Mirastan çıkarma (mirasçılıktan çıkarma, ıskat), mirasbırakanın kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığı hâlinde, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle saklı paylı mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmasıdır. Kanun iki tür çıkarma öngörür: mirasçının kusurlu davranışına dayanan cezai çıkarma (TMK m. 510-512) mirasçının saklı payını tümüyle kaldırır; hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun koruyucu çıkarması (TMK m. 513) ise yalnızca saklı payın yarısı için yapılabilir ve bu yarının çıkarılanın çocuklarına özgülenmesi gerekir. Çıkarma, mirasbırakanın sağlığında yaptığı tek taraflı bir ölüme bağlı tasarrufla gerçekleşir; dava yoluyla “mirastan çıkarma kararı” alınması mümkün değildir. Uygulamadaki uyuşmazlıklar, çıkarılan mirasçının açtığı iptal davasında toplanır: çıkarma sebebinin tasarrufta gösterilip gösterilmediği, sebebin ispatı ve ispat edilemezse saklı payın ne olacağı sonucu belirler. Bu yazıda mirastan çıkarmanın şartları, sebepleri, nasıl yapıldığı, sonuçları, iptal davası ve güncel Yargıtay kararları anlatılmaktadır.
| Mirastan çıkarma bir bakışta | |
|---|---|
| Dayanak | TMK m. 510-513 (cezai çıkarma m. 510-512; borç ödemeden aciz nedeniyle çıkarma m. 513) |
| Kime uygulanır? | Yalnızca saklı paylı mirasçılara: altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş (TMK m. 506) |
| Nasıl yapılır? | Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle; çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmelidir (TMK m. 512/1) |
| Sebepler | Mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır suç; aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde ihlali (TMK m. 510) |
| İspat yükü | Çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısında (TMK m. 512/2) |
| Sebep ispatlanamazsa | Tasarruf saklı pay dışında (tasarruf nisabı oranında) yerine getirilir; açık yanılma varsa çıkarma geçersizdir (TMK m. 512/3) |
| Sonuç | Çıkarılan kişi mirastan pay alamaz, tenkis davası açamaz; payı altsoyuna, yoksa yasal mirasçılara kalır (TMK m. 511) |
| Dava | Çıkarılan mirasçı, mirasbırakanın ölümünden sonra asliye hukuk mahkemesinde iptal (itiraz) davası açar |
⚖️ Miras Payınızı Hemen Hesaplayın
Eş, çocuk, anne-baba ve kardeş durumuna göre yasal miras payınızı ve saklı payınızı saniyeler içinde öğrenin.
Miras Hesaplama Programını Aç →
Mirastan Çıkarma (Mirasçılıktan Çıkarma) Nedir?
Mirastan çıkarma (mirasçılıktan çıkarma), mirasbırakanın saklı paylı mirasçısını, kanunda öngörülen sınırlı sebeplerle miras hakkından çıkarmasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 510. maddesi uyarınca çıkarma, “ölüme bağlı bir tasarrufla” yapılır; yani vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle. Çıkarma tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruf niteliği taşır: mirasbırakanın iradesiyle doğar, mahkeme kararı gerektirmez ve mirasbırakan hayattayken ne mirasçılar ne de mirasbırakan dava yoluyla “çıkarma” kararı alabilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, evlatlıklarının kendileriyle ilgilenmediğini ileri süren ana-babanın açtığı mirasçılıktan çıkarma davasında, çıkarmanın ancak mirasbırakanın yapacağı ölüme bağlı tasarrufla gerçekleşebileceğini, “dava açmak suretiyle mirasçının mirastan ıskatı hakkında karar verilmesini istemenin mümkün olmadığını” belirterek davayı kabul eden kararı bozmuştur (14.11.2022, E. 2022/2695, K. 2022/6859).
Çıkarma kurumunun muhatabı yalnızca saklı paylı mirasçılardır. Saklı payı bulunmayan mirasçılar (örneğin kardeşler) zaten mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım içinde kaldığından, mirasbırakan onları vasiyetname veya miras sözleşmesiyle miras dışında bırakabilir; bunun için çıkarma hükümlerine ihtiyaç yoktur. Kanun, mirastan çıkarmanın keyfî biçimde kullanılmasını önlemek için hem sebepleri sınırlamış hem de sebebin tasarrufta belirtilmesini ve ispatını aramıştır. Kanunda belirtilen sebeplerin bulunmaması ya da ispat edilememesi hâlinde çıkarılan mirasçı saklı payını talep edebilir.
Kanunda iki tür çıkarma vardır: cezai çıkarma (TMK m. 510-512), mirasçının mirasbırakana veya ailesine karşı kusurlu davranışına dayanır; koruyucu çıkarma ya da borç ödemeden aciz nedeniyle çıkarma (TMK m. 513) ise mirasçının kusuruna değil, borca batık olmasına dayanır ve amacı miras payını çıkarılanın çocuklarına özgülemektir. Bu yazıda anlatılan şartlar ve sebepler, aksi belirtilmedikçe cezai çıkarmaya ilişkindir.
