Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Zorunlu Unsurlar ve Hukuki Sonuçları

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu üzerinde uzlaşarak imzaladıkları ve hâkim onayıyla mahkeme kararının bir parçası haline gelen yazılı bir sözleşmedir. Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca en az bir yıl süren evliliklerde geçerli olan bu belge, basit bir form değildir; boşanma sonrası mali ve kişisel hayatın çerçevesini çizer. Protokolde net ve eksiksiz düzenlenmeyen her husus, ileride yeni davalara ve telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle protokolün hangi unsurları zorunlu içerdiğini, ne zaman bağlayıcı hale geldiğini ve hangi hataların geri dönülmez sonuçlar doğurduğunu hukuki çerçevesiyle ele alıyoruz.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir, Nasıl Hazırlanır?

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?

Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma ile birlikte velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi sonuçlarda anlaştıkları hususları yazıya döken sözleşmedir. Protokol yazılı veya sözlü olarak mahkemeye sunulabilir; ancak uygulamada hâkimin dosyayı değerlendirmesini kolaylaştırmak ve ileride çıkacak ihtilafları önlemek için yazılı ve ıslak imzalı düzenlenmesi tercih edilir. Önemli olan, tarafların metni hâkim huzurunda kendi iradeleriyle onaylamasıdır.

Protokolün asıl gücü tarafların imzasından değil, hâkimin onayından gelir; boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Hâkim tarafından uygun bulunup boşanma kararının hüküm fıkrasına geçirilen protokol, ilam niteliği kazanır; yani kesinleştikten sonra aynen bir mahkeme kararı gibi bağlayıcı ve icra edilebilir hale gelir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır?

Anlaşmalı boşanmada protokol nasıl hazırlanır? Anlaşmalı boşanmada protokol hazırlamak sanıldığı kadar basit bir işlem değildir. Protokolde en ufak bir detay sizin gelecekte dava açma hakkınızı elinizden alabilir.

Boşanma protokolü nasıl yazılır? Boşanma protokolünün ileride sorunlara yol açmaması için son derece özenle ve detaylı yazılması gerekmektedir. Örneğin; boşanma protokolünde nafaka ile ilgili madde yazılırken nafakanın ne kadar ödeneceği, hangi tarihte ödeneceği, hangi banka hesabına ödeneceği gibi detayların yazılması son derece mühimdir.

Hukuki destek almak zorunlu değildir; ancak protokoldeki bir eksiklik kesinleştikten sonra kural olarak giderilemediğinden, hazır örnekleri somut olaya uyarlamadan kullanmamak gerekir. Hazır metin için anlaşmalı boşanma protokolü örneği sayfası bir iskelet sunar; avukat desteği için anlaşmalı boşanma avukatı sayfasına bakabilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmada Protokol Zorunlu mu?

Anlaşmalı boşanmada protokol şart mı? Hayır anlaşmalı boşanma için protokol hazırlanması şart değildir. Ancak davaya bakacak olan hakimin dosya hakkında önceden bilgi sahibi olması ve işini kolaylaştırması amacıyla anlaşmalı boşanma dava dosyalarımızda mutlaka protokol hazırlamaktayız.

“Boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemelere” ilişkin olarak taraflar mahkemeye bir protokol sunabilecekleri gibi, belirtilen tüm bu hususlarda mahkemeye sözlü olarak da beyanda bulunabilirler.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Zorunlu Unsurlar

Protokolde dört konu zorunlu olarak ele alınmalıdır: maddi-manevi tazminat, yoksulluk nafakası, varsa çocukların velayeti ve velayeti almayan eşin çocukla kişisel ilişkisi. Bu hususların talep edilse de edilmese de protokolde açıkça düzenlenmesi gerekir.

• Maddi ve manevi tazminat (TMK m. 174): talep varsa miktar, yoksa açıkça “talep yoktur / feragat edilmiştir” yazılmalıdır.
• Yoksulluk nafakası (TMK m. 175): kime, ne miktar, hangi aralıkla ve hangi artış oranıyla ödeneceği; talep yoksa feragat açıkça belirtilmelidir. TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 4/6/2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; iptal kararı 30/6/2027’de yürürlüğe girecektir. Ayrıntılar için süresiz nafaka iptali ve Anayasa Mahkemesi kararı yazımıza bakabilirsiniz.
• Velayet: müşterek çocuk varsa velayetin hangi eşe bırakılacağı ve çocuğun fiilen kimde kalacağı.
• Kişisel ilişki: velayeti almayan eşin çocukla göreceği gün, saat ve süreler açık, ölçülebilir biçimde.

