Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi ve Saklı Pay: Tenkis Davası (2026)
Ölünceye kadar bakma sözleşmelerinin kurulmasıyla miras hakları ihlal edilen mirasçılar, bakım alacaklısının ölümüyle Türk Borçlar Kanunu m.615 hükmü gereği tenkis davası açabilirler. Burada mirasçılardan kasıt saklı paylı mirasçılardır. Kanunumuza göre, saklı pay mirasçıları; birinci zümrede miras bırakanın altsoyu (birinci zümrenin tamamı) yani çocuklar, torunlar, torun çocuklarıdır. İkinci zümrede ölenin ana ve babası saklı pay sahibidirler.
Kanun koyucu, kanuni mirasçıların bazılarına, miras bırakanın iradesiyle ortadan kaldırılamayan, dokunulamayan bir miras hakkı tanımıştır. İşte, tanınan bu hakka saklı pay, bu hakkın tanındığı kimselere de saklı paylı mirasçı denilmektedir. Saklı paylı mirasçının hakkı, miras bırakanın iradesinden bağımsız olarak güçlendirilmiş olup, miras bırakanın bu hak üzerinde tasarrufta bulunması yasaklanmıştır. Miras bırakan ancak saklı pay dışında kalan kısımda istediği şekilde tasarruf etme imkanına sahip olur. Saklı payı bulunmayan mirasçıların böyle bir talepte bulunmaları mümkün değildir.
Tenkis davası bakım borçlusuna karşı açılması gerekir. Çünkü burada kazandırmanın yapıldığı kişi bakım borçlusudur. Örneğin; Bakım alacaklısı kişi ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile bir taşınmazını bakım borçlusuna devretmektedir. Burada taşınmazı kazanan kişi bakım borçlusu olduğu için dava ona karşı açılacaktır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2013/1-77 K. 2013/1007 T. 3.7.2013 kararında “… somut olayda murisin davacılardan mal kaçırmasını gerektiren bir olgunun ve sebebin varlığı da kanıtlanmış değildir. Öte yandan ölünceye kadar bakım sözleşmeleri ivazlı akitlerden olup bu tür temliklerde tenkis hükümlerinin de uygulanamayacağı kuşkusuzdur. Temlikteki asıl amacın mirasçıdan mal kaçırmak değil; ölünceye kadar bakıp gözetme olduğu, muvazaa ile illetli bulunmadığı kabul etmek gerekir. Bu bakımdan davanın reddine karar verilmesi gerekir” denilmiştir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi hükümleri gereği miras bırakanın malvarlığı değerlerini bakım borçlusuna devretmiş olduğu bir durumda; olayın niteliğine göre değerlendirme yapılınca akdin tarafların iradelerini yansıttığı ve karşılıklı edimleri içerdiği kanaatine varılıyorsa devir işleminin tenkisi istenemeyecektir.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Saklı Pay İlişkisi
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 611-619. maddeleri arasında düzenlenmiş, taraflara karşılıklı edim yükleyen ivazlı bir sözleşme türüdür. Bakım borçlusu, bakım alacaklısına ömrü boyunca bakım ve gözetim sağlamayı; bakım alacaklısı ise bunun karşılığında bir malvarlığı değerini devretmeyi üstlenmektedir. Sözleşmenin ivazlı niteliği, Yargıtay'ın yerleşik içtihatları doğrultusunda kural olarak tenkis hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil eder. Ancak edimler arasında ciddi dengesizlik bulunması, devredilen malvarlığının değerinin bakım edimiyle açıklanamayacak boyuta ulaşması veya bakım borçlusunun gerçek bir bakım edimi sergilememesi hâlinde, sözleşmenin ivazlı niteliği zayıflar; bu durumda saklı paylı mirasçıların tenkis veya muris muvazaası davası açma yolları açıktır.
Saklı Pay ve Saklı Paylı Mirasçılar (TMK m. 505-506)
Saklı pay, kanun koyucu tarafından bazı kanuni mirasçılara tanınan, miras bırakanın iradesiyle ortadan kaldırılamayan dokunulmaz bir miras hakkıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506 hükmü kapsamında saklı paylı mirasçılar; mirasbırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar, torun çocukları) ile ana ve babasıdır. 2007 yılında yapılan değişiklikle eşin saklı pay konumu sürmekte; ancak kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Mirasbırakan, ancak saklı pay dışında kalan tasarruf nisabı üzerinde dilediği şekilde tasarrufta bulunabilir. Saklı pay sınırını aşan kazandırmalar, hak ihlaline uğrayan mirasçılar tarafından tenkis davası yoluyla geri alınabilir.