Mirastan Çıkarma Şartları Nelerdir?
Mirastan çıkarma (mirasçılıktan çıkarma) işleminin geçerli olabilmesi için üç temel şart aranır:
- Şekil: Çıkarma, kanunda öngörülen şekillerden birine uygun, geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla (vasiyetname veya miras sözleşmesi) yapılmalıdır.
- Sebep: TMK m. 510’da sayılan çıkarma sebeplerinden biri gerçekleşmiş olmalıdır.
- Sebebin tasarrufta belirtilmesi: Mirasbırakan, çıkarma sebebini tasarrufunda belirtmelidir; sebep belirtilmemişse çıkarma geçerli olmaz (TMK m. 512/1).
Yargıtay uygulamasında, çıkarma sebebinin soyut ifadelerle değil, somut olaylara dayandırılması gerektiği vurgulanır. “Aile bağlarının zayıf olması”, “bana saygısızlık yaptı” gibi genel ifadeler yeterli kabul edilmez; mirasçının hangi davranışının, ne zaman ve nasıl aile hukukundan doğan yükümlülükleri ihlal ettiğinin tasarrufta anlaşılır biçimde açıklanması gerekir. Buna karşılık kanun, “ıskat ettim” ya da “mirasçılıktan çıkardım” gibi teknik terimlerin kullanılmasını şart koşmaz; tasarrufun bütününden çıkarma iradesi ve muhatabı tereddütsüz anlaşılıyorsa bu yeterlidir. Nitekim Yargıtay, vasiyetnamedeki “benimle yaşlılığımda hiçbir şekilde ilgilenmeyen, arayıp sormayan, hiçbir ihtiyacımı gidermeyen oğlumun mirasımdan hak ve pay almasını kesinlikle istemiyorum” ifadesini, aile hukukundan doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi sebebine dayalı bir ıskat olarak nitelendirmiştir (Yargıtay 7. HD, 05.02.2026, E. 2025/2556, K. 2026/613).
Mirastan Çıkarma Sebepleri
Mirasçılıktan çıkarma sebepleri Türk Medeni Kanunu’nun 510. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını iki sebeple mirasçılıktan çıkarabilir:
1-) Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse (TMK 510/1 md.)
Suçun, mirasbırakanın kendisine veya yakınlarından birine (eşi, çocukları, ana-babası, kardeşleri ya da yakın ilişki içinde olduğu kişiler) karşı işlenmiş olması gerekir. “Ağır suç” kavramı ceza hukukundaki suç tiplerine ya da ceza miktarına göre değil, fiilin aile bağlarına yaptığı etkiye göre değerlendirilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre bu sebebe dayanılabilmesi için mirasçının kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyeti bulunması şart değildir; aile bağlarını koparacak düzeyde kusurlu ve suç teşkil edebilecek hukuka aykırı bir eylemin varlığı, ispat yükü üzerinde olan tarafça ispata elverişli delillerle ortaya konulabilir. Hâkim, suçun ağırlığını takdir ederken ceza hukuku kurallarına göre değil, işlenen fiilin aile bağlarına etkisi bakımından medeni hukuk esaslarına göre değerlendirme yapar (Yargıtay HGK, 25.09.2024, E. 2023/53, K. 2024/464). Mirasbırakanı kasten yaralama, ona karşı cinsel saldırı, hakaret ve tehdidin ağır biçimleri, mirasbırakanın malvarlığına yönelik hırsızlık veya dolandırıcılık bu kapsamda değerlendirilebilir. Buna karşılık aynı HGK kararında, mirasbırakanın verdiği vekâletnamenin kötüye kullanılmasının borçlar hukukundan doğan bir sorumluluk olduğu ve tek başına çıkarma sebebi oluşturmadığı belirtilmiştir.
2-) Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse (TMK 510/2 md.)
Burada kastedilen, aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerdir: eşlerin birbirine karşı sadakat, yardım ve birlikte yaşama yükümlülüğü (TMK m. 185), ana-baba ve çocuğun birbirine yardım etme, saygı ve anlayış gösterme ve aile onurunu gözetme yükümlülüğü (TMK m. 322), nafaka yükümlülüğü (TMK m. 364), çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katlanma yükümlülüğü gibi. Kanun bu yükümlülüklerin önemli ölçüde ihlal edilmesini arar; sıradan aile içi tartışmalar, bir süre görüşmeme ya da mirasbırakanın tasvip etmediği bir hayat tarzı sürme tek başına yeterli değildir. Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler, mirasbırakanın hastalık ve yaşlılık döneminde onunla hiç ilgilenmeme, uzun yıllar arayıp sormama, bakım ve yardım yükümlülüğünü tümüyle ihmal etme ve mirasbırakanı ekonomik sıkıntıya düşürmedir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, kendi borçlarını mirasbırakana ödeten, ekonomik yükümlülüklerini yerine getirmeyen ve saygıyı zedeleyen tutum sergileyen çocuğun çıkarılmasını TMK m. 510/2 anlamında haklı bulmuş; tarafların aynı evde yaşamış olmasının mirasbırakanın bu davranışları affettiği veya onayladığı anlamına gelmeyeceğini belirtmiştir (24.11.2025, E. 2025/551, K. 2025/4936). Aynı Daire, annesinin ölümünden sonra dedesiyle küçük yaştan itibaren hiçbir ilişki kurmayan, onu hastalığında ziyaret etmeyen torunun ıskatını geçerli kabul eden kararı onamıştır (20.05.2025, E. 2024/4284, K. 2025/2708). Buna karşılık davalıların çıkarma sebebini ispatlayamadığı dosyada, “davacının mirastan ıskatı gerektiren bir davranışı bulunmadığı” gerekçesiyle verilen iptal kararı onanmıştır (Yargıtay 7. HD, 09.09.2024, E. 2023/4254, K. 2024/3636).