Çocuk varsa iştirak nafakası için de mutlaka bir madde bulunmalıdır; aksi halde hâkim çocuğun üstün yararı gereği protokolü onaylamayabilir. Mal rejiminin tasfiyesi, ziynet ve ev eşyalarının paylaşımı ise zorunlu değil, ihtiyari unsurlardır; istenirse protokole eklenir, eklenmezse ayrı dava ile talep edilebilir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Geçerlilik Şartları

Boşanma protokol hükümlerinin kamu düzenine, ahlaka ve adaba aykırı olmaması gerekmektedir. Ayrıca bu protokolün geçerli olabilmesi için de anlaşmalı boşanma davasının kesinleşmesi gerekmektedir.

TMK m. 166, f. 3’te aranan hâkimin anlaşmayı “uygun bulması” şartı da sözleşmenin hüküm doğurması için aranan kanuni bir şart niteliğindedir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Kaç Nüsha

Anlaşmalı boşanma protokolünün belirli bir nüshada olmasının kesin bir kuralı yoktur. Ancak taraflarda ve tarafları temsil eden avukatlarda birer tane protokol örneğinin bulunması ve mahkemeye sunulması için bir tane daha protokol örneği bulunması iyi olacaktır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Anlaşmalı boşanma protokolünde nafaka, maddi ve manevi tazminat, çocuk varsa velayet ve velayet sahibi olmayan tarafın çocuk ile şahsi ilişkisi mutlaka net ve detaylı bir biçimde yazılmalıdır. Ayrıca Protokol maddelerinin anlaşmalı boşanma davasının hüküm kısmında detaylı olarak yazılması da son derece önemlidir.

Protokolün eksiksiz hazırlanması tarafları ileride oluşabilecek mağduriyetten korur; hangi hususların protokole yazılması gerektiği bu sayfada ve anlaşmalı boşanma davası rehberinde anlatılmıştır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü 1 Yıl Dolmadan

TMK m. 166/3’e göre anlaşmalı boşanma davası evliliği en az bir yıl sürmüş olan eşlerce açılabilir. Dolayısıyla evlilikte 1 yıl dolmadan kanunen anlaşmalı boşanmanın gerçekleşmesi mümkün değildir. Bir yıl dolmadan açılan anlaşmalı boşanma davasında hakim davayı reddetmez, dava çekişmeli boşanma davasına dönecektir.

Protokol Nerede Yapılır ve Mahkemeye Nasıl Sunulur?

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nerede Yapılır?

Anlaşmalı Boşanma Protokolü noterden yapılır mı? Anlaşmalı boşanma protokolünün noterden yapılmasına gerek yoktur. Noterde boşanma protokolü düzenlenebilir veya imzalar onaylatılabilir; ancak bu zorunlu değildir ve protokolün geçerliliği noter onayına değil, tarafların hâkim huzurunda kabul beyanına ve hâkimin onayına bağlıdır (TMK m. 184/5).

Anlaşmalı boşanma protokolü nereden alınır? Protokol herkese uyan hazır bir form değildir; tarafların durumuna göre yazılır. Eşler protokolü kendileri hazırlayabilir, bir avukata hazırlatabilir veya iskelet olarak anlaşmalı boşanma protokolü örneğinden yararlanabilir; örnek metin somut olaya uyarlanmadan kullanılmamalıdır.

Anlaşmalı Boşanmada Protokol Ne Zaman Verilir?

Anlaşmalı boşanmada protokol genellikle dava dilekçesinin verilmesiyle birlikte sunulmaktadır. Ancak dava açıldıktan sonra da protokol mahkemeye verilebilir. Mahkemeye anlaşmalı boşanma protokolünü verme zorunluluğu yoktur ancak protokolün hazırlanıp mahkemeye verilmesi hakimin işini kolaylaştıracaktır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nereye Verilir?

Hazırlanan anlaşmalı boşanma protokolü anlaşmalı boşanma davasının açılacağı mahkemeye verilecektir. Hazırlanacak olan anlaşmalı boşanma dilekçesi ile birlikte protokol de dilekçeye ek olarak eklenebilir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Hakimin Müdahalesi

Hakim anlaşmalı boşanma protokolünü değiştirebilir mi?

Hâkim, tarafların yaptığı anlaşmayı uygun bulmaması hâlinde, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m. 166/3). Ancak bu değişiklikleri de tarafların kabul etmesi gerekmektedir. Aksi takdirde anlaşmalı boşanma gerçekleşmeyecektir.

Anlaşmalı Boşanma Protokol Ücreti 2026

Protokolü eşler kendileri hazırlarsa avukatlık ücreti doğmaz; dava açılırken yalnızca harç ve gider avansı yatırılır (avukatsız davada toplam 4.994 TL; kalemler için boşanma davası ücreti yazısına bakabilirsiniz).

