Mirasın hükmen reddi, miras bırakanın ölüm tarihinde terekesinin borca batık olduğunun açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde mirasın kendiliğinden reddedilmiş sayılmasıdır (TMK m. 605/2). Bu durumun tespiti için tereke alacaklılarına karşı asliye hukuk mahkemesinde tespit davası açılır; dava üç aylık süreye bağlı değildir, her mirasçı tek başına açabilir ve karar, mirası kabul etmemiş bütün mirasçılar için sonuç doğurur.
Bu rehberde hükmen reddin şartlarını, davanın nasıl ve kime karşı açılacağını, icra takibine etkisini, ret sonrası mirasın kime kalacağını ve Yargıtay’ın güncel uygulamasını adım adım açıklıyoruz. Gerçek ret (üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine beyan) için mirasın reddi yazımıza bakabilirsiniz.
Yasal mirasçıların payları için miras hesaplama programı kullanılabilir.
Mirasın Hükmen Reddi Nedir? (TMK 605/2 Açıklaması)
Türk Medeni Kanunu’nun 605. maddesinin ikinci fıkrasına göre, “ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır.” Uygulamada buna mirasın hükmen (hükmî) reddi denir. Gerçek retten farkı, mirasçının herhangi bir ret beyanında bulunmasına gerek olmamasıdır: şartlar gerçekleşmişse ret sonucu kanun gereği doğar. Ancak bu sonucun alacaklılara karşı ileri sürülebilmesi için mirasçı, ya tereke alacaklılarına karşı bir tespit davası açar ya da kendisine yöneltilen dava veya icra takibinde hükmen reddi def’i olarak ileri sürer.
Öğretide TMK m. 605/2, aksi ispat edilebilen bir kanuni karine olarak nitelendirilir: alacaklı, terekenin ölüm tarihinde borca batık olmadığını veya mirasçının mirası açıkça ya da örtülü biçimde kabul ettiğini ispat ederek karineyi çürütebilir.
Miras bırakanın ölümü ile birlikte miras, yasal mirasçılara hiçbir talep olmaksızın bir bütün olarak ve kendiliğinden geçer (TMK m. 599). Mirasçıların kabul beyanı vermesine gerek yoktur. Miras bütün aktif ve pasifleriyle birlikte geçtiği için mirasçılar, tereke borçlarından yalnızca tereke ile değil, kendi malvarlıklarıyla ve müteselsilen sorumlu olurlar (TMK m. 641). Hükmen ret, borca batık bir terekenin bu sorumluluğu doğurmasını önleyen koruyucu bir düzenlemedir.
Mirasın Hükmen Reddinin Şartları
1-) Miras Bırakanın Ölümü Anında Borçlarını Ödemekten Aciz Olması Gerekir
Terekenin (malvarlığının) borca batık olması mirasın açılması, yani miras bırakanın ölümü anında var olmalıdır. Borca batıklık; ölüm tarihindeki aktif (taşınmazlar, araçlar, banka mevduatı, alacaklar, şirket payları) ile pasif (icra dosyaları, banka kredileri, vergi ve SGK borçları, diğer borçlar) karşılaştırılarak belirlenir. Ölümden sonra tereke değerinde meydana gelen değişiklikler kural olarak dikkate alınmaz.
Yargıtay uygulamasına göre terekenin borca batık olup olmadığının tespitine dair tensiben araştırma yapılması kabul edilmektedir. Buna göre mahkemece murisin aktif ve pasifine dair malvarlığı araştırması yapılmak üzere; tapuya, bankalara, trafik tescil müdürlüğüne, vergi dairesine, sosyal güvenlik kurumuna, ticaret sicil müdürlüğüne ve belediyelere müzekkereler yazılmakta, kolluk araştırması yaptırılıp gerektiğinde tanık dinlenmektedir. Yargıtay, “murisin alacak ve borçları zabıta marifetiyle de araştırılarak aktif malvarlığı ile takibe konu borç miktarı göz önünde tutularak aktif ve pasifinin tereddüde neden olmayacak şekilde belirlenmesi” gerektiğini vurgulamaktadır (Yargıtay 7. HD, E. 2022/3517, K. 2023/5296, 02.11.2023).
Somut bir örnek: Yargıtay 7. HD, E. 2023/4989, K. 2024/3746, 11.09.2024 sayılı kararında terekenin pasifinin 476.427,28 TL, aktifinin ise murise ait taşınmaz payının ölüm tarihindeki değeri olan 660,40 TL olduğu belirlenmiş ve mirasçıların terekeyi benimseyen davranışı da bulunmadığından hükmen ret kararı onanmıştır.
2-) Murisin Aczinin Açıkça Belli veya Resmen Tespit Edilmiş Olması Gerekir
Murisin (miras bırakan) ölümü anında borçlarını ödemekten aciz olması tek başına yeterli değildir. Ayrıca bu acziyetin açıkça belli olması veya resmen tespit edilmiş olması da gerekmektedir. Resmen tespit; miras bırakan hakkında düzenlenmiş aciz vesikası, iflas kararı veya sonuçsuz kalmış icra dosyaları gibi resmî belgelerle olur. Açıkça belli olma ise miras bırakanın adına kayıtlı hiçbir malvarlığı yokken yüklü icra borçlarının bulunması gibi, dışarıdan ve objektif olarak anlaşılabilen durumları ifade eder. Resmî bir belge yoksa mahkeme, aktif ve pasif araştırması yaparak borca batıklığı kendisi tespit eder.