Borç Ödemeden Aciz Nedeniyle Mirasçılıktan Çıkarma (TMK m. 513)
Kanun, yukarıdaki cezai sebeplerin yanında bir de koruyucu çıkarma hâli öngörmüştür. Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir; ancak bu yarıyı, çıkarılan altsoyun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır (TMK m. 513/1). Amaç, miras payının borca batık mirasçının alacaklılarına gitmesini önleyip torunlara ulaşmasını sağlamaktır. Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur (TMK m. 513/2). Bu çıkarma türü yalnızca altsoy hakkında kullanılabilir, saklı payın en fazla yarısını kapsar ve kusur aramaz.
Mirastan Çıkarma Nasıl Yapılır?
Yukarıda sayılan sebeplerin varlığı hâlinde mirasbırakan, mirasçıyı ölüme bağlı bir tasarrufla mirastan çıkarabilir. Mirastan çıkarma, ölüme bağlı tasarruf türlerinden olan vasiyetname veya miras sözleşmesi ile yapılabilir. Her iki hâlde de çıkarma sebebinin tasarrufta somut biçimde gösterilmesi gerekir. Noter huzurunda yapılacak çıkarmalarda “mirastan çıkarma vasiyetname örneği” arayan kişilerin bilmesi gereken nokta, kalıp bir metnin değil, somut olaylara dayalı gerekçenin belirleyici olduğudur: vasiyetnamede çıkarılan mirasçının kim olduğu, hangi davranışının çıkarma sebebi sayıldığı ve bu davranışın tarih, yer ve içerik bakımından ne olduğu anlaşılır biçimde yazılmalı; mümkünse tanık, belge ve kayıtlara da işaret edilmelidir.
1-) Vasiyetname İle Mirasçılıktan Çıkarma
Ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş herkes vasiyetname yapabilir (TMK m. 502). Vasiyetname resmî (noter veya sulh hâkimi huzurunda), el yazılı veya olağanüstü hâllerde sözlü olarak düzenlenebilir; çıkarma hükmü bu türlerin her birinde yer alabilir. Vasiyetname tek taraflı bir işlem olduğundan mirasbırakan ölene kadar bu vasiyetnameyi her zaman değiştirebilir veya geri alabilir (TMK m. 542). Uygulamada çıkarma çoğunlukla, hem şekil güvencesi hem de saklanma kolaylığı nedeniyle noterde düzenlenen resmî vasiyetnameyle yapılmaktadır. Vasiyetname türleri ve geçerlilik şartları için vasiyetname yazımıza bakabilirsiniz.
2-) Miras Sözleşmesi İle Mirasçılıktan Çıkarma
Miras sözleşmesi, resmî vasiyetname şeklinde ve iki tarafın arzularını resmî memura aynı zamanda bildirmesiyle düzenlenir (TMK m. 545). Sözleşme niteliği gereği vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı iradeyle ortadan kaldırılamaz; tarafların yazılı anlaşması gerekir (TMK m. 546/1). Bununla birlikte kanun, çıkarma sebebiyle doğrudan ilgili bir istisna öngörmüştür: miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin, sözleşmenin yapılmasından sonra mirasbırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranışta bulunduğu ortaya çıkarsa, mirasbırakan sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir; bu, vasiyetnameler için öngörülen şekillerden biriyle yapılır (TMK m. 546/2-3). Miras sözleşmesinde yer alan çıkarma hükmü ise karşı tarafa bir hak sağlayan edim değil, mirasbırakanın tek taraflı tasarrufu niteliğinde olduğundan doktrinde, mirasbırakanın bu hükümden vasiyetname şekillerinden biriyle dönebileceği kabul edilmektedir. Uygulamada miras sözleşmesinin şekil şartlarının ağır olması ve iki tarafın katılımını gerektirmesi nedeniyle çıkarma için vasiyetname daha yaygın tercih edilmektedir.
