırt etme gücü olmayan küçük bir mirasçı varsa, hâkim dava sonuçlanana kadar arazinin yönetimini ehil gördüğü bir mirasçıya veya üçüncü kişiye tedbiren verebilir (m. 8/G). Bu yöntem, uygulamada en sık başvurulan çözüm yoludur.
Diğer Mirasçılara Bedel Ödenmesi (5403 m. 8/D)
Hâkim, mülkiyetin devrini uygun bulduğu mirasçıya, diğer mirasçıların miras paylarının bedelini mahkeme veznesine yatırması için altı aya kadar süre verir; mirasçının talebiyle altı ay ek süre verilebilir. Bedel bu süreler içinde yatırılmaz ve devri isteyen başka mirasçı da yoksa, hâkim arazinin açık artırmayla satılmasına karar verir. Diğer mirasçıların paylarını kendi imkânlarıyla ödeyemeyecek mirasçının kullanacağı banka kredisine, Bakanlık bütçesinden faiz desteği verilebilir.
Araziyi devralan mirasçı açısından bir yükümlülük daha vardır: devirden itibaren yirmi yıl içinde arazinin tamamı veya bir kısmı tarım dışı kullanım nedeniyle değer kazanırsa, değer farkını diğer mirasçılara payları oranında öder (m. 8/C).
Tarımsal Arazinin Üçüncü Kişiye Devri
Mirasçıların tümü birlikte anlaşarak tarım arazisini üçüncü bir kişiye devredebilir (m. 8/C). Üçüncü kişi gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilir. Anlaşmayla yapılan bu devirde, devralacak kişinin tarımsal faaliyeti yürütmeye ehil olması kanunda şart olarak aranmamıştır. Bölünme imkânı olmayan arazilerin tek parça hâlinde devredilmesi gerekir.
Hisseli Tarla Satışı ve Pay Devri
Yeni kanuna göre hisseli tarla satışında iki kural belirleyicidir. Birincisi, tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında hisselendirilemez ve pay ve paydaş sayısı artırılamaz (m. 8). İkincisi, tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, pay temliki, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, elbirliği mülkiyetinin devri, paylı mülkiyet olarak intikal, taksim ve vasıf değişikliği işlemleri Bakanlığın izniyle yapılır (m. 8/B; 7255 sayılı Kanun ile 2020’de eklendi). Bu nedenle bir mirasçının kendi payını üçüncü bir kişiye satması, arazi bu büyüklüklerin altındaysa veya devir sonucunda bu sınırların altında paydaş sayısı artıyorsa yapılamaz; diğer hâllerde de pay devri için tapuda işlem öncesi Bakanlık izni alınmalıdır.
Kardeşler Arasında Tarla Paylaşımı
Kardeşler arasında tarla paylaşımı genellikle şu sırayla yürür:
- Mirasçılık belgesi alınır (veraset ilamı); kardeşlerin ve varsa sağ kalan eşin payları belgede yazar.
- Kardeşler araziyi kimin alacağı, diğerlerine ne kadar bedel ödeneceği veya üçüncü kişiye satış konusunda yazılı olarak anlaşır (TMK m. 676; 5403 m. 8/C).
- Arazi bölünecekse asgari ve yeter gelirli büyüklükler kontrol edilir; ifraz, taksim veya pay devri için Bakanlık izni alınır.
- Devir, mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tapuda tamamlanır.
- Anlaşma sağlanamazsa kardeşlerden biri sulh hukuk mahkemesinde 8/C davası açar; taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk bulunduğundan (HUAK m. 18/B) önce arabulucuya başvurmak güvenli yoldur.
Bedelin hesabında her kardeşin miras payı esas alınır; pay hesabı için miras payı hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.