3-) Mirasçılar Tarafından Açık veya Zımni Olarak Mirasın Kabul Edilmemiş Olması Gerekir
Gerek açık, gerekse zımni olarak miras kabul edilmiş ise artık kabul eden açısından ret hakkının kullanılması mümkün değildir; çünkü miras kesin olarak kazanılmış sayılır (TMK m. 610). Hangi davranışların kabul sayıldığı ve hangilerinin sayılmadığı aşağıda “Hükmen Ret Hakkını Düşüren Davranışlar” başlığında açıklanmıştır.
4-) Mirasın Hükmen Reddi Davası Muris Öldükten Sonra Açılması Gerekir
Mirasın hükmen reddi davası, ancak miras hakkının mirasçıya geçmesinden sonra mümkün olacaktır. Muris hayatta iken mirasın hükmen reddi davası açılması mümkün değildir.
Hükmen Reddi Miras Nasıl Yapılır? Adım Adım Süreç
- Terekenin durumu belirlenir. Ölüm tarihindeki tapu, araç, banka, SGK ve icra kayıtları toplanır; mirasçıların tereke mallarını kullanmadığı, satmadığı veya kendine mal etmediği kontrol edilir.
- Davalı alacaklılar tespit edilir. Mirasçılara icra takibi başlatan, dava açan veya alacak iddiasında bulunan tereke alacaklıları davalı olarak gösterilir; tüm alacaklıların davalı gösterilmesi zorunlu değildir.
- Dava dilekçesi hazırlanır. Dava, davalı alacaklının yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde açılır; vekille açılacaksa vekâletnamede mirasın reddine ilişkin özel yetki bulunmalıdır. Mirasın hükmen reddi dilekçesi örneği sayfamızda bir örnek bulunmaktadır.
- Mahkeme araştırma yapar. Tensiple birlikte kurumlara müzekkere yazılır, zabıta araştırması yaptırılır; davacı, kendi elindeki belgeleri sunar ve bilirkişi ücretini yatırır.
- Bilirkişi raporu alınır. Aktif ve pasif karşılaştırılır; rapora taraflar itiraz edebilir.
- Karar verilir ve kesinleşir. Karar istinaf ve temyiz yoluna açıktır.
- Karar icra dairesine ve diğer alacaklılara sunulur. Kesinleşen ilam ile mirasçılara karşı yürütülen takiplerin iptali istenir.
| Dava aşaması | Mahkeme ne yapar | Mirasçı ne sunar |
|---|---|---|
| Dava açılması | Dilekçeyi davalı alacaklılara tebliğ eder | Dava dilekçesi, veraset ilamı, ölüm belgesi, özel yetkili vekâletname |
| Tensip | Tapu, banka, trafik, vergi, SGK, ticaret sicili ve belediyelere müzekkere yazar; zabıta araştırması ister | Bilinen icra dosyaları, kredi ve borç belgeleri, varsa aciz vesikası |
| Bilirkişi | Ölüm tarihindeki aktif ve pasifi hesaplatır | Bilirkişi ücreti, rapora itiraz dilekçesi |
| Karar | Terekenin borca batık olup olmadığını ve mirasçıların kabul davranışı bulunup bulunmadığını değerlendirir | Delil listesi ve beyanlar |
| Kesinleşme | İlamı taraflara tebliğ eder | Kesinleşme şerhli ilamı icra dairesine sunar |
Mirasın Hükmen Reddi Davası
Açılacak olan dava, mirasın hükmen reddinin tespiti davasıdır. Dava, mirasçının tereke borçlarından sorumlu olmadığının tespitine yönelik olduğundan nitelik itibarıyla bir tespit (menfi tespit) davasıdır. Hükmen ret, adından da anlaşıldığı gibi, ancak alacaklılara karşı açılacak bir dava ile tespit edilebilir.
Mirasın hükmen reddi durumunda mirasçı terekeden hiçbir hak talep edemez; miras bırakanın borçlarından da kural olarak sorumlu tutulmaz. Bunun tek istisnası TMK m. 618’dir: miras bırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde ondan alınmış ve mirasın paylaşılmasında geri verilmesi gereken değerler ölçüsünde, alacaklılara karşı sorumluluk devam eder (ayrıntı için aşağıda “Mirasın Hükmen Reddi Sonuçları”).
Mirasın hükmen reddi davasında taraflar kimlerdir? Mirasın hükmen reddini isteyen mirasçı veya mirasçılar, davayı tereke alacaklıları aleyhine açmalıdır. Davanın tüm alacaklılara karşı açılması şart olmayıp, icra takibine başvuran, dava açan veya mirasçılar açısından böyle bir tehlike barındıran alacaklıya karşı açılması yeterlidir. Dava açıldıktan sonra mahkeme murisin aktif ve pasif tüm malvarlığını araştıracaktır.