Mirasçılıktan Çıkarmanın Sonuçları
Mirastan çıkarılan kişi, mirasbırakanın ölümüyle birlikte mirasçı sıfatını kaybeder; terekeden pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz (TMK m. 511/1). Yargıtay, çıkarma tasarrufu iptal edilmedikçe çıkarılan kişinin tenkis isteyemeyeceğini belirterek tenkis davasının reddini onamıştır (1. HD, 28.03.2019, E. 2016/7434, K. 2019/2255). Çıkarmanın sonuçları, vasiyetnamenin açıldığı tarihte değil, mirasın açıldığı anda, yani mirasbırakanın ölümüyle doğar (TMK m. 575).
Çıkarılan kişinin miras payının kime kalacağını kanun açıkça düzenlemiştir: mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa, çıkarılanın payı o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır (TMK m. 511/2). Çıkarılan kişinin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir (TMK m. 511/3); bu nedenle altsoy varsa çıkarma, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı genişletmez. Çıkarılanın altsoyu yoksa pay, mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa yasal mirasçılara kalır; bu kısım bakımından artık korunacak bir saklı pay bulunmadığından mirasbırakan, vasiyetnamesinde bu pay hakkında dilediği gibi tasarruf edebilir.
| Hukuki Durum | Değerlendirme | Sonuç |
|---|---|---|
| Çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemiş | Çıkarma geçerli değil (TMK m. 512/1) | Tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; mirasçı saklı payını alır (TMK m. 512/3) |
| Sebep belirtilmiş, ancak ispat edilememiş | Çıkarma saklı payı etkilemez | Tasarruf, tasarruf nisabı oranında geçerli kalır; dava tenkis davası olarak sürer |
| Sebep belirtilmiş ve ispat edilmiş | Hukuka uygun | Mirasçı mirastan pay alamaz, tenkis davası açamaz; payı altsoyuna, yoksa yasal mirasçılara kalır (TMK m. 511) |
| Mirasbırakan sebep hakkında açık bir yanılgıya düşmüş | Çıkarma geçersiz (TMK m. 512/3) | Mirasçı, yasal miras payının tamamını talep edebilir |
Çıkarılan Kişinin Mirasbırakandan Önce Ölmesi
Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirasbırakandan önce ölürse, TMK m. 580 uyarınca zaten mirasçı sıfatını kazanamayacağından çıkarma tasarrufu konusuz kalır ve sonuç doğurmaz; bu durum vasiyetnamenin iptali sebebi değildir. Yargıtay, ıskat edilen mirasçının muristen önce ölmesi hâlinde ıskatın geçersiz hâle geldiğini, davanın yine de vasiyetnamenin iptali ve terditli tenkis davası olarak görülmesi gerektiğini belirtmiştir (7. HD, 06.06.2024, E. 2024/1917, K. 2024/3259). Bu hâlde ölen mirasçının altsoyu, zümre sistemi gereğince onun yerini alarak mirasçı olur.
Mirastan Çıkarılan Kişinin Altsoyu Mirasçı Olur mu?
Evet. Çıkarma yalnızca çıkarılan kişiyi etkiler; onun çocukları ve torunları, çıkarılan kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi mirasçı olur ve kendi saklı paylarını da isteyebilir (TMK m. 511/2-3). Bu nedenle çıkarmaya ilişkin davalarda altsoyun taraf olarak yer alması gerekir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, çıkarılan davacının altsoyu bulunduğu hâlde bu kişiler davaya dâhil edilmeden karar verilmesini bozma sebebi saymış (05.02.2024, E. 2022/7255, K. 2024/560); vasiyetnamenin tenfizi davasında da çıkarılan mirasçının iptal davası açmamış olması nedeniyle çıkarmadan yararlanacak olanın altsoyu olduğunu, husumetin altsoya yöneltilmesi gerektiğini belirtmiştir (05.02.2026, E. 2025/2556, K. 2026/613).
Mirastan Çıkarmanın Mirasçılık Belgesine Etkisi
Çıkarma sebeplerinin gerçekleşmiş olması, ilgilinin mirasçılık belgesi istemesine engel değildir; mirasçılık belgesi soybağına dayalı mirasçılık ilişkisini gösterir ve çıkarmanın hukuki sonuçları terekenin paylaşılması sırasında gözetilir (Yargıtay 7. HD, 05.06.2023, E. 2023/1360, K. 2023/3088). Buna karşılık çıkarma kesinleşmişse, yani vasiyetname açılıp okunduktan sonra süresinde iptal davası açılmamış ya da açılan dava reddedilmişse, TMK m. 511/2 gereğince çıkarılanın payı altsoyuna geçer ve mirasçılık belgesi buna göre düzenlenir. Yargıtay, bu durumda çıkarılan kişiyi mirasçı olarak gösteren mirasçılık belgesinin iptali ile yeni belge düzenlenmesine ilişkin kararı onamıştır (7. HD, 22.12.2025, E. 2025/1754, K. 2025/5548). Hatalı belgeye karşı izlenecek yol için mirasçılık belgesinin iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.
Mirastan Çıkarma İptal Edilebilir mi?