Babadan Kalan Tarla Paylaşımı
Babadan kalan tarla paylaşımında önce mirasçılar ve payları belirlenir: baba ölmüş, anne sağsa sağ kalan eş mirasın dörtte birini, çocuklar kalan dörtte üçü eşit olarak alır (TMK m. 499). Ardından yukarıdaki 5403 sayılı Kanun kuralları uygulanır: arazi kanuni sınırların altına bölünemez; anlaşmayla bir mirasçıya, aile ortaklığına, şirkete veya üçüncü kişiye devredilir; anlaşma yoksa 8/C davası açılır.
Ölüm tarihi de önemlidir. 5403 sayılı Kanun’daki bu miras hükümleri 15.05.2014’te yürürlüğe girmiştir; bu tarihte mirasçılar arasında henüz paylaşılmamış arazilerin devri eski hükümlere göre tamamlanır (Geçici Madde 5). Yargıtay, mirasbırakanın bu tarihten önce öldüğü bir ortaklığın giderilmesi davasında mirasçının 8/C uyarınca ehil mirasçı sıfatı kazanamayacağına karar vermiştir (Yargıtay 7. HD, 2023/5639 E., 2024/38 K., 08.01.2024). Babanız 2014’ten önce öldüyse paylaşım eski hükümler çerçevesinde, uygulamada ortaklığın giderilmesi davası ile yapılır.
2026’da Tarım Arazisi Mirasında Yeni Kanun Var mı?
Yeni miras kanunu 2026 diye aranan bir düzenleme bulunmamaktadır. 2026’da 5403 sayılı Kanun’da yapılan değişiklik (11.06.2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanun), kooperatiflerin tarım arazilerinde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinmesine yasak getirmiş ve izinsiz yapılara ilişkin hükümleri değiştirmiştir; mirasa konu tarım arazilerine ilişkin 8/A–8/K maddelerine dokunmamıştır. Bugün uygulanan miras kuralları 2014’te 6537 sayılı Kanun’la getirilmiştir; 2020’de 7255 sayılı Kanun’la pay devri ve taksim işlemleri Bakanlık iznine bağlanmıştır.
Ayrıca 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, tamamı miras yoluyla edinilmiş taşınmazların ortaklığın giderilmesi yoluyla satışında birinci artırmayı mirasçılara ayırmıştır; bu değişiklik için ortaklığın giderilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.
Tarım arazisinin paylaşımı veya tek mirasçıya özgülenmesi davası için miras avukatı sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Tarım arazisi miras paylaşımı zorunlu mudur? Kanun, mirasa konu tarımsal arazilerde mülkiyetin devrini esas alır. Mirasçılar anlaşırsa devir mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tamamlanmalıdır (5403 m. 8/B). Devir yapılmaz ve dava açılmazsa Bakanlık mirasçılara üç ay süre verir, sonra dava açabilir (m. 8/Ç).
Tarım arazisi bölünebilir mi? Yalnızca Bakanlıkça belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünün ve ilçenin yeter gelirli büyüklüğünün altına düşmemek şartıyla ve Bakanlık izniyle bölünebilir (m. 8, 8/A, 8/B).
Anlaşma olmazsa ne olur? Mirasçılardan her biri sulh hukuk mahkemesinde 5403 sayılı Kanun’un 8/C maddesine göre dava açabilir. Hâkim araziyi ehil mirasçıya tarımsal gelir değeri üzerinden, ehil mirasçı yoksa en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devreder; diğer mirasçılara payları oranında bedel ödenir. Uygulamada ortaklığın giderilmesi davası da açılmakta; arazi kanuni sınırlar nedeniyle aynen bölünemiyorsa Yargıtay satış yoluyla giderilmeye karar verilmesini aramaktadır (14. HD, 2018/4591 E., 2019/5655 K.).
Mahkeme satış kararı verir mi? 5403 sayılı Kanun’un 8/C davasında satış son çaredir: araziyi kendisine devralmak isteyen mirasçı yoksa (m. 8/C) veya devralan mirasçı diğer mirasçıların bedelini verilen süre içinde yatırmazsa ve başka istekli mirasçı bulunmazsa (m. 8/D), hâkim satışa karar verir. Ortaklığın giderilmesi davasında ise arazi kanuni sınırlar nedeniyle aynen taksim edilemiyorsa ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilir (Yargıtay 14. HD, 2016/16411 E., 2017/6102 K.).