Somut uyuşmazlıkla ilgili hukuki niteleme hâkime aittir. Mirasın hükmen reddi davası hasımsız olarak açılmışsa dava husumet eksikliğinden hemen reddedilmez; dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün olduğundan davacıya tereke alacaklısını davaya dahil etmesi için kesin süre verilir ve sonucuna göre karar verilir (HMK m. 115/2).
Mirasın hükmen reddi basit yargılama usulüne tabi değildir; yazılı yargılama usulü uygulanır (Yargıtay 8. HD, E. 2013/14383, K. 2014/8165, 25.04.2014).
Mirasın Hükmen Reddi Davası Ne Kadar Sürer?
Mirasın hükmen reddi davasının süresi; kurumlardan gelen müzekkere cevaplarına, bilirkişi incelemesine, davalı alacaklı sayısına ve istinaf-temyiz aşamalarına göre değişir. Uygulamada ilk derece yargılaması bir yıldan uzun sürebilmekte, kanun yolu aşamalarıyla birlikte süreç birkaç yılı bulabilmektedir. Resmî bir ortalama süre bulunmamaktadır.
Terekenin Borca Batık Olması Nedeniyle Mirasın Hükmen Reddi
Borca batık miras, miras bırakanın borçlarının aktiflerinden fazla olması hâlinde ortaya çıkar ve mirasçılar açısından ciddi riskler doğurur. TMK’nın 605/2. maddesi ile “Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır” hükmü düzenleme altına alınmıştır. Dolayısıyla mirasın hükmen reddi davası, terekenin borca batık olduğunun tespitine ilişkindir. Bu maddeye dayanan davalar herhangi bir süreye tabi değildir. Miras bırakanın ödemeden aczi ölüm tarihine göre belirlenir. Ölüm tarihi itibarıyla miras bırakanın tüm malvarlığı terekenin aktifini, tüm borçları ise terekenin pasifini oluşturur. Terekenin pasifinin aktifinden fazla olması, terekenin ödemeden aczini ve dolayısıyla borca batık olduğunu gösterir.
Terekenin borca batık olup olmadığı hususunun “terekenin açıldığı anda murise ait olan mallar, alacaklar ve borçlar dikkate alınarak” belirlenmesi gerekmektedir (Yargıtay HGK, E. 2020/241, K. 2022/1515, 15.11.2022).
Yargıtay, terekenin durumu netleşmeden verilen kararları bozmaktadır. Örneğin muris adına kayıtlı traktör ve otomobil ile ölümden sonra banka hesaplarına yatan paraların bilirkişi raporunda değerlendirilmemesi “eksik incelemeyle karar verilemez” gerekçesiyle bozma nedeni sayılmıştır (Yargıtay 4. HD, E. 2025/15670, K. 2026/1554, 12.02.2026). Murisin ortağı olduğu şirketlerin durumu ile ölüm tarihindeki banka kayıtlarının araştırılması da aranmaktadır (Yargıtay 7. HD, E. 2023/911, K. 2023/1421, 09.03.2023).
Hükmen Ret Hakkını Düşüren Davranışlar (TMK m. 610)
Hükmen ret karinesinin en önemli istisnası, mirasçının mirası kabul anlamına gelen davranışlarıdır. TMK m. 610/2’ye göre ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya miras bırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı mirası reddedemez. Bu kural hükmen rette de uygulanır: terekeyi sahiplenen mirasçı, tereke borca batık olsa bile hükmen retten yararlanamaz. Yargıtay, hükmen ret davalarında terekenin borca batıklığı yanında “mirasçının mirası kabul anlamına gelen davranışlarda bulunup bulunmadığının” da araştırılmasını istemektedir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/2174, K. 2024/2129, 22.04.2024; Yargıtay 7. HD, E. 2023/522, K. 2024/1463, 11.03.2024).
Kabul sayılan davranışlara örnekler: tereke mallarını satmak, devretmek veya kiraya vermek; murisin banka hesabındaki parayı çekip kullanmak; murise ait aracı kendi adına tescil ettirmek; tereke mallarını gizlemek.
Kabul sayılmayan işlemler: mirasçılık belgesi (veraset ilamı) almak, veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermek, cenaze giderlerini karşılamak ve terekenin korunması için zorunlu tedbirleri almak tek başına mirası kabul anlamına gelmez (Yargıtay 14. HD, E. 2016/16065, K. 2020/6541, 22.10.2020). Yargıtay, “mirasçılarca terekenin sahiplenildiğine ilişkin somut delil bulunmadığı” hâllerde hükmen ret kararlarını onamaktadır (Yargıtay 7. HD, E. 2022/2270, K. 2023/3497, 21.06.2023).
TMK m. 610/3 uyarınca zamanaşımı veya hak düşürücü sürelerin dolmasını önlemek için dava açılması ve cebrî icra takibi yapılması ret hakkını ortadan kaldırmaz.
Mirasın Hükmen Reddi Davası Hasımsız Açılabilir mi?