Evet. Mirastan çıkarılan kişi, mirasbırakanın ölümünden sonra çıkarma tasarrufuna karşı dava açabilir. Uygulamada “mirastan çıkarma davası” ya da “ıskatın iptali davası” denilen bu dava, teknik olarak çıkarma hükmünü içeren vasiyetnamenin veya miras sözleşmesinin iptali ve terditli olarak tenkis istemidir. Davada;
- çıkarma sebebinin tasarrufta hiç belirtilmediği,
- belirtilen sebebin gerçeğe aykırı olduğu veya hiç gerçekleşmediği,
- belirtilen olayın kanunun aradığı ağırlığa ulaşmadığı (hukuken yeterli bir sebep olmadığı),
- mirasbırakanın sebep hakkında açık bir yanılgıya düştüğü,
- ya da vasiyetnamenin genel iptal sebeplerinin (ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekil eksikliği; TMK m. 557) bulunduğu
ileri sürülebilir. Davayı çıkarılan mirasçı açar; dava, çıkarmadan yararlanan kişilere karşı yöneltilir. Bunlar somut tasarrufa göre belirlenir: çıkarılanın payı kendilerine kalan diğer yasal mirasçılar ve çıkarılanın altsoyu (Yargıtay 14. HD, 15.02.2021, E. 2017/2506, K. 2021/924) ile vasiyetnamede veya miras sözleşmesinde çıkarma hükmünden yararlanan atanmış mirasçılar ve vasiyet alacaklıları (TMK m. 512/2). Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 11/1-a, kesin yetki). Dava, ölüme bağlı tasarrufların iptaline ilişkin hak düşürücü sürelere tabidir: tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl; her hâlde, çıkarma vasiyetnameyle yapılmışsa vasiyetnamenin açılma tarihinden, miras sözleşmesiyle yapılmışsa mirasın geçmesi (mirasbırakanın ölümü) tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10, iyiniyetli olmayanlara karşı 20 yıl (TMK m. 559). Yargıtay, vasiyetnamede bir yıllık sürenin başlangıcı olarak vasiyetnamenin açılıp okunduğu veya tebliğ edildiği tarihi esas almaktadır. Sürelerin nasıl işlediği için vasiyetnamenin iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.
Mirastan Çıkarma Sebebinin İspatı (TMK m. 512)
Çıkarılan mirasçı itiraz ettiğinde, tasarrufta belirtilen sebebin varlığını ispat yükü davacıda değil, çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısındadır (TMK m. 512/2). Yararlananlar, mirasbırakanın vasiyetnamede gösterdiği olayların gerçekten yaşandığını tanık, belge, ceza dosyası, sağlık ve sosyal hizmet kayıtları gibi delillerle ortaya koymak zorundadır. Tasarrufta birden fazla sebep gösterilmişse bunlardan birinin ispatı çıkarmanın geçerliliği için yeterli kabul edilir. Mirasbırakanın vasiyetnamedeki anlatımı tek başına ispat aracı değildir; ancak tanık beyanlarıyla doğrulandığında belirleyici hâle gelir. Yargıtay, davalıların çıkarılma sebeplerini ispatladığı dosyalarda iptal davasının reddini onamıştır (7. HD, 12.06.2023, E. 2023/873, K. 2023/3237; 19.02.2025, E. 2024/1187, K. 2025/895).
Sebep İspatlanamazsa Ne Olur? Çıkarma Ne Zaman Tamamen Geçersiz Olur?
Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf tümüyle hükümsüz kalmaz; mirasçının saklı payı dışında, yani tasarruf nisabı oranında yerine getirilir (TMK m. 512/3). Bu hâlde çıkarılan mirasçı yasal miras payının tamamını değil saklı payını alır ve dava tenkis davası olarak sürdürülür. Hukuk Genel Kurulu, çıkarma koşullarının oluşmadığı sonucuna vardığı dosyada, TMK m. 512/3’ün taleple bağlılık ilkesinin istisnası niteliğinde olduğunu ve mahkemenin davaya tenkis davası olarak devam ederek davacının saklı payını belirlemesi gerektiğini kabul etmiştir (HGK, 25.09.2024, E. 2023/53, K. 2024/464). Aynı yönde 7. Hukuk Dairesi, eşini aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ihmal ettiği gerekçesiyle çıkaran mirasbırakanın gösterdiği sebeplerin yeterli bulunmaması hâlinde çıkarmanın tasarruf nisabı oranında geçerli olacağını belirtmiş (15.05.2025, E. 2024/4654, K. 2025/2660); ıskat sebepleri ispatlanamadığında davanın tenkis davası olarak sürdürülerek saklı payın sabit tenkis oranıyla hesaplanmasını istemiştir (09.05.2024, E. 2023/697, K. 2024/2496).