Saklı Pay Oranları (2026 İtibarıyla Güncel Uygulama)
Aşağıdaki tablo, TMK m. 506 kapsamında zümrelere göre saklı pay oranlarını özetlemektedir:
Mirasçıların Açacakları Tenkis Davası Şartları
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin kurulmasıyla saklı payları ihlal edilen mirasçılar, bakım alacaklısının ölümünden sonra Türk Borçlar Kanunu 615. maddeye göre bakım borçlusuna karşı tenkis davası açabilecektir. Bu davayı açmanın şartları şunlardır:
- Dava açacak olan kişi saklı pay mirasçısı olmalıdır. İstisnaları aşağıda belirtilmiştir.
- Saklı payın ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile ihlal edilmesi gerekir.
Tenkis ile Muris Muvazaası Davasının Karşılaştırması
Saklı paylı mirasçılar pratikte iki davayı terditli (kademeli) olarak birlikte açmayı tercih etmektedir. Bu strateji, ispatın esnekliği bakımından ciddi avantajlar sağlamaktadır. Aşağıdaki tablo iki dava arasındaki temel farkları ortaya koymaktadır:
Tenkis Davasını Kim Açabilir?
- Saklı payı ihlal edilen mirasçılar
- Saklı payı ihlal edilen mirasçıların alacaklıları veya iflas dairesi
Tenkis Davasında İspat ve İspat Yükü
Mirasbırakanın yaptığı tasarrufların, saklı payları ihlal ettiğini iddia eden mirasçının, bu iddiayı ispat etmesi gerekir. Yapılan tasarrufun tenkisi için öncelikle mirasbırakanın tasarruf oranını aşıp aşmadığı incelenmelidir. Bakım alacaklısının asıl amacının bakım ve gözetim olmadığı anlaşıldığında saklı paylı mirasçılar Türk Medeni Kanunu m.565/f.1,b.3-4 hükmü çerçevesinde bakım alacaklısının asıl amacını ispat ederek yapılan tasarrufun tenkisini isteyebilirler.
Tenkis Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Tenkis davasında yetkili mahkeme mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesidir. Asliye Hukuk mahkemesi ise görevli mahkemedir.
Tenkis Davasını Açma Süresi
TMK m.571'e göre saklı paylarının ihlal edildiğini öğrenen mirasçılar, öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her halde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içerisinde bu davayı açmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; geçirilmesi durumunda dava reddedilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ivazlı sözleşme olduğu için tenkis davası gerçekten açılamaz mı?
Kural olarak ivazlı sözleşmelerde tenkis hükümleri uygulanmaz. Ancak Yargıtay'ın yerleşik içtihadı çerçevesinde, edimler arasında ciddi dengesizlik bulunması, mirasbırakanın gerçek bakım ihtiyacının olmaması veya tüm malvarlığının devredilmesi gibi durumlarda bağış unsuru baskın kabul edilerek tenkis yoluna gidilebilmektedir. Somut olayın özellikleri belirleyici olduğundan, sözleşmenin ivazlı niteliği tek başına tenkis davasının önünde mutlak engel teşkil etmemektedir.
Tenkis davası ile muris muvazaası davasının pratik farkı nedir, hangisini tercih etmeliyim?
Tenkis davası yalnızca saklı paylı mirasçılar tarafından açılabilir ve hak düşürücü sürelere tabidir; sonucunda saklı payı aşan kısım indirilir. Muris muvazaası davası ise tüm mirasçılar tarafından açılabilir, süreye tabi değildir ve sözleşmenin geçersizliğiyle tapunun iptaline yol açar. Uygulamada bu iki dava terditli (kademeli) olarak birlikte açılmakta; mahkeme önce muvazaa iddiasını değerlendirmekte, kabul edilmezse tenkis talebine geçmektedir. Hangi davanın öncelikleneceği somut olayın delil yapısına bağlıdır; profesyonel hukuki destek alınması önerilir.