Mirasın hükmen reddi davası kural olarak hasımsız açılamaz. Hasımsız olarak açılan davada hasım göstermek için süre verilir. Hasım bu süre içinde gösterilmezse dava bu sebeple reddedilir.
Mirasın Hükmen Reddi ile Gerçek Reddi Arasındaki Fark
Mirasın gerçek reddi, sulh hukuk mahkemesine yöneltilen hasımsız bir beyandır; mirasın hükmen reddi davasında ise tereke alacaklılarının davalı olarak gösterilmesi gerekir.
Mirasın hükmen reddi davaları herhangi bir süreye tabi olmayıp, mirasçı mirası kabul anlamına gelen bir davranışta bulunmadığı sürece her zaman açılabilir. Mirasın gerçek reddinde ise yasal veya atanmış mirasçılar, TMK m. 606’daki üç aylık süre içinde tek taraflı irade açıklamasıyla mirası reddeder.
Mirasın hükmen reddi için ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden aczinin gerçekleşmiş olması şarttır; gerçek ret için terekenin borca batık olması gerekmez. Her iki ret türünde de reddeden mirasçı miras bırakanın borçlarından sorumlu olmaz; ancak tereke borca batıksa TMK m. 618 uyarınca, miras bırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde ondan alınmış ve paylaşmada geri verilmesi gereken değerler ölçüsünde alacaklılara karşı sorumluluk her iki hâlde de devam eder.
| Kriter | Hükmen Reddi Miras | Gerçek Reddi Miras |
|---|---|---|
| Tanım | Terekenin borca batık olması nedeniyle mirasın kanun gereği reddedilmiş sayılması (TMK m. 605/2) | Mirasçının kendi iradesiyle mirası reddetmesi (TMK m. 605/1, 609) |
| Şart | Ölüm tarihinde terekenin açıkça veya resmen borca batık olması; mirasın kabul edilmemiş olması | Üç ay içinde, kayıtsız ve şartsız ret beyanı |
| Süre | Belirli bir süreye bağlı değildir (TMK m. 610 saklı) | Üç ay (TMK m. 606), hak düşürücü |
| Dava / Başvuru | Asliye hukuk mahkemesinde alacaklılara karşı tespit davası | Sulh hukuk mahkemesine beyan |
| Sonuç | Miras ölüm anından itibaren reddedilmiş sayılır | Mirasçı açıkça mirası reddeder |
| Borç Sorumluluğu | Sorumlu olmaz; TMK m. 618 istisnası saklı | Sorumlu olmaz; tereke borca batıksa TMK m. 618 istisnası saklı |
Mirasın Hükmen Reddi Zorunlu Dava Arkadaşlığı
Mirasın hükmen reddinde mirasçılar tarafından birlikte dava açılması gerekmez. Her bir mirasçı tek başına böyle bir davayı açabilir. Yani mirasçılar arasında mirasın hükmen reddi davasını açma bakımından zorunlu dava arkadaşlığı yoktur.
Mirasın hükmen reddi davasını tek mirasçı açabilir mi? Evet açabilir. Bunun için diğer mirasçılara ihtiyacı yoktur.
Küçük ve Kısıtlı Mirasçılar Adına Hükmen Ret Davası
Mirasçılar arasında velayet altındaki küçükler varsa davayı onlar adına veli açar. Veli ile küçüğün menfaati çatışıyorsa (örneğin ana veya baba kendi adına mirası kabul etmişken çocuk adına ret istiyorsa) küçüğü temsil etmek üzere kayyım atanması gerekir (TMK m. 426/2; Yargıtay 14. HD, E. 2016/11514, K. 2019/4967).
Vesayet altındaki kısıtlı adına dava açacak vasinin ise mirasın reddi için vesayet makamından ve ardından denetim makamından izin alması zorunludur (TMK m. 463/5). Yargıtay, kısıtlı davacı yönünden bu izinler alınmadan verilen hükmen ret kararını bozmuştur (Yargıtay 7. HD, E. 2024/4039, K. 2025/2744, 21.05.2025).
Mirasın Hükmen Reddi Feragat
Daha önceden miras bırakanın borç ödemeden aciz durumda olduğu iddiasıyla dava açan mirasçılar mirasın hükmen reddi davasından feragat etmişlerse, daha sonra bu konuda yeniden dava açamazlar. Feragat hâlinde davalı alacaklı lehine vekâlet ücretine hükmedilir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/193, K. 2023/1684, 23.03.2023).
Mirasın Hükmen Reddi Kesinleşmesi Gerekir mi?
Hükmen ret kararının icra dairesine ve alacaklılara karşı kullanılabilmesi için kesinleşmesi gerekir. Kararın kesinleşmesi her olayda terekenin tasfiyesini kendiliğinden gerektirmez. TMK m. 612’ye göre terekenin sulh hukuk mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiyesi, en yakın yasal mirasçıların tamamının mirası reddetmesi (veya hükmen reddetmiş sayılması) şartına bağlıdır. Bu şart gerçekleşmişse sulh hukuk mahkemesi tasfiye memuru atar ve tereke tasfiye edilir; tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (TMK m. 612/2). Yargıtay, en yakın mirasçıların tümünün mirası reddetmesi hâlinde mirasın iflas hükümlerine göre tasfiyesine karar verilmesi gerektiği yönündeki değerlendirmeyi onamıştır (Yargıtay 7. HD, E. 2022/10, K. 2023/1987, 05.04.2023). Bazı mirasçılar mirası kabul etmişse tasfiye yoluna gidilmez; reddeden sayılanların payı TMK m. 611 uyarınca geçer.