Tek mirasçıya devredilebilir mi? Evet. Mirasçılar anlaşarak araziyi bir mirasçıya devredebilir; anlaşma yoksa mahkeme de araziyi ehil veya en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devreder (m. 8/C).
Tarla kaç dönümün altına bölünemez? Kanundaki alt sınırlar mutlak, marjinal ve özel ürün arazilerinde 20 dönüm, dikili tarım arazilerinde 5 dönüm, örtü altı tarımda 3 dönümdür; Bakanlık bu ölçüleri artırabilir (m. 8). Ayrıca arazi, Kanun’a ekli listede ilçesi için belirlenen yeter gelirli büyüklüğün altına da bölünemez (m. 8/A).
Fındık bahçesi kaç dönüme kadar bölünür? Fındık bahçesinin hangi arazi sınıfına girdiğini ve asgari büyüklüğünü Bakanlık belirler; kanundaki alt sınır dikili tarım arazilerinde 5 dönüm, mutlak, marjinal ve özel ürün arazilerinde 20 dönümdür. Kanun, çay, fındık ve zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyacı olan bitkilerin yetiştiği alanlarda, arazi özellikleri gerektiriyorsa Bakanlığın uygun görüşüyle daha küçük parsel oluşturulmasına izin verir (m. 8).
Ehil mirasçı kimdir? Kişisel yetenek ve durumu göz önünde tutularak araziyi tarımsal olarak işletebileceği tespit edilen mirasçıdır. Ehil mirasçının nitelikleri Bakanlık yönetmeliğiyle belirlenir (m. 8/C).
Tarım arazisi için 1 yıllık süre geçerse ne olur? Mirasçılardan biri 8/C davasını açmadıysa Bakanlık süreci başlar: Bakanlık mirasçılara üç ay süre verir; süre sonunda devir yoksa araziyi ehil mirasçıya, ehil mirasçı yoksa en yüksek teklifi veren mirasçıya devretmek, aksi hâlde üçüncü kişilere satmak için dava açabilir (m. 8/Ç).
Tarım arazisinde ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi? Evet. Yargıtay, tarım arazilerine ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında 5403 sayılı Kanun’daki sınırların aynen taksim değerlendirilirken esas alınacağını, aynen taksim mümkün değilse davanın reddedilmeyip satış yoluyla giderilmeye karar verilmesi gerektiğini kabul etmektedir (14. HD, 2018/4591 E., 2019/5655 K.). Kanun ayrıca anlaşamayan mirasçılara 8/C davası yolunu açar; bu davada araziyi ehil mirasçı tarımsal gelir değeri üzerinden alabilir. Mirasbırakan 15.05.2014’ten önce öldüyse eski hükümler uygulanır; Yargıtay bu durumda ortaklığın giderilmesi davasında ileri sürülen ehil mirasçı talebini kabul etmemiştir (Geçici Madde 5; 7. HD, 2023/5639 E., 2024/38 K.).
Hisseli tarla satılabilir mi? Pay devri Bakanlık iznine tabidir; Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altındaki arazilerde paydaş sayısını artıran devir yapılamaz (m. 8, 8/B). Bu nedenle tapuda işlem yapmadan önce il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden izin alınmalıdır.
Tarım arazisi davasında harç ödenir mi? Sulh hukuk mahkemelerinde mirasçılar veya Bakanlık tarafından 5403 sayılı Kanun kapsamında açılan davalar, yani 8/C ve 8/Ç davaları, her türlü resim ve harçtan muaftır (m. 8/Ç). Genel hükümlere göre açılan ortaklığın giderilmesi davalarında bu muafiyetin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.