Protokol hazırlama dahil avukatlık hizmeti için ücret, avukat ile müvekkil arasındaki sözleşmeyle belirlenir ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında kararlaştırılamaz (Av.K. m. 164); ayrıntı için anlaşmalı boşanmada avukat ücreti bölümüne bakabilirsiniz.

Protokolde Çocuklara İlişkin Düzenlemeler

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Velayet (Ortak Velayet Mümkün mü?)

Kanun, boşanma hâlinde velayetin eşlerden birine verilmesini öngörür; velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m. 336). Bu nedenle protokolde velayetin hangi eşe bırakılacağı açıkça yazılmalıdır. Velayetin eşler arasında paylaştırılması ya da ortak kullanılması kanunda düzenlenmediğinden, protokolde böyle bir hüküm bulunması hâlinde hâkim bu düzenlemeyi uygun bulmayabilir. Çocuğun fiilen hangi eşin yanında kalacağı da mutlaka belirlenmelidir. Velayet kendisine verilmeyen eş ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin kapsamı, kurulacağı zaman dilimi, süresi ve niteliği açık, net ve kesin bir şekilde protokolde yer almalıdır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Kişisel İlişki

Anlaşmalı boşanma protokolünde velayeti almayan taraf ile müşterek çocuk arasında kişisel ilişkiye ilgili madde hükmü bulunması zorunludur. Taraflar her ne kadar istedikleri gibi kişisel ilişkiyi düzenleyebilse de mahkeme hakimi bu duruma müdahale edebilir. Yani protokoldeki kişisel ilişki maddesi hakim tarafından kabul edilmeyebilir. Kişisel ilişki belirlenirken çocuğun eğitim ve sosyal hayat düzeninin sekteye uğramamasını dikkat edilmesi gerekmektedir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü İştirak Nafakası

Anlaşmalı boşanma protokolünde müşterek çocuk var ise mutlaka iştirak nafakası ile ilgili bir madde düzenlenmelidir. Bununla ilgili bir madde olmaması halinde hakim protokolü onaylamayabilir.

Protokolde iştirak nafakası istenmemesi mümkün müdür? Evet bu mümkündür. Ancak hakimin de bunu onaylaması gerekmektedir. Çünkü burada çocuğun üstün yararı korunmaktadır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Eğitim Masrafları

Anlaşmalı boşanma protokolünde çocuğun eğitim masraflarına da yer verilebilir. Anlaşmalı boşanma protokolünde çocuğun eğitim giderlerinin miktarı ve süresi belirlenmelidir. Aksi takdirde infazda sorunlarla karşılaşılabilir. Bu nedenle eğitim masrafıyla ilgili olan maddenin detaylı olarak yazılması daha iyi olacaktır.

Protokolde Nafaka, Tazminat ve Cezai Şart

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Yoksulluk Nafakası

Anlaşmalı boşanma protokolünde yoksulluk nafakası belirlenirken, eşlerden hangisine bu nafakanın verileceği, nafakanın miktarı, miktarın artış oranı, ne şekilde ve hangi aralıklarla ödeneceği gibi bilgilere yer verilmelidir. Protokolde yoksulluk nafakası için bir başlangıç tarihi belirtilmek zorunlu olmadığından, belirlenmemesi halinde başlangıç tarihi, boşanma davasının kesinleşmesi olarak esas alınır. Başlangıç tarihi gibi, bitiş tarihinin de belirtilmesi zorunlu değildir.

Anlaşmalı boşanma protokolü nafaka artırımının da belirlenmesi son derece önemlidir. Nafaka artış oranı ÜFE’ye göre mi TÜFE’ye göre mi yoksa başka bir oranda mı artırılacak, bu durum mutlaka boşanma protokolüne yazılmalıdır. Aksi takdirde ileride nafakanın artırılması davası açılmasına sebep olabilecektir.

Anlaşmalı Boşanmada Tedbir Nafakası

Anlaşmalı boşanmada tedbir nafakası istenmez diye bir kural yoktur. Tedbir nafakası, dava sürerken geçici önlem olarak istenir (TMK m. 169); anlaşmalı boşanma davası çoğunlukla tek duruşmada sonuçlandığı için uygulamada protokole ayrıca tedbir nafakası yazılması nadirdir.