Mirasın Hükmen Reddi Tüm Mirasçıları Etkiler mi?
Mirasın hükmen reddedilmiş olduğunu tespit eden karar, mirası açık ya da örtülü biçimde kabul eden mirasçılar dışında bütün mirasçılar bakımından etkilidir.
Mirasın hükmen reddi hâlinde miras kime kalır? Hükmî ret, mirasın kayıtsız şartsız reddi beyanı ile aynı sonucu doğurur. Hükmî ret ilamını alan mirasçılar, mirasın açıldığı andan itibaren mirasçılık sıfatını kaybeder; mirası iktisapları miras bırakanın ölümü anına kadar geriye yürüyerek hükümsüz hâle gelir ve sanki hiç mirasçı olmamış sayılırlar. Bu mirasçıların payı TMK m. 611/1 uyarınca, miras açıldığı zaman kendileri sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer: altsoyları varsa altsoylarına, yoksa aynı zümredeki diğer mirasçılara. Reddeden atanmış mirasçının payı ise miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufundan aksi anlaşılmadıkça en yakın yasal mirasçılara kalır (TMK m. 611/2).
Mirasın Hükmen Reddi Halinde Miras Kime Kalır?
Hükmen ret, mirası kabul etmemiş bütün mirasçılar için etkili olduğundan uygulamada üç ihtimal ortaya çıkar:
- Mirasçılardan biri veya birkaçı hükmen reddetmiş sayılıyor, diğerleri mirası kabul etmişse: Reddedenlerin payı TMK m. 611 uyarınca, onlar sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer; kabul eden mirasçılar tereke borçlarından sorumlu olmaya devam eder.
- En yakın yasal mirasçıların tamamı hükmen reddetmiş sayılıyorsa: Miras sonraki zümreye geçmez; tereke sulh hukuk mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir ve tasfiye sonunda bir değer artarsa mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (TMK m. 612).
- Altsoyun tamamı reddetmiş sayılıyorsa: Altsoyun payı sağ kalan eşe geçer (TMK m. 613); eş de mirası reddederse veya hükmen reddetmiş sayılırsa yine TMK m. 612 uygulanır.
Öğretide, borca batık terekenin mirasçılara hiç geçmediği (külli halefiyetin kanuni istisnası) ile geçici olarak geçip ret kararıyla geriye etkili biçimde düştüğü yönünde iki görüş bulunmakla birlikte, uygulamadaki sonuç aynıdır: tereke borca batıksa, mirası kabul eden çıkmadıkça sorumlu bir mirasçı yoktur.
Mirasın Hükmen Reddi Davası Kime Karşı Açılır?
Mirasın hükmen reddi davası, miras bırakanın alacaklılarına karşı açılır. Çünkü:
- Amaç, mirasın borca batık olduğunu tespit ettirmek;
- Böylece mirasçıların borçlardan sorumlu olmadığını ortaya koymaktır.
Davalı olarak mirasçılara icra takibi başlatan, dava açan veya alacak iddiasında bulunan banka, finans kurumu, kamu kurumu ya da gerçek kişi alacaklılar gösterilir. Alacaklı birden fazla ise hepsinin aynı davada davalı gösterilmesi mümkündür; bu hâlde dava, davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m. 7/1).
Mirasın Hükmen Reddi İcra Takibinin Durdurulması
Mirasçılar hükmen reddi, miras bırakanın borcu için kendilerine karşı başlatılan icra takibinde de ileri sürebilir. Ancak icra mahkemesi terekenin borca batık olup olmadığını kendisi inceleyemez; bu konuda asliye hukuk mahkemesinden alınmış bir ilam gerekir. Uygulamada süreç şöyle işler:
- Ödeme emrine itiraz. Mirasçı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren takibin türüne göre yasal süre içinde (ilamsız takipte yedi gün) icra dairesine itiraz eder ve itirazında terekenin borca batık olduğunu, mirasın hükmen reddedilmiş sayıldığını belirtir. Süresinde itiraz edilen ilamsız takip durur.
- Alacaklının itirazın kaldırılması talebi. Alacaklı icra mahkemesine başvurursa, İİK m. 68/4 uyarınca “borçlu murisine ait bir alacak için takip edilmekte olup da terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse, bu hususta ilam getirmesi için kendisine münasip bir mühlet verilir.” Kambiyo takiplerinde bu hüküm İİK m. 170/b yollamasıyla uygulanır (Yargıtay 12. HD, E. 2018/16210, K. 2019/18183, 19.12.2019).
