Evliliğin yürümediği noktada çiftlerin başvurduğu en yaygın hukuki yol, evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle açılan boşanma davasıdır. Halk arasında şiddetli geçimsizlik olarak bilinen bu kurum, TMK m. 166 kapsamında genel bir boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir. Ancak uygulamada karşılaşılan sorunlar göstermektedir ki, dava açmak ile boşanma kararı elde etmek farklı şeylerdir: mahkemenin boşanmaya hükmetmesi için ortak hayatın çekilmez hale geldiğinin ve karşı tarafın kusurunun usulüne uygun biçimde ispatlanması gerekir. Bu içerik, Yargıtay içtihatları ışığında davanın şartlarını ve 2026 itibarıyla güncel uygulamayı hukuki değerlendirme niteliğinde ele almaktadır.
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedir?
Evlilik birliği, belli başlı bazı olaylar neticesinde zarar görmüş ve eşlerden bu evlilik birliğini daha fazla sürdürmeleri beklenemeyecek bir hal almış ise, evlilik birliği temelinden sarsılmış demektir.
Evlilik birliği, TMK m. 185 uyarınca evlenmeyle kendiliğinden oluşan yasal bir birliktir. Eşler arasında önceden öngörülemeyen ya da öngörülmüş olsa bile, üstesinden gelinebileceği düşünülen çok değişik sebeplerle, eşlerin yaşamı beraber paylaşma amacı ve arzusunun kalmaması, eşler için evliliği devam ettirme hevesinin ve gelecek sürdürme gayesinin tükenmesi, eşler arasında önemli fikir ve duygu ayrılığı yaşanması gibi durumlar, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını göstermektedir.
Yaşanan olumsuz durumun, sadece bir eş için çekilmezlik yaratmış olması, diğer bir deyişle, eşlerden sadece birinin ortak hayatı devam ettiremeyecek durumda olması ya da bu konuda isteğinin tükenmiş olması, bu boşanma sebebinin oluşması için yeterlidir.
4721 Sayılı Medeni Kanunun 166. maddesinde evlilik birliğinin temelinden sarsılması; *“Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”*şeklinde açıklanmıştır.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle boşanma davası açan davacının, davasının kabul edilerek, boşanma kararı elde edebilmesi için iki koşulun gerçekleştiğini kanıtlamış olması gerekir. Bunlardan ilkinde davacı; kendisinden, evlilik birliğinin devamı için gereken “ortak hayatın sürdürülmesi” olgusunun artık beklenmeyecek derecede birliğin temelinden sarsıldığını, ikinci olarak “temelden sarsılmanın” karşı tarafın kusurlu davranışları sonucu gerçekleştiğini ispatlamak zorundadır.
Şiddetli Geçimsizlik Nedir?
Şiddetli geçimsizlik, eşler arasındaki uyumsuzluğun ortak hayatı sürdürmeyi beklenemez kılacak ölçüye varmasını anlatan ve halk arasında yerleşmiş ifadedir. Yürürlükteki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu bu ifadeyi kullanmaz; aynı durumu m. 166’da “evlilik birliğinin sarsılması” başlığıyla düzenler. Bu nedenle şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma davası ile evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle boşanma davası aynı davadır; dilekçede hukuki sebep olarak TMK m. 166/1 gösterilir.
Her tartışma ya da görüş ayrılığı şiddetli geçimsizlik sayılmaz. Kanun, evlilik birliğinin “ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede” sarsılmış olmasını arar; bu ölçüye ulaşılıp ulaşılmadığını hâkim somut olaya göre değerlendirir.
Şiddetli Geçimsizlik Sebepleri Nelerdir?
Kanun bu sebepleri tek tek saymaz; hangi davranışların evlilik birliğini temelinden sarstığını Yargıtay kararları gösterir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yakın tarihli kararlarında şu davranışlara dayanan boşanma talepleri haklı görülmüştür:
- Eşi süreklilik gösterecek biçimde aşağılamak, hakaret ve küfür etmek (2022/11098 E., 2024/3746 K., 22.05.2024).
- Fiziksel şiddet uygulamak, hakaret etmek ve aşağılamak (2023/2692 E., 2023/5463 K., 21.11.2023).
- Üçüncü kişiyle güven sarsıcı nitelikte ilişki kurmak; zina ispatlanamamış olsa bile (2023/9262 E., 2024/5493 K., 10.09.2024).
- Eşi arayıp sormamak, onunla ilgilenmemek (2024/4139 E., 2025/801 K., 03.02.2025).
- Eşin ailesiyle görüşmesine engel olmak (2023/6366 E., 2024/2682 K., 18.04.2024; 2024/3781 E., 2024/5116 K., 01.07.2024).
- Eşe kürtaj için baskı yapmak, tehdit ve hakaret etmek (2024/1046 E., 2024/994 K., 20.02.2024).