Saklı paylı mirasçı kimlerdir, kardeşler saklı paya sahip midir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506 hükmü uyarınca saklı paylı mirasçılar; mirasbırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar, torun çocukları), ana-babası ve sağ kalan eşidir. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Bu nedenle yalnızca yasal mirasçı sıfatı bulunan kardeşler tenkis davası açma hakkına sahip değildir. Ancak muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasında saklı paylı olma şartı aranmadığından, kardeşler de bu yola başvurabilmektedir.
Tenkis davası açma süresi geçtiyse mirasçının başka hakkı var mıdır?
TMK m. 571 hükmü uyarınca tenkis davası, ihlalin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür. Ancak muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası süre sınırına tabi değildir. Saklı paylı olmayan mirasçılar dahi 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı çerçevesinde her zaman bu davayı açabilir. Tenkis süresinin geçmesi, muvazaa yolunun kapanması anlamına gelmez.
Mirasbırakan henüz hayattayken tenkis davası açılabilir mi?
Hayır. Tenkis davası, niteliği gereği mirasın açılmasından (yani mirasbırakanın ölümünden) sonra açılabilen bir davadır. Henüz mirasbırakan hayattayken muhtemel mirasçıların talep hakkı doğmamıştır; bu süreçte yapılabilecek tek şey, sözleşmeye ilişkin bilgi ve delil toplamaktır. Ölüm anı itibarıyla mirasçılık sıfatı kazanılınca dava hakkı doğar ve TMK m. 571'de öngörülen süreler işlemeye başlar.
Bakım borçlusu mirasbırakana gerçekten bakmadıysa muvazaa kanıtlanır mı?
Bakım edimi sözleşmenin temel unsurudur ve gerçek bakımın bulunmaması muvazaayı destekleyen güçlü bir karinedir. Yargıtay, bakım iddiasını değerlendirirken banka kayıtları, sağlık masrafları, fiili birlikte yaşam delilleri, tanık beyanları ve mirasbırakanın gerçek bakım ihtiyacı olup olmadığını birlikte ele almaktadır. Bakım fiilinin sembolik kalması, edim dengesizliğinin somut göstergesi olarak değerlendirilmekte ve sözleşmenin gerçek niteliğinin bağış olduğu yönündeki kanaati pekiştirmektedir.
Bakırköy'de oturan mirasbırakan vefat ettiğinde tenkis davası nerede açılır?
Tenkis davası mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Mirasbırakan Bakırköy'de yerleşik ise yetkili mahkeme Bakırköy Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Görev yönünden ise tüm tenkis davaları Asliye Hukuk Mahkemesi görev alanına girmektedir. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası bakımından ise yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir; bu kural HMK'nın taşınmaza ilişkin münhasır yetki düzenlemesi gereğidir.
Sonuç ve Hukuki Değerlendirme
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin saklı pay ihlali sonucunu doğurması hâlinde, mirasçıların başvurabileceği iki temel yol bulunmaktadır: tenkis davası ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası. Her iki davanın da koşulları, süreleri, davacı sıfatı ve sonuçları birbirinden farklıdır; uygulamada en isabetli strateji çoğunlukla terditli dava açılmasıdır. Sözleşmenin ivazlı niteliği, edimlerin gerçekten yerine getirilip getirilmediği, malvarlığı oranı ve mirasbırakanın gerçek bakım ihtiyacı gibi unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekmekte; bu değerlendirme, dosya bazında özgün delil toplamayı zorunlu kılmaktadır. Sürecin teknik niteliği, hak düşürücü sürelerin sıkı işleyişi ve usul hatalarının telafisinin güçlüğü göz önüne alındığında, profesyonel avukatlık desteği alınmasında fayda bulunmaktadır.
İstanbul Bakırköy'de Öner Hukuk ve Danışmanlık olarak miras hukuku alanında, ölünceye kadar bakma sözleşmesi kaynaklı tenkis ve muris muvazaası davalarında hukuki destek sağlamaktayız. İstanbul ve çevre illerde yürütülecek miras davalarında dosya değerlendirmesi ve hukuki danışmanlık için iletişim kanallarımızdan başvurabilirsiniz.
Bu makale 2026 yılı itibarıyla yayımlanmış / güncellenmiştir.
Hukuki Uyarı
İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.