- Tespit davası. Verilen süre içinde asliye hukuk mahkemesinde hükmen ret davası açılır. Davanın açılması icra takibini kendiliğinden durdurmaz; takibin durması için icra mahkemesinin verdiği mühlet ve gerektiğinde ihtiyati tedbir kararı belirleyicidir.
- Kesinleşen ilam. Hükmen reddin tespitine ilişkin karar kesinleştikten sonra icra mahkemesine ve icra dairesine sunulur; itirazın kaldırılması talebi reddedilir, mirasçılara karşı yürütülen takip iptal edilir ve hacizler kaldırılır.
Mirasın hükmen reddi icra takibini durdurur mu? Takibin durması yukarıdaki adımlara bağlıdır: ödeme emrine süresinde itiraz edilmesi ve icra mahkemesince ilam getirilmesi için süre verilmesi takibi askıya alır; kesinleşmiş hükmen ret ilamı ise takibin mirasçılar yönünden iptalini sağlar. Hükmen ret davasının açılmış olması tek başına icra işlemlerini durdurmaz.
Takip kesinleştikten sonra da mirasın hükmen reddi davası açılabilir. Yargıtay’a göre, mirasın reddi nedeniyle borçtan sorumlu olunmadığı iddiasının borca itiraz niteliğinde olduğu ve yasal süre içinde ileri sürülmesi gerektiği ilkesi, mirasın reddine ilişkin mahkeme kararının takibin kesinleşmesinden önce alındığı hâllerde uygulanır (Yargıtay 12. HD, E. 2018/16210, K. 2019/18183). Takip kesinleştikten sonra alınan hükmen ret ilamı, takibin mirasçılar bakımından iptalini sağlamak için icra mahkemesine sunulur.
Gerçek ret ile karşılaştırma: Üç ay içinde sulh hukuk mahkemesinden alınan gerçek ret kararı için Yargıtay, bu kararın ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirilmesini aramakta; bildirilmezse takibin kesinleşmesinden sonra ret kararı sunularak hacizlerin kaldırılmasının istenemeyeceğini kabul etmektedir (Yargıtay HGK, E. 2017/748, K. 2020/282, 10.03.2020). Bu karar gerçek rede (TMK m. 606) ilişkindir; hükmen rette ise ilam getirilmesi için İİK m. 68/4 uyarınca süre verilmesi mümkün olduğundan aynı sonuç doğrudan uygulanmaz.
Mirasın Hükmen Reddi Görevli Mahkeme
Mirasın hükmen reddi hangi mahkemede açılır? Mirasın hükmen reddi davası malvarlığına ilişkin, hasımlı bir tespit davasıdır. Bu nedenle görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/5151, K. 2023/6145, 11.12.2023). Gerçek ret beyanı ise sulh hukuk mahkemesine yapılır.
Mirasın Hükmen Reddi Yetkili Mahkeme
Mirasın hükmen reddi davası nerede açılır? Hükmen ret davası için kanunda özel bir yetki kuralı bulunmadığından HMK’nın genel yetki kuralı uygulanır: yetkili mahkeme, davalı tereke alacaklılarının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/193, K. 2023/1684, 23.03.2023). Davalı alacaklı birden fazla ise dava bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m. 7/1). Alacaklı bir banka veya kurum ise yerleşim yeri, merkezinin bulunduğu yerdir.
Mirasın hükmen reddinin tespiti hakkındaki davalarda yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (Yargıtay 8. HD, E. 2013/23087, K. 2014/18478, 16.10.2014).
Mirasın Hükmen Reddi Zamanaşımı
Mirasın hükmen reddi davası bir tespit davası olduğundan zamanaşımına tabi değildir; miras bırakanın ölümünün üzerinden yıllar geçmiş olsa da açılabilir. Burada dikkat edilmesi gereken iki nokta vardır. Birincisi, zamanaşımı işlemese de mirasçının bu süre içinde tereke mallarını sahiplenmemiş olması gerekir (TMK m. 610). İkincisi, alacaklının alacağının zamanaşımına uğrayıp uğramadığı ayrı bir konudur; hükmen ret davasının açılması alacaklının alacağına ilişkin zamanaşımını etkilemez.
Mirasın Hükmen Reddi Süresi Var mı?
Mirasın hükmen reddi için kanunda bir süre öngörülmemiştir. Gerçek ret için TMK m. 606’da düzenlenen üç aylık hak düşürücü süre hükmen rette uygulanmaz (Yargıtay 7. HD, E. 2023/193, K. 2023/1684). Üç aylık süreyi kaçıran mirasçı, tereke ölüm tarihinde borca batıksa ve mirası kabul anlamına gelen bir davranışta bulunmamışsa hükmen ret davası açabilir. Bu nedenle “reddi miras süresi geçti” diyen mirasçıların ilk kontrol etmesi gereken, terekenin ölüm tarihinde borca batık olup olmadığıdır.
Mirasın Hükmen Reddi Sonuçları
Mirasın hükmen reddi hâlinde sonuçlar nelerdir? Hükmen reddin tespiti hâlinde ret, miras bırakanın ölüm anına kadar geriye yürür. Hükmen reddetmiş sayılan mirasçı:
- Mirasta herhangi bir hak iddia edemez; mirasçılık sıfatı ölüm anından itibaren ortadan kalkar.