TMK m. 512/3 çerçevesinde çıkarmanın tamamen geçersiz sayıldığı tek hâl, mirasbırakanın tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmış olmasıdır (TMK m. 512/3, son cümle); çıkarma hükmünü içeren vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekil eksikliği gibi genel sebeplerle iptali (TMK m. 557) ise ayrıca mümkündür. Örneğin mirasbırakan, kendisine karşı suç işlediğini sandığı çocuğunun aslında suçla hiçbir ilgisinin bulunmadığı sonradan kesin olarak anlaşılırsa, çıkarma hiç yapılmamış sayılır ve mirasçı yasal miras payının tamamını alır. Tenkis hesabı ve sonuçları için tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz.
Saklı Pay ve Mirastan Çıkarma İlişkisi
Saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş), kural olarak mirasbırakanın tasarruflarına karşı korunan bir asgari paya sahiptir (TMK m. 505-506). Mirasbırakan bu payı ancak kanunda sayılan sebeplerle, geçerli bir mirastan çıkarma (mirasçılıktan çıkarma) tasarrufuyla ortadan kaldırabilir; çıkarma, saklı payı aşmanın kanunda öngörülen tek yoludur. Çıkarma geçerliyse mirasçı saklı payını da kaybeder ve tenkis davası açamaz.
Eğer çıkarma işlemi geçersiz sayılırsa ya da sebep ispatlanamazsa:
- mirasçı saklı payını talep eder,
- vasiyetname bu kısım yönünden hükümsüz kalır ve saklı payı aşan kazandırmalar tenkise tabi olur,
- mirasbırakan açık bir yanılgıya düşmüşse mirasçı yasal payının tamamını ister.
Bu nedenle uygulamada saklı pay ve mirastan çıkarma ilişkisi, en çok uyuşmazlık doğuran alanlardan biridir. Saklı pay oranları ve hesaplama örnekleri için mirasta saklı pay yazımıza ve miras hesaplama programımıza bakabilirsiniz.
Mirastan Çıkarma ile Mirastan Feragat Arasındaki Fark
Olağan (cezai) mirastan çıkarma, mirasbırakanın tek taraflı ölüme bağlı tasarrufuyla ve kanunda belirtilen sebeplerin gerçekleşmesi üzerine yapılır; koruyucu çıkarma ise TMK m. 513 kapsamında borç ödemeden aciz hâline dayanır ve kusur aramaz. Mirastan feragat ise mirasçının kendi iradesiyle, mirasbırakanla yapacağı bir miras sözleşmesiyle (karşılık alarak veya almaksızın) miras hakkından vazgeçmesidir (TMK m. 528). Feragatte mirasçının rızası esastır, sözleşme iki tarafın katılımıyla ve resmî vasiyetname şeklinde yapılır; çıkarmada ise mirasçının rızası aranmaz, ancak kanuni sebep (cezai çıkarmada kusurlu davranış, koruyucu çıkarmada aciz belgesi) ve ispat şartı vardır. Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçının mirası reddetmesi de (mirasın reddi) çıkarmadan farklı, mirasçının kendi tercihine dayanan bir yoldur.
Mirastan Çıkarma ile Mirastan Yoksunluk Arasındaki Fark
Mirastan yoksunluk (TMK m. 578-579), mirasbırakanı kasten öldürme veya öldürmeye teşebbüs, onu sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirme, aldatma, zorlama veya korkutmayla tasarruf yaptırma ya da engelleme ve ölüme bağlı tasarrufu ortadan kaldırma gibi ağır fiillerde kanun gereği kendiliğinden doğar; mirasbırakanın bir tasarruf yapmasına gerek yoktur ve mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar. Mirastan çıkarma ise mirasbırakanın iradesiyle, ölüme bağlı tasarrufla yapılır; sebepleri daha geniştir (aile hukuku yükümlülüklerinin ihlali de yeter) ve kanunda çıkarma için ayrıca bir af hükmü yoktur. Her iki kurumda da sonuç mirasın açıldığı anda doğar ve yalnızca ilgili kişiyi etkiler; altsoy, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi mirasçı olur. Yargıtay, eşin sadakatsizliği, hastalık döneminde ilgisizliği ve mirasbırakanın parasını alması iddialarının TMK m. 578’deki yoksunluk sebepleri arasında yer almadığını, mirasbırakanın TMK m. 510 kapsamında bir çıkarma tasarrufu da bulunmadığından bu iddialara dayalı yoksunluğun tespiti davasının reddini onamıştır (7. HD, 22.02.2023, E. 2021/8221, K. 2023/1051).
Mirastan Çıkarılan Kişi Affedilebilir mi?
Mirastan yoksunluktan farklı olarak kanun, mirasçılıktan çıkarma için bir af hükmü öngörmemiştir. Çıkarma, şekle bağlı bir ölüme bağlı tasarrufla yapıldığından, mirasbırakanın çıkardığı mirasçıyla barışması tek başına tasarrufu ortadan kaldırmaz; mirasbırakan, çıkarma hükmünü yeni bir vasiyetnameyle değiştirerek veya vasiyetnameden dönerek (TMK m. 542-544) geri alabilir. Doktrinde, sonradan barışma ve birlikte yaşama gibi olguların örtülü af sayılıp sayılmayacağı tartışmalı olmakla birlikte Yargıtay, çıkarılan mirasçıyla aynı evde yaşamaya devam edilmesinin tek başına af veya onay anlamına gelmeyeceğini kabul etmiştir (7. HD, 24.11.2025, E. 2025/551, K. 2025/4936). Çıkardığı mirasçıyı affetmek isteyen mirasbırakanın bunu vasiyetname şekillerinden biriyle açıkça yapması, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları önler.