- Hastalığında eşle ilgilenmemek, kişisel maddi ihtiyaçlarını karşılamamak (2023/4730 E., 2024/3600 K., 16.05.2024).
Bu davranışlar aşağıda şiddet türlerine göre örneklerle açıklanmıştır; kararların ayrıntısı için Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Yargıtay Kararları yazımıza bakabilirsiniz.
Özel Boşanma Sebeplerinden Farkı
Bu sebep; zina, hayata kast, terk veya haysiyetsiz hayat sürme gibi sınırlı sayıdaki özel boşanma sebeplerinden ayrılır. Özel sebepler kanunda tek tek sayılmışken, eşlere kusur olarak yüklenebilecek pek çok farklı davranış genel sebep olan evlilik birliğinin sarsılması kapsamında değerlendirilebilir.
Davanın İki Temel Şartı: Çekilmezlik ve Kusur
Boşanma kararı verilebilmesi için davacının iki ayrı koşulu birlikte ispatlaması gerekir. Birincisi, ortak hayatın artık sürdürülemeyecek derecede çekilmez hale geldiği; ikincisi, bu sonucun karşı tarafın kusurlu davranışları sonucu doğduğudur. Bu iki şart birbirinden bağımsızdır: taraflar arasında geçen her olumsuz olay tek başına yeterli değildir; olayların evlilik birliğini temelinden sarsmış ve ortak hayatı çekilmez kılmış olması aranır. Uygulamada karşılaşılan bir hata, kusurun varlığına rağmen çekilmezlik unsurunun ispatlanamamasıdır. Bu nedenle dava dilekçesinde her iki unsurun da somut olaylarla ortaya konulması büyük önem taşır.
Yargıtay’a göre TMK m. 166 uyarınca boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa kusurunun belirlenmesi gerekir; hiç kimse sırf kendi kusuruna dayanarak boşanma hükmü elde edemez (Yargıtay 2. HD, 2023/3623 E., 2024/324 K., 17.01.2024). Davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine boşanmaya karar verilebilir (TMK m. 166/2).
Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK m. 166/3). Bu yol için Anlaşmalı Boşanma Davası yazımıza bakabilirsiniz.
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedenleri
1-) Duygusal Şiddet
Eşlerin sadakat yükümü duygusal sadakati de içerir. Bu sebeple duygusal şiddet içeren, ruhsal açıdan acı verecek zarar ve davranışlar boşanma davasında duygusal şiddete dayalı sebep olarak ileri sürülebilir. Bunlara örnek olarak;
- Küçültücü, suçlayıcı davranmak, hakaret edici laflar etmek, sevgisiz davranmak, baskıcı ve ilgisiz davranmak, dışlayıcı- güven sarsıcı davranmak verilebilir.
- Özellikle çiftlerin birbirleri ile alay etmeleri, birbirlerini başkalarıyla kıyaslamaları, birbirlerinin sırlarını açıklamaları, birbirleri ile ilgili dedikodu çıkarmaları, başkasını sevdiğini söylemek, eşinden sıkıldığını söylemek verilebilecek duygusal şiddet örneklerindendir.
2-) Sosyal Şiddet
Aykırı sosyal davranışlar da kişinin onuruna, bedensel bütünlüğüne, özgürlüğüne, yaşam hakkına, güvenliğine ve cinselliğine yönelik zorlayıcı ve saldırgan davranışları içermekte ve sosyal şiddeti oluşturmaktadır.
Bu şiddet davranışlarına örnek vermek gerekirse; giyim konusunda baskıda bulunmak, sürekli içki kullanmak, uyuşturucu kullanmak, dini konularda zorlayıcı davranmak, hukuki düzene aykırı dinsel davranışlarda bulunmak, sosyal ilişkileri kısıtlamak, eğitim görmesini engellemek şeklinde örneklendirilebilir.
3-) Ekonomik Şiddet
Eşlerin sadakat yükümü ekonomik sadakati de içerir. Eşlerden birinin sahip olduğu ekonomik güç ve kaynaklarını eşine karşı baskı, zorlama, yaptırım, tehdit, korku ve dayatma aracı olarak kullanması ekonomik şiddettir.
Örnek verilecek olursa; aşırı borçlanmak, haciz gelmesine sebebiyet vermek, zorla çalıştırmak, çalışmamak, uygunsuz işte çalışmak, eve bakmamak, evin eşyalarını satmak, eşinin gelirine el koymak, eşinden habersiz parasını almak, kumar oynamak vs. verilebilir.
4-) Cinsel Şiddet
Eşlerin sadakat yükümü cinsel sadakati de içerir. Eşlerden birinin cinsellikle ilgili her türlü aykırı davranışları cinsel şiddet olarak tanımlanabilir.