- Miras bırakanın borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumlu tutulamaz; tereke borçları için TMK m. 641’deki müteselsil sorumluluk ona uygulanmaz.
- TMK m. 618 istisnası saklıdır: miras bırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde ondan almış olduğu ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacağı değerler ölçüsünde, miras bırakanın alacaklılarına karşı sorumlu olur. Olağan eğitim ve öğrenim giderleriyle âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır; iyiniyetli mirasçılar ancak geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumludur.
- Payı, TMK m. 611–613 kurallarına göre diğer hak sahiplerine geçer; en yakın mirasçıların tamamı reddetmiş sayılıyorsa tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m. 612).
- Mirasçının kendi alacaklılarının reddin iptalini isteyebildiği TMK m. 617 hükmü, mirasçının iradesine dayanmayan hükmen rette kural olarak uygulanmaz.
Mirasın Hükmen Reddi Resen Araştırma
Mahkeme borca batıklığın açık bir şekilde tespiti için; miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığının, terekesinin, davacıların ikamet ettiği ve miras bırakanın nüfusa kayıtlı olduğu yerlerden kapsamlı ve objektif olarak araştırılması, tapu müdürlüklerinden, vergi dairelerinden, bankalardan, SGK Başkanlığı’ndan (Bağ-Kur, SSK, Emekli Sandığı) maaş veya alacak bulunup bulunmadığının sorulması ve zabıta araştırması dahil her türlü araştırma ile durumu tespit etmelidir. Yargıtay, bozma ilamında belirtilen araştırmaların eksiksiz yerine getirilmeden verilen kararları yeniden bozmaktadır (Yargıtay 7. HD, E. 2023/5250, K. 2023/6476, 21.12.2023).
Mirasın Hükmen Reddi Davasında İspat Yükü
Mahkemenin resen araştırma yapması, davacı mirasçının ispat yükünü ortadan kaldırmaz. Terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğunu, yani pasifin aktiften fazla olduğunu ispat yükü davacı mirasçıdadır. Davacı; bildiği icra dosyalarını, kredi ve borç belgelerini, varsa aciz vesikasını ve miras bırakanın malvarlığına ilişkin bilgileri mahkemeye sunmalı, müzekkere ve bilirkişi giderlerini karşılamalıdır. Eksik araştırma ve ispat yetersizliği, kararın bozulmasına veya davanın reddine yol açabilir (Yargıtay 4. HD, E. 2025/15670, K. 2026/1554).
Davalı alacaklılar ise terekenin borca batık olmadığını veya mirasçıların tereke mallarını sahiplenerek mirası açıkça ya da örtülü biçimde kabul ettiklerini her türlü delille ispat edebilir.
Mirasın Hükmen Reddi Bilirkişi Raporu
Muris adına yapılan ekonomik durum araştırmasında aktif ve pasiflerin tamamı tespit edildikten sonra bilirkişi, terekenin ölüm tarihi itibarıyla borca batık olup olmadığına ilişkin bir rapor düzenler. Raporda ölüm tarihindeki taşınmaz ve araç değerleri, banka mevduatı ve alacaklar ile icra dosyaları, krediler ve diğer borçlar ayrı ayrı gösterilmelidir.
Mirasın hükmen reddi bilirkişi raporuna itiraz edilebilir. Mahkeme bu itirazı değerlendirerek ek rapor veya yeni bir bilirkişi raporu alınmasına karar verebilir. Ölümden sonra hesaba yatan paralar ya da değerlendirilmeyen araçlar gibi eksiklikler raporda giderilmemişse bu husus itirazda açıkça belirtilmelidir.
Mirasın Hükmen Reddi Vekaletname - Mirasın Hükmen Reddi Özel Yetki
Mirasın hükmen reddi davasının avukat aracılığıyla açılması durumunda vekâletnamede mirasın reddine ilişkin özel yetki bulunmalıdır.
Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzüğün 39/2. fıkrası gereğince mirasın reddi yetkisini içeren özel vekâletname sunulması zorunludur; Yargıtay bu şartı hükmen ret davalarında da aramaktadır (Yargıtay 7. HD, E. 2023/193, K. 2023/1684).
Mirasın Hükmen Reddi Dava Masrafı
Mirasın hükmen reddi davasında dava açılırken başvuru ve karar harcı ile gider avansı yatırılır; yargılama sırasında müzekkere ve tebligat giderleri, bilirkişi ücreti ve gerekirse keşif gideri ödenir. Toplam masraf; davalı alacaklı sayısına, yazılacak müzekkere sayısına ve bilirkişi incelemesinin kapsamına göre değişir ve her yıl yeniden belirlenen harç tarifesi ile bilirkişi ücret tarifesine bağlıdır. Bu nedenle sabit bir tutar vermek mümkün değildir; güncel tutar dava açılmadan önce hesaplanmalıdır.
Yargılama giderlerinin kimden alınacağı aşağıda vekâlet ücreti ile birlikte açıklanmıştır.
Mirasın Hükmen Reddi Davalarında Vekalet Ücreti
Genel kural, yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin davada haksız çıkan tarafa yükletilmesidir (HMK m. 326). Ancak hükmen ret davalarında Yargıtay bu kurala önemli bir istisna getirmektedir: davalı alacaklıların, murisin terekesinin borca batık olduğunu bilmemeleri ve bilmelerinin de mümkün olmaması, terekenin borca batık olup olmadığına ancak yargılama sonunda karar verilebilmesi hâlinde, davalı alacaklı davaya sebebiyet vermiş sayılmaz. Bu durumda yargılama gideri ve harçtan davalıların değil davacıların sorumlu tutulması ve davacılar lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerekir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/5151, K. 2023/6145, 11.12.2023). Davalı alacaklı, borca batıklığı bildiği hâlde davayı kabul etmeyip yargılamayı sürdürmüşse genel kurala dönülür.
Feragat nedeniyle davanın reddine karar verilen davacılar aleyhine, davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/193, K. 2023/1684, 23.03.2023). Mirasın hükmen reddi davasının reddi hâlinde de davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilir.
Mirasın hükmen reddi avukatlık ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında olmamak üzere dosyanın kapsamına göre belirlenir; ücret bilgisi için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Terekenin borca batık olup olmadığı belirsizse borca batık tereke için danışma görüşmesiyle önce durum netleştirilebilir.
Mirasın Hükmen Reddi Dava Dilekçesi
Mirasın hükmen reddi dava dilekçesinde miras bırakanın ölüm tarihi, mirasçılar, davalı alacaklılar ve takip dosyaları, terekenin ölüm tarihindeki aktif ve pasifine ilişkin bilgiler ile mahkemeden istenen araştırmalar yer almalıdır. Örnek metin ve açıklamalar için mirasın hükmen reddi dilekçesi örneği sayfamıza, konuya ilişkin güncel kararlar için mirasın hükmen reddi Yargıtay kararları sayfamıza bakabilirsiniz. Terekenin borca batıklığının ayrı bir davayla tespiti için tereke tespit davası, mirasın açılması ve mirasçılık için mirasın açılması yazılarımız ile miras hukuku hizmet sayfamız da yol gösterici olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Hükmen reddi miras nasıl yapılır?
Mirasçı, ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğunu gösteren belgeleri toplar; mirasçılara takip başlatan veya alacak iddia eden tereke alacaklılarını davalı göstererek davalının yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde mirasın hükmen reddinin tespiti davası açar. Mahkeme tapu, banka, trafik, vergi ve SGK kayıtlarını araştırır, bilirkişi raporu alır ve terekenin borca batık olduğu anlaşılırsa mirasın hükmen reddedilmiş sayıldığını tespit eder. Kesinleşen karar icra dairesine sunulur.
2. Mirasın hükmen reddi davası kime karşı açılır?
Dava, miras bırakanın tereke alacaklılarına karşı açılır. Tüm alacaklıların davalı gösterilmesi şart değildir; mirasçılara icra takibi başlatan, dava açan veya alacak iddiasında bulunan alacaklıların davalı gösterilmesi yeterlidir. Hasımsız açılan davada mahkeme, alacaklının davaya dahil edilmesi için süre verir.
3. Mirasın hükmen reddi için süre var mı, zamanaşımı işler mi?
Hayır. Gerçek ret için öngörülen üç aylık süre hükmen rette uygulanmaz ve dava zamanaşımına tabi değildir; ölümün üzerinden yıllar geçmiş olsa da açılabilir. Tek şart, mirasçının bu süre içinde tereke mallarını sahiplenerek mirası kabul etmiş sayılmamasıdır (TMK m. 610).
4. Mirasın hükmen reddi icra takibini durdurur mu?
Davanın açılması takibi kendiliğinden durdurmaz. Mirasçı ödeme emrine süresinde itiraz edip terekenin borca batık olduğunu belirtirse, alacaklının itirazın kaldırılması talebi üzerine icra mahkemesi İİK m. 68/4 uyarınca ilam getirilmesi için süre verir. Kesinleşen hükmen ret ilamı icra dairesine sunulduğunda mirasçılara karşı takip iptal edilir ve hacizler kaldırılır.
5. 3 aylık süreyi kaçırdım, hükmen ret mümkün mü?
Evet. Üç aylık süre yalnızca gerçek ret içindir. Miras bırakanın ölüm tarihinde terekesi borca batıksa ve mirasçı tereke mallarını kullanmamış, satmamış veya kendine mal etmemişse her zaman hükmen ret davası açılabilir.
6. Veraset ilamı aldım, hükmen ret hakkım düşer mi?
Hayır. Mirasçılık belgesi almak, veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermek ve terekenin korunması için zorunlu tedbirleri almak tek başına mirası kabul anlamına gelmez. Buna karşılık tereke mallarını satmak, murisin hesabındaki parayı kullanmak veya aracı kendi adına tescil ettirmek kabul sayılır ve hükmen ret hakkını düşürür.