Anlaşmalı Boşanma Protokol Tazminat

Anlaşmalı boşanma protokolünde maddi manevi tazminat ile ilgili mutlaka hüküm bulunmalıdır. Taraflardan biri diğer tarafa maddi ve manevi tazminat ödeyecekse, tazminatın miktarı, tazminatın ne zaman ödeneceği, nasıl ödeneceği, ödenmediği takdirde herhangi bir cezai işlemin uygulanıp uygulanmayacağı konusunda taraflar net bir şekilde anlaşmalıdır. Protokolde maddi tazminat miktarının ayrı manevi tazminat miktarının ayrı belirlenmesi daha iyi olacaktır.

Protokolde tazminat konusunda anlaşılmışsa, yani tazminat kararlaştırılmış ya da açıkça talep edilmemiş veya feragat edilmişse, bu konuda sonradan ayrı bir tazminat davası açılamaz. Protokol tazminat konusunda hiç hüküm içermiyorsa ve hâkim de bu konuyu karara bağlamamışsa, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılabilir (TMK m. 178); bu süre geçince zamanaşımına uğrar. Maddi ve manevi tazminat talepleri anlaşmalı boşanmanın zorunlu malî unsurlarından olduğundan, protokolde talep edilme veya edilmeme şeklinde mutlaka ele alınmalıdır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Cezai Şart

Boşanma protokolünde cezai şart olabilir mi? Anlaşmalı boşanma protokolüne cezai şart konulabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 179–182. maddeleri kapsamında taraflar, bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde ödenecek cezayı serbestçe belirleyebilir. Ancak TBK m. 182/son uyarınca hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden (re’sen) indirir; bu nedenle fahiş tutarlar belirlemek pratikte koruma sağlamaz.

Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık karşılaşılan hataları ve hukuki sonuçlarını özetler:

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Şarta Bağlanabilir mi?

Anlaşmalı boşanma protokolünde şarta bağlı bir hüküm bulunmamalıdır. Çünkü ileriye dönük ne zaman gerçekleşeceği belli olmayan bir şart protokolde belirsizliğe neden olacak ve protokolün uygulanması sırasında ihtilaflara neden olacaktır.

Boşanma kararı şarta bağlı olarak verilemez; hüküm sonucunun şüphe ve tereddüt uyandırmayacak açıklıkta olması gerekir (HMK m. 297/2). Belirsiz bir şarta bağlanan protokol hükmü bu açıklığı bozacağından mahkemenin protokole müdahale etmesini gerektirebilir.

Protokolde Mal Paylaşımı, Ziynet ve Tapu Devri

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Mal Paylaşımı

Tarafların anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımına ilişkin bir düzenleme yapmak zorunda değildirler. Ancak genellikle taraflar daha sonra ek bir dava ile uğraşmak istemedikleri için boşanma protokolüne mal rejimi ile ilgili hükümler de eklemektedir.

Anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımı zorunlu mu (Yargıtay)? Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 10.09.2025 tarihli kararında (2024/7 E., 2025/498 K.), mal rejimi tasfiyesinin anlaşmalı boşanmada yer almasının zorunlu olmadığı, eşlerin isterse tasfiyeyi boşanma sırasında yapabileceği, isterse zamanaşımı süresi içinde sonradan talep edebileceği kabul edilmiş; “paylaşacak malımız yoktur” şeklindeki bir beyanın tek başına mal rejiminin tasfiye edildiği veya alacaktan feragat edildiği sonucunu doğurmayacağına oy çokluğuyla karar verilmiştir. Bu nedenle katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı gibi mal rejimi alacakları protokolde ayrıca düzenlenmemişse ayrı dava konusu olabilir; feragat edilecekse alacağın türü açıkça yazılmalıdır. Ayrıntı için anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı yazısına bakabilirsiniz.

Tarafların anlaşmalı boşanmada, mal rejiminin tasfiyesi konusunda anlaşmaları durumunda eşler arasındaki anlaşmada tek tek malvarlıklarının yazılmasının gerekli olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Bir görüş uyarınca taşınmazların ada ve parsel numaraları ile bağımsız bölüm numaraları, iş yeri gibi mallar ile araçların plakaları, taşınır malların nitelikleri gibi hususların anlaşmada yer alması gerekmektedir

Eğer eşler protokolde mal paylaşımına ilişkin birbirlerinden talepte bulunmayacakları belirtilmiş ise, bu durumda hakim eşleri de dinleyerek gerçekten iradelerinin bu doğrultuda olduğuna kanaat getirirse, anlaşmalı boşanma kararı verecektir. Bu durumda eşlerin sonradan birbirlerinden mal varlığı ile ilgili talepte bulunmaları söz konusu olmayacaktır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Ziynet Eşyaları

Boşanma protokolünde ziynet eşyalarının kime bırakılacağına dair de madde konulabilir. Bu zorunlu değildir ancak taraflar ileride bir anlaşmazlık yaşanmamasından dolayı protokole altınlarla ilgili bir maddenin bulunmasını istemektedirler.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Ev Paylaşımı