Cinsel Şiddet Örnekleri
Eşlerin cinsel ilişki kuramaması da evlilik birliğinin sarsılması sebebi olarak ileri sürülebilir. Bu iddiada öncelikle ilişkinin neden kurulamadığı belirlenmelidir. Yargıtay, bu vakıa hakkında rapor alınmadan karar verilmesini eksik inceleme saymış; tarafların sağlık kurumuna sevk edilerek cinsel ilişki kurulamamasının ruhsal ve fiziksel sebepleri yönünden tıbbi rapor alınması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2015/23802 E., 2016/14463 K., 07.11.2016).
Bunun dışında eşler sebepsiz yere ve sürekli olarak cinsel ilişkiden kaçınıyorlarsa bu davranış da cinsel şiddete yönelik olup boşanma konusudur. Ancak haklı sebeplerle belirli bir süre cinsel ilişkiden kaçınmak boşanma sebebi oluşturmaz. Cinsel ilişkiden sürekli kaçınma durumu her türlü delille kanıtlanabilir.
Doğal olmayan yollardan cinsel ilişkiye zorlamak, istenmeyen şekilde ilişki kurmak, cinsel tacizde bulunmak, cinsel güveni sarsıcı davranışlarda bulunmak, istek dışı cinsel ilişki kurmak evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanma konusu davranışlardandır.
Bilinmelidir ki; evlilik birliği içinde dahi olsa cinsel arzuları tatmine yönelik sınırlar vardır. Bu tıbbi ve hukuki sınırların ihlal edilmesi cinsel saldırı suçunun nitelikli halini oluşturacak ve ceza yaptırımı gerektirecektir. Bu konu ile ilgili Cinsel Şiddet Nedeniyle Boşanma makalemizden faydalanabilirsiniz.
5-) Fiziksel Şiddet
Eşlerden birinin vücut bütünlüğüne zarar veren fiziksel şiddetle ilgili her türlü davranışları evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanma davasının konusunu oluşturur. Bu davranışlar aynı zamanda 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında yer alan şiddete konu oluşturmaktadır.
Fiziksel şiddete örnek verilebilecek olursa; dövmek, yaralamak, cisimle vurmak, kilitlemek vs şeklindedir.
İspat, Deliller ve Dava Dilekçesinin Önemi
Bu davada en kritik aşama ispattır. Boşanma sebebine dayanak olan tüm vakıaların dava dilekçesinde somutlaştırılarak gösterilmesi ve hangi delille ispatlanacağının HMK m. 119 uyarınca belirtilmesi yasal zorunluluktur. Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra iddianın genişletilmesi yasağı (HMK m. 141) devreye girer; bu aşamadan sonra dilekçede yer almayan bir olay, ne kadar ağır olursa olsun hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınamaz. Tanık beyanı, mesaj kayıtları, hastane raporları ve sosyal medya içerikleri delil olarak kullanılabilir; ancak hukuka aykırı yollarla elde edilen delillerin değerlendirilmesi tartışmalıdır. Bu nedenle dilekçenin bir boşanma avukatı tarafından titizlikle hazırlanması davanın seyri açısından belirleyicidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Dava Süreci
Evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle açılan boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. İstanbul’da ikamet eden çiftler bakımından dava, ilgili ilçe aile mahkemesinde (örneğin Bakırköy Aile Mahkemesi) görülür. Süreç tipik olarak şu adımları izler:
- Dava dilekçesinin hazırlanması ve vakıaların somutlaştırılması.
- Dilekçeler teatisi: cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri.
- Ön inceleme duruşması ve uyuşmazlık konularının tespiti.
- Tahkikat: tanık dinlenmesi, delillerin toplanması ve değerlendirilmesi.
- Karar aşaması, gerekçeli kararın yazımı ve istinaf yolu.
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedeni İle Boşanmaya Sebep Olmayacak Durumlar
- Eşlerden birinin başka biri tarafından cinsel saldırı veya tacize uğraması evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanma davasına konu olamaz. Örneğin kadının cinsel tacize maruz kaldığı bir durumda, kadının bir kusuru bulunmadığından dolayı boşanma konusu oluşturmaz.
- Eşler arasında yaş farkı bulunması evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanma davasına konu olamaz.
- Davalının evlilik birliğine ilişkin görevlerini hastalık sebebiyle yerine getirmediği anlaşılırsa boşanma kararı verilemez. Akıl hastalığı bu duruma dahil değildir. Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası açılabilir.
- Eşin kaza ya da hastalık sonucu bedensel bir engelinin oluşması (örneğin bir uzvunu veya görme yetisini kaybetmesi) tek başına evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle boşanma sebebi değildir.
- Eşlerden birinin çocuğunun olmaması veya engelli olması tek başına evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanma davasına konu olamaz.