Mirasçılıktan Çıkarma Dava Dilekçesi
Mirasçılıktan çıkarılan kişi, mirasbırakanın ölümünden sonra çıkarmanın iptali için dava açabilir. “Mirastan ıskatın iptali davası” ya da “mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası” dilekçesinde; mirasbırakanın ölüm tarihi; çıkarma vasiyetnameyle yapılmışsa vasiyetnamenin düzenlendiği noterlik ile tarih ve yevmiye numarası, vasiyetnamenin hangi sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunduğu ve tebliğ tarihi; miras sözleşmesiyle yapılmışsa sözleşmenin tarafları, düzenlendiği noterlik, tarih ve yevmiye numarası ile sözleşmenin nasıl öğrenildiği; çıkarma sebebi olarak gösterilen olayların gerçeği yansıtmadığı veya kanunun aradığı ağırlıkta olmadığı, ispat yükünün davalılarda bulunduğu (TMK m. 512/2) ve terditli olarak saklı pay oranında tenkis talebi yer almalıdır. Tenkis talebi para ile ölçülebilen bir talep olduğundan harca esas değer gösterilir; iptal talebi yönünden ise maktu harç yatırılır. Davalı olarak çıkarmadan yararlanan kişiler, yani mirasbırakanın diğer yasal mirasçıları, çıkarılanın altsoyu ve varsa tasarrufla atanan mirasçılar ile vasiyet alacaklıları gösterilmelidir; eksik taraf teşkili bozma sebebidir. Benzer yapıdaki tenkis davası dilekçe örneğimizi inceleyebilir, mirastan ıskatın iptali dava dilekçesinin somut olaya göre hazırlanması için tarafımızla iletişime geçebilirsiniz.
Mirastan Çıkarma Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar, mirastan çıkarmanın şartları, ispatı ve sonuçları bakımından güncel uygulamayı yansıtmaktadır.
1-) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas: 2023/53, Karar: 2024/464, Karar Tarihi: 25.09.2024
Mirasbırakan, vekâletnameyle yaptığı işlemlerde kendi menfaatine hareket ettiği ve nesebine dil uzattığı gerekçesiyle oğlunu mirasçılıktan çıkarmıştı. HGK, ağır suç sebebine dayanılması için kesinleşmiş ceza mahkûmiyeti aranmadığını, suçun ağırlığının aile bağlarına etkisine göre medeni hukuk ölçütleriyle değerlendirileceğini; vekâletin kötüye kullanılmasının ise borçlar hukukundan doğan bir sorumluluk olup tek başına çıkarma sebebi sayılamayacağını belirtmiş, sebep ispatlanamadığından TMK m. 512/3 uyarınca davaya tenkis davası olarak devam edilmesi gerektiğine karar vermiştir.
2-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2022/2695, Karar: 2022/6859, Karar Tarihi: 14.11.2022
Evlatlıklarının kendileriyle ilgilenmediğini ileri süren ana-baba, mahkemeden evlatlığın mirasçılıktan çıkarılmasına karar verilmesini istemiş, ilk derece mahkemesi davayı kabul etmişti. Daire, çıkarmanın ancak mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufuyla yapılabileceğini, dava yoluyla ıskat kararı istenemeyeceğini belirterek hükmü bozmuştur.
3-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2025/551, Karar: 2025/4936, Karar Tarihi: 24.11.2025
Mirasbırakan, borçlarını kendisine ödeten ve saygısız davranan çocuğunu çıkarmıştı; mahkeme, tarafların aynı evde yaşamasını gerekçe göstererek ıskat sebebini kabul etmemişti. Daire, birlikte yaşamanın af veya onay anlamına gelmediğini, davacının aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ağır şekilde ihlal ettiğini belirterek iptal davasının reddi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.
4-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2024/1917, Karar: 2024/3259, Karar Tarihi: 06.06.2024
Vasiyetnameyle çıkarılan mirasçı mirasbırakandan önce ölmüştü. Daire, ıskat edilen kişinin TMK m. 580 uyarınca mirasçı sıfatını kazanamadığını, bu durumda ıskatın geçersiz (konusuz) hâle geldiğini, ancak bunun vasiyetnamenin iptali sebebi olmadığını ve davanın vasiyetnamenin iptali ile terditli tenkis davası olarak görülmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
5-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2022/7255, Karar: 2024/560, Karar Tarihi: 05.02.2024
Daire, mirasçılıktan çıkarılan davacının altsoyu bulunduğunu ve TMK m. 511/2 uyarınca çıkarmadan altsoyun yararlanacağını belirterek, altsoy davaya dâhil edilmeden verilen kararı taraf teşkili yönünden bozmuştur.