Anlaşmalı boşanma protokolünde taraflardan birine ait olan ev hakkında da taraflar anlaşarak bir madde bulunabilir. Evde hangi tarafın kalacağı, ne kadar kalacağı veya evde bulunan eşyaların ne şekilde paylaşılacağı yazılabilir. Bu maddelerin tartışmaya yer bırakmayacak şekilde açık, net ve anlaşılabilir olması gerekmektedir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Tapu Devri

Boşanma protokolünde taşınmazın devri konusunda uzlaşılmış, boşanma protokolüne yazılarak duruşma tutanağına ve gerekçeli karara geçirilmiş irade beyanları açık, anlaşılır, icra edilebilir bir kısa karar halini almışsa, ayni hak, kararın kesinleşmesiyle diğer eş tarafından tescilsiz olarak kazanılmış olur. Çünkü artık bu “anlaşma”, “ilam” haline gelmiştir. TMK m. 705/2 uyarınca mahkeme kararı, taşınmaz mülkiyetinin tescilsiz kazanıldığı hallerden biridir. Boşanma kararının şekli anlamda kesinleşmesi ile birlikte doğrudan doğruya tescil işlemini yaptırabilir (TMK m. 716/2, TMK m. 1013/2-3).

Tescil işlemi, kararın kesinleşmesinden sonra ilgili eşin başvurusuyla ilam esas alınarak yaptırılır (TMK m. 716/2, 1013/2-3).

Uygulamada tapu sicil müdürlüklerince de anlaşmalı boşanma davasının duruşma tutanağında yer almayan, ancak kararın eki haline gelmiş olan ve taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasını veya mülkiyetin devrini içeren protokol hükümlerinin gereği olarak tescil işlemi yapmaktan imtina edilmektedir. Yani, tapu sicil müdürlükleri tarafından ister kısa kararda sadece yollama yapılmış olsun, ister kısa kararda hiç yer verilmemiş olsun fark gözetilmeksizin, ayni hak kurulmasına veya devrine ilişkin protokol hükümleri gereğince tescil işlemi yapılmamaktadır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirliği tarafından yapılan değerlendirmeye göre kısa kararda “tescil” ifadesi yer almadıkça tapu sicil müdürlükleri boşanma kararı uyarınca tescil işlemi yapmamalıdır. (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirliği görüş yazısı, 2010) Bu nedenle protokoldeki taşınmaz devri hükmünün kısa karara “tescil” ifadesiyle geçirilmesi önem taşır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Tapu İptal ve Tescil Davası

Boşanma protokolünden kaynaklanan tapu iptal ve tescil davası açılabilmesi için boşanma protokolünde taşınmazın devrinin yapılacağı açık ve net bir şekilde yazılmalıdır. Aksi takdirde böyle bir dava açmanın hukuki yararı bulunmamaktadır.

Boşanma protokolünden kaynaklanan tapu iptal ve tescil davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Protokolün uyarlanmasından kaynaklanan tapu iptal ve tescil davası maktu harca tabidir.

Protokolde taşınmazın boşanma kararı kesinleştiğinde diğer eşe devredileceği kararlaştırılmış ve devri yapmaktan kaçınan eşe karşı dava açılmışsa, mülkiyetin kazanılmasına esas olacak bir hukuki sebebe dayanan kişi, malikin kaçınması hâlinde hâkimden mülkiyetin hükmen geçirilmesini TMK m. 716/1’e göre isteyebilir. (Yargıtay 2. HD Esas:2023-3040 Karar:2024-1623)

Anlaşmalı boşanma protokolünden kaynaklı tapu iptal ve tescil davalarında zamanaşımı yoktur. İlamlar kural olarak 10 yıllık zamanaşımına tabidir; ancak taşınmaz mülkiyetine, taşınır mülkiyetine ve bunlar üzerindeki ayni haklara ilişkin ilamlar ile şahıs ve aile hukukuna ilişkin ilamlar zamanaşımına uğramaz. (Yargıtay 2. HD Esas:2022-10242 Karar:2023-3344)

Boşanma protokolü nedeniyle tapu iptal ve tescil davalarında yetkili mahkeme genel yetki kuralına göre belirlenecektir. Anlaşmalı boşanma davalarında boşanma protokolünden kaynaklı anlaşmazlıklar da taşınmazının aynının bulunduğu yer mahkemesi yetkili olmayıp genel yetki kuralı geçerlidir. (Yargıtay 5. HD Esas:2022-1696 Karar:2022-2635)

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Tescile Zorlama Davası

Protokolde taşınmaz devri bulunmasına rağmen buna uymayan borçlu eşe karşı, hâkimin protokolü uygun bulduğu ancak kısa kararda protokol hükümlerine açıkça yer vermeyip yalnızca yollama yaptığı durumlarda, ayni hak mahkeme kararıyla tescilsiz kazanılamayacağından “tescile zorlama davası” açılması gerektiği doktrinde belirtilmektedir. Tescile zorlama davasının uygulamada tapu iptal ve tescil davası olarak görüldüğü de ileri sürülmektedir.

Protokolün Bağlayıcılığı, Değiştirilmesi ve İptali

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Bağlayıcılığı

Anlaşmalı boşanma protokolünün bağlayıcılığı mahkeme onayına bağlıdır: protokolün tek başına, mahkeme onayından önce, bağlayıcılığı yoktur. Protokol; tarafların hâkim huzurunda dinlenmesi, boşanma iradelerini ve anlaşmayı teyit etmesi ve boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte bağlayıcı hale gelir. O andan itibaren eşlerden hiçbiri anlaşmadan tek taraflı olarak serbestçe dönemez.

Hüküm fıkrasına geçirilen protokol ilam niteliği kazandığından, ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatılabilir; tapu veya araç devri gibi taahhütler için zorunlu tescil sağlanabilir. Kesinleşme, tebliğden itibaren iki haftalık sürenin kanun yoluna başvurulmadan geçmesiyle gerçekleşir; taraflar kararın kendilerine tebliğinden sonra kanun yolundan feragat ederse süre beklenmeden kesinleşir (HMK m. 345, 349/1).

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Geçerlilik Süresi

Anlaşmalı boşanma protokolünün ayrı bir geçerlilik süresi yoktur. Protokol, hâkimin onayı (TMK m. 184/5) ve davanın kesinleşmesiyle bağlayıcı hâle gelir; kesinleşmeden önce taraflar anlaşmalı boşanmadan vazgeçebilir.

Nafaka gibi sürekli yükümlülükler ise kararda belirlenen şartlara göre devam eder: irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka alacaklının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde mahkeme kararıyla kaldırılır, tarafların malî durumlarının değişmesi hâlinde artırılabilir veya azaltılabilir (TMK m. 176).

Anlaşmalı Boşanma Protokolünden Dönülebilir mi?

Protokolden, boşanma kararı kesinleşene kadar dönülebilir; kesinleşmeden sonra ise kural olarak dönülemez. Karar kesinleşmeden önce taraflar anlaşmalarını her zaman değiştirebilir veya protokolden vazgeçebilir; bu durumda dava çekişmeli boşanmaya dönüşebilir.

Kesinleşmeden sonra ise hükümler arasında ayrım yapmak gerekir. Mali nitelikli hükümler (tazminat, mal paylaşımı, yoksulluk nafakasının varlığı) kural olarak değiştirilemez. Buna karşılık çocuğun üstün yararını ilgilendiren velayet, iştirak nafakası ve kişisel ilişki düzenlemeleri, koşulların değişmesi halinde sonradan açılacak bir dava ile yeniden düzenlenebilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, çocuğun menfaatine ilişkin bu hususlar protokolde yer alsa dahi mahkemece her zaman gözden geçirilebilir.

Anlaşmalı Boşanmada Protokolden Cayma

Protokol imzalandıktan sonra vazgeçme mümkündür: anlaşmalı boşanma davası kesinleşene kadar taraflardan her biri bağımsız olarak anlaşmalı boşanmadan vazgeçtiklerini beyan edebilirler. Böyle bir durumda boşanma protokolü geçersiz sayılacak ve anlaşmalı boşanma gerçekleşmeyecektir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Sonradan Değiştirilebilir mi?

Anlaşmalı Boşanma Protokolü değiştirilir mi? Anlaşmalı boşanmada protokol değişikliği anlaşmalı boşanma davasının görülmesinden önce değiştirilebilir.

Anlaşmalı boşanma davasının kesinleşmesinden sonra ise Anlaşmalı boşanma protokolünün değiştirilebilmesi için dava açılması gerekmektedir. Anlaşmalı boşanma protokolünün uyarlanması davası ile protokoldeki bazı hükümlerin değiştirilme ihtimali vardır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Ek Protokol

Anlaşmalı boşanma protokolünde eksik bir maddenin olması veya bazı maddelerde değişiklik yapılmasını isteyen taraflar ek protokol hazırlayarak bunu mahkemeye sunabilirler.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Uyarlama Davası

Boşanma protokolündeki bazı hükümler zamanla taraflardan biri için olumsuz durumlar oluşturabilmektedir. Örneğin: çok yüksek miktarda çocuk için eğitim masrafının belirlenmesi halinde ödeme yükümlüsü kişinin de maddi durumunda azalma meydana gelmesi sonucu “anlaşmalı boşanma protokolünün uyarlanması davası” açabilecektir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü İptali

Anlaşmalı boşanma protokolünde eşler, hakim sözleşmeyi henüz onaylamamışsa veya anlaşmalı boşanma davası henüz kesinleşmemişse anlaşmalı boşanma protokolünün iptalini talep edebilirler. Daha doğrusu kesinleşmeden önce anlaşmalı boşanmadan vazgeçtiklerini beyan etmeleri halinde anlaşmalı boşanma gerçekleşmez ve protokol kendiliğinden hükümsüz kalacaktır.  Boşanma kararı ile birlikte eşlerin yapmış oldukları anlaşma artık sözleşme karakterini kaybeder; mahkeme kararının bir parçasını oluşturur. Bu sebepledir ki, hakimin onayından ve davanın kesinleşmesinden sonra boşanma protokolünün iptali ancak dava yoluyla olabilir. Fakat Yargıtay tarafların, anlaşmalı boşanma protokolünden boşanma kararı kesinleşinceye kadar serbestçe dönebilecekleri görüşündedir.

Hile yoluyla veya fiziksel ve psikolojik baskı kurularak kişinin iradesinin sakatlanması neticesinde anlaşmalı boşanma protokolünün imzalanması halinde anlaşmalı boşanma protokolünün geçersiz olduğunu ve anlaşmalı boşanma protokolünün iptali davası açılabilecektir.

Protokolün hile ile imzalandığı iddiasıyla yargılamanın iadesi talep edilebilir: HMK m. 375/1-h uyarınca lehine karar verilen tarafın, karara tesir eden hileli bir davranışta bulunmuş olması yargılamanın iadesi sebebidir. Ancak bu yol her zaman sonuç vermez: Yargıtay önüne gelen bir dosyada, protokolün irade sakatlığıyla imzalatıldığı ileri sürülerek yargılamanın iadesi istenmiş; talep reddedilmiş ve ret kararı oy çokluğuyla onanmıştır. Karşı oy yazısında HMK m. 375/1-h ve TBK m. 32–36 uyarınca irade sakatlığı iddiasının incelenmesi gerektiği savunulmuştur. (Yargıtay 2. HD Esas:2022-9307 Karar:2024-755)

Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi kapsamında yer alan protokolde taraflardan birinin edimini yerine getirememesi veya getirmemesi, boşanma kararının dayanağı olan protokolün geçersizliği ile diğer tarafın edimlerinin iptalini isteme hakkını vermez. (Yargıtay 2. HD Esas:2020-1714 Karar:2020-5488)

Boşanma protokolünde yer alan bazı hükümlerin iptaline karar verilmesi de talep edilebilir. Protokol hükümlerinin davacıyı katlanılmaz duruma düşürüp düşürmediği, dürüstlük kuralı gereği uyarlama gerekip gerekmediği araştırılıp ona göre karar verilecektir. (Yargıtay 2. HD Esas:2023-8505 Karar:2024-149)

Eşlerin hazırlamış oldukları protokolde bir diğer geçersizlik hali muvazaadır. Eşlerin düzenlediği protokolün muvazaalı olması halinde ise ancak bu işlemden zarar görecek üçüncü kişiler açısından muvazaanın ileri sürülmesi ve söz konusu tasarrufun iptal edilmesi mümkün olacaktır. Özellikle eşlerden birinin, alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla eşine mal varlığını devrettiği muvazaalı bir işlemde, alacaklı üçüncü kişi kesinleşmiş hükmün ilgili kısmını HMK m.376 yargılamanın iadesine dayanarak iptal ettirebilmelidir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Delil Olur mu?

Anlaşmalı boşanma protokolünün onaylanması ve anlaşmalı boşanma davasının kesinleşmesinden sonra protokole dayanarak açılacak bir davada protokol ve dava dosyası tabi ki delil olacaktır.

Protokole Uyulmazsa Ne Olur? İcra ve Dava Yolları

Anlaşmalı Boşanma Protokol Hükümlerinin Yerine Getirilmemesi

Anlaşmalı boşanma protokolündeki hükümlerin, yükümlüsü tarafından yerine getirilmemesi halinde söz konusu hükümlerin yerine getirilmesi için dava açılması veya icra takibi yapılması gerekmektedir. Protokoldeki maddeler hüküm tutanağına tek tek yazılmışsa  icra takibi yapılması daha uygun olacaktır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Uyulmazsa Ne Olur?

Protokol hükümlerini yerine getirmeyen tarafa karşı icra takibi başlatılabilir veya dava açılabilir; hangi yolun izleneceği, hükmün karara nasıl geçtiğine bağlıdır. Protokol maddeleri hüküm tutanağına tek tek yazılmışsa, doğrudan icra takibi yapmak en hızlı yoldur. Hüküm fıkrasında açıkça yer almayan bir taahhüt için ise çoğunlukla ayrı bir eda davası açmak gerekir.

Bu noktada protokolün yorum yoluyla genişletilemeyeceği ilkesi belirleyicidir: açıkça yazılmayan bir haktan feragat edildiği varsayılamayacağı gibi, açıkça kararlaştırılmayan bir borç da taraftan istenemez. Bu yüzden protokoldeki her hak ve yükümlülüğün baştan açıkça yazılması, ileride icra edilebilirliğin tek güvencesidir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Aykırılık

Anlaşmalı Boşanma Protokolü yerine getirilmemesi halinde yükümlü kişiye karşı dava veya icra takibi başlatılabilir.

Anlaşmalı boşanmada protokole aykırılık halinde anlaşmalı boşanma protokolüne aykırı davranan kişiye karşı hukuki işlem başlatılabilecektir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Aykırılık Görevli Mahkeme

Protokoldeki düzenlemelere uymamaktan kaynaklanan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, açılan davanın türüne ve talep edilen sonuca göre belirlenir. Tapu iptal ve tescil davalarında görevli mahkeme yukarıdaki tapu iptal ve tescil bölümünde anlatılmıştır; protokolden doğan alacak davası ya da icra takibine itiraz gibi diğer uyuşmazlıklarda hangi mahkemenin görevli olduğu somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü İcraya Konulabilir mi?

Anlaşmalı boşanma protokolünde belirlenen nafaka, maddi manevi tazminat veya protokoldeki diğer hükümler için icraya başvurulabilecektir. Ancak unutulmamalıdır ki protokoldeki maddelerin icra yoluyla uygulanabilmesi için hüküm tutanağında mutlaka yer alması gerekmektedir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünün İcrası

Hakimin, boşanma protokolünü uygun bulmuş olmasına rağmen kısa kararda protokole yer vermemiş olması ihtimalinde mahkeme kararının icrasının nasıl gerçekleşeceği tartışmalıdır.

Her hüküm gibi anlaşmalı boşanma hükmünün de tereddüte yer bırakmayacak biçimde tam, açık ve anlaşılır olması gerekmektedir. Bir mahkeme kararının muhatabı sadece davanın tarafları olmayabilir. Tapu sicil müdürlükleri ya da nüfus müdürlükleri gibi kararın icrasıyla görevli merciler bakımından da kararın açık, anlaşılır ve net olması önem taşımaktadır.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Avukat Desteği

Anlaşmalı boşanmada dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer Aile Mahkemesinde açılabilir; Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Bakırköy, Bahçelievler, Bağcılar, Esenler, Güngören ve Zeytinburnu’nda oturan taraflar için dava Bakırköy aile mahkemelerinde açılabilir. Boşanma davalarında yetki kesin olmadığından, davalı eş cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmazsa dava açıldığı mahkemede görülür (HMK m. 19). Yetki sözleşmesi yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabildiğinden (HMK m. 17) eşlerin protokolle yetkili mahkemeyi kendilerinin belirlemesi mümkün değildir; uygulamada başka bir yerdeki aile mahkemesinde açılan davada davalı eşin yetki itirazında bulunmaması davanın o mahkemede görülmesini sağlar.

Öner Hukuk ve Danışmanlık olarak Bakırköy’de, anlaşmalı boşanma protokollerinin tarafların haklarını eksiksiz koruyacak biçimde hazırlanması ve maddelerinin kararın hüküm fıkrasına doğru geçirilmesi konusunda çalışmalarımızı yürütüyoruz. Protokolün titizlikle düzenlenmesi, hızlı ve sorunsuz bir boşanma sürecinin temelidir.

Sürecin bütünü için anlaşmalı boşanma davası, duruşma ve süre soruları için anlaşmalı boşanma soru cevap, avukat ve masraf için anlaşmalı boşanmada avukat, nafaka ve mal düzenlemeleri için anlaşmalı boşanmada nafaka ile anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı yazılarına bakabilirsiniz.

Hukuki Uyarı: İşbu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, somut olayın özellikleri ve güncel mevzuat değişiklikleri uyarınca farklı sonuçlar doğabilir. Belirli bir uyuşmazlık veya hukuki süreç için profesyonel avukatlık hizmeti almanız önerilir.