Boşanmada Af Sayılan Davranışlar
- Barışmış Olmak
- Af İradesi Göstermek
- Hoşgörü ile Karşılamak
- Evlilik Birliğini Olaylara Rağmen Sürdürmek
Evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanma davasında affın kabul edilebilmesi için kayıtsız şartsız bir irade beyanının bulunması gerekir. Her barışma isteği af sayılmaz: Yargıtay, davalı eşin duruşmadaki “ben eşimden bir adım bekliyorum” şeklindeki beyanını “barışma girişimi” olarak nitelendirmiş, af veya hoşgörü kapsamında değerlendirmemiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/3623 E., 2024/324 K., 17.01.2024). Aynı adreste yaşamayı sürdürmek de tek başına af anlamına gelmez: eşlerin dört yıldır odalarını ayırdığı bir olayda, “aynı adreste yaşadıkları için birbirlerini zımnen affettikleri” yönündeki kabul doğru bulunmamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/2692 E., 2023/5463 K., 21.11.2023).
Af olgusu somut delillerle kanıtlanmalıdır. Örneğin tarafların cinsel birliktelik yaşaması vs gibi.
Bunun dışında boşanma davası esnasında davadan feragat etmek veya cinsel ilişkide bulunmak da af iradesini göstermeye örnek olarak verilebilir.
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Dava Dilekçesi
Dava dilekçesinde boşanma sebebine dayanak olan olayların tek tek ve somut biçimde yazılması, her olayın hangi delille ispatlanacağının gösterilmesi gerekir (HMK m. 119). Örnek metin için Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik) Nedeniyle Boşanma Dilekçesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması ile şiddetli geçimsizlik aynı şey midir?
Evet, hukuken aynı kurumu ifade ederler. Şiddetli geçimsizlik halk arasında kullanılan karşılıktır; yürürlükteki TMK m. 166 bu sebebi “evlilik birliğinin sarsılması” başlığıyla genel boşanma sebebi olarak düzenler.
2. Eşim boşanmak istemiyorsa yine de dava açabilir miyim?
Evet. Evlilik birliğinin sarsılması davası tek taraflı açılabilir. Diğer eşin rızası gerekmez; davacının çekilmezlik unsurunu ve davalının kusurunu ispatlaması, davalı ağır kusurlu olmasa dahi boşanma kararı için yeterli olabilir.
3. Davayı ben açtım ama daha çok ben kusurluyum, dava reddedilir mi?
Davacının tam kusurlu olması halinde, kimse kendi kusurundan hak elde edemeyeceği için (TMK m. 2) dava reddedilir. Davacı yalnızca daha ağır kusurluysa, davalının itirazı hakkın kötüye kullanılması niteliğinde değilse dava reddedilebilir.
4. Tanığım yoksa boşanma davasını nasıl ispatlarım?
Tanık tek delil değildir. Mesaj ve yazışma kayıtları, hastane ve darp raporları, kamera görüntüleri ve sosyal medya içerikleri delil olarak sunulabilir. Önemli olan delillerin dava dilekçesinde HMK m. 119 uyarınca usulüne uygun gösterilmesidir.
5. Dava dilekçesine yazmadığım bir olayı sonradan ekleyebilir miyim?
Kural olarak hayır. Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra iddianın genişletilmesi yasağı (HMK m. 141) devreye girer. Islah ve karşı tarafın açık muvafakati hâlleri saklıdır (HMK m. 141/2). Dilekçede yer almayan bir vakıa, ağırlığı ne olursa olsun hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınamaz.
6. Boşanma davası reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararının kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, TMK m. 166/4 uyarınca evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu süre 7532 sayılı Kanun’la üç yıldan bir yıla indirilmiştir. Ayrıntı için Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
7. Davayı hangi mahkemede açmam gerekir?
Görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı aydır birlikte oturulan yer mahkemesidir. İstanbul’da ikamet edenler bakımından dava ilgili ilçe aile mahkemesinde, örneğin Bakırköy Aile Mahkemesinde görülür.
Boşanma Davası Hukuki Destek
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle boşanma davası, görünenin aksine yalnızca evliliğin bittiğini beyan etmekten ibaret değildir. Çekilmezlik unsuru ile kusurun birlikte ve usulüne uygun biçimde ispatlanması, vakıaların dilekçede doğru somutlaştırılması ve delillerin süresinde sunulması davanın sonucunu doğrudan belirler. Sürecin usul hukuku boyutundaki bu teknik gereklilikler, profesyonel hukuki desteğin önemini ortaya koymaktadır. Bakırköy ve İstanbul genelinde aile ve boşanma hukuku alanında çalışan Öner Hukuk ve Danışmanlık, evlilik birliğinin sarsılması davalarında dilekçe hazırlığından dava takibine kadar her aşamada hukuki danışmanlık sunmaktadır. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki Uyarı; İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.