6-) Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Esas: 2025/1754, Karar: 2025/5548, Karar Tarihi: 22.12.2025
1990 tarihli düzenleme şeklindeki vasiyetnameyle bir mirasçı çıkarılmış, vasiyetname açılıp okunmuş ve iptal davası açılmamıştı. Daire, çıkarılanın payının TMK m. 511/2 gereğince altsoyuna geçmesi gerektiğini, çıkarılan kişiyi mirasçı gösteren mirasçılık belgesinin iptaliyle yeni belge düzenlenmesine ilişkin kararı onamıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Mirastan çıkarma ile mirasçılıktan çıkarma farklı mı?
Hayır. İki terim aynı hukuki işlemi, yani TMK m. 510-513’te düzenlenen ıskatı ifade eder. Uygulamada “mirastan men etme”, “mirastan mahrum bırakma” ve “evlatlıktan reddetme” ifadeleri de aynı kurum için kullanılmaktadır; ancak hukuken evlatlıktan ret diye bir işlem yoktur.
2. Mirastan çıkarılan kişi dava açabilir mi?
Evet. Çıkarılan mirasçı, mirasbırakanın ölümünden sonra, tasarrufu ve iptal sebebini öğrenmesinden (vasiyetnamede kural olarak açılıp okunma veya tebliğ tarihinden) itibaren 1 yıl içinde asliye hukuk mahkemesinde çıkarma tasarrufunun iptali ve terditli olarak tenkis davası açabilir. Her hâlde süre, vasiyetnamede açılma tarihinden, miras sözleşmesinde mirasbırakanın ölümünden itibaren iyiniyetli davalıya karşı 10, iyiniyetli olmayana karşı 20 yıldır (TMK m. 559). Mirasbırakan hayattayken dava açılamaz.
3. Saklı pay tamamen kaldırılabilir mi?
Sadece geçerli bir mirastan çıkarma varsa mümkündür. Çıkarma sebebi tasarrufta gösterilmiş ve ispat edilmişse mirasçı saklı payını da kaybeder; sebep ispat edilemezse mirasçı saklı payını korur (TMK m. 512/3).
4. Vasiyetname olmadan çıkarma yapılabilir mi?
Çıkarma ancak ölüme bağlı bir tasarrufla, yani vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılabilir. Sözlü beyan, noterden gönderilen ihtarname ya da mahkeme kararıyla mirasçılıktan çıkarma mümkün değildir.
5. Aile içi tartışma yeterli midir?
Genellikle yeterli kabul edilmez. Kanun, aile hukukundan doğan yükümlülüklerin “önemli ölçüde” ihlalini arar; sıradan anlaşmazlıklar, geçici küslükler veya mirasbırakanın beğenmediği bir hayat tarzı tek başına çıkarma sebebi oluşturmaz.
6. Mirastan çıkarma için ceza mahkûmiyeti şart mı?
Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre ağır suç sebebine dayanılması için kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı aranmaz; aile bağlarını koparacak ağırlıkta hukuka aykırı bir eylemin hukuk mahkemesinde ispatı yeterlidir (HGK, 25.09.2024, E. 2023/53, K. 2024/464).
7. Mirastan çıkarılan kişinin çocukları miras alır mı?
Evet. Çıkarılanın payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi altsoyuna geçer ve altsoy saklı payını da isteyebilir (TMK m. 511/2-3). Altsoy yoksa pay mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarına kalır.
8. Mirastan çıkarma davası hangi mahkemede açılır?
Çıkarmanın iptali davası asliye hukuk mahkemesinde, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır; bu yetki kesindir. Sulh hukuk mahkemesi yalnızca vasiyetnamenin açılıp okunmasında görevlidir.
9. Noterden mirastan çıkarma yapılabilir mi?
Evet. Mirastan çıkarma, noterde düzenlenen resmî vasiyetnameye konulacak bir hükümle yapılabilir; uygulamadaki en yaygın yol da budur. Noter, vasiyetnameyi iki tanık huzurunda düzenler; çıkarma sebebinin somut olaylarla vasiyetnamede gösterilmesi gerekir.
Mirastan Çıkarma Avukatı
Mirastan çıkarma, hem tasarrufu hazırlayan mirasbırakan hem de çıkarılan mirasçı bakımından sonuçları ağır bir işlemdir. Vasiyetnamede sebebin somut olaylara dayalı ve ispata elverişli biçimde yazılması, çıkarmanın ileride ayakta kalıp kalmayacağını belirler; çıkarılan mirasçı bakımından ise 1 yıllık hak düşürücü süre, taraf teşkili ve terditli tenkis talebinin doğru kurulması hak kaybını önler. Öner Hukuk ve Danışmanlık, Bakırköy’deki ofisinden İstanbul genelinde mirastan çıkarma, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve saklı pay uyuşmazlıklarında hukuki destek sunmaktadır. Dosyanızın değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilir, miras hukuku hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Uyarı